Verb + -ing пе, verb + to ма? Етістіктердің толық тізімі қазақша
Verb + -ing or Verb + To: The Full Lists
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз отызға жуық жиі қолданылатын етістіктен кейін етістік + -ing (I enjoy cooking) пен етістік + to + негізгі түр (We decided to wait) арасынан дұрысын таңдай аласыз және сын есім + to (easy to use) үлгісін қолдана аласыз.
Негізгі идея
Бір етістіктен кейін екінші етістік келгенде, екіншісі шақ көрсете алмайды. Ол екі түрдің бірін алады: -ing формасы (swimming) немесе тұйық етістік to арқылы (to swim). Түрді бірінші етістік таңдайды.
A2-25 сабағындағы көрсеткі есіңізде ме? to + етістік көбіне алға қарайды: әлі болмаған әрекетке бағытталған көрсеткі сияқты: I hope to see you. She decided to leave. Ал -ing формасы көбіне әрекетті бір зат сияқты қарастырады: сіз оны бастан кешіресіз, одан қашасыз, оны бітіресіз немесе ол туралы айтасыз: I enjoy cooking. He denied taking it.
Бұл логика — заң емес, күшті бейімділік қана. Кейбір етістіктерді жай жаттап алу керек: imagine -ing алады, fail to алады. Сондықтан бұл сабақта мағынасы бойынша шағын топтарға бөлінген екі тізім бар. Әр топты бір мысалмен бірге үйреніңіз, сонда таңдаудың көбі өздігінен шығады.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде екінші етістік көбіне бір ғана түрде тұрады: -у (тұйық етістік), оған тек септік жалғауы өзгереді: «пісіруді ұнатамын», «сатуға шештік», «беруден бас тартты». Ағылшын тілінде керісінше: септік жоқ, бірақ етістіктің өзі екі түрге бөлінеді, -ing және to.
Барыс септігіндегі -уға көбіне to тіркесіне сәйкес келеді («сатуға шештік» → decided to sell, «бөлісуге келісті» → agreed to share). Бірақ бұл ереже емес: «күтуге қарсы емеспін» → mind waiting, ал «беруден бас тартты» → refused to give. Сондықтан қазақша септікке сенбей, ағылшын етістігін мысалымен бірге жаттаңыз. Пайдалы сәйкестіктер де бар: «ұйықтаған болып жатты» → pretended to be asleep, «жинап болдың ба?» → finished packing.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Тамақ пісіруді ұнатамын. | -у + -ды | I enjoy cooking. |
| Көлікті сатуға шештік. | -у + -ға → to | We've decided to sell the car. |
| Бірнеше минут күтуге қарсы емессіз бе? | -у + -ге, бірақ -ing | Do you mind waiting a few minutes? |
| Банк несие беруден бас тартты. | -у + -ден, бірақ to | The bank refused to give us a loan. |
| Балалар ұйықтаған болып жатты. | -ған болу | The kids pretended to be asleep. |
| Бұл рецепт бойынша дайындау оңай. | сын есім + -у | This recipe is easy to follow. |
Құрылым
Екі үлгі
| Үлгі | Құрылымы | Мысал |
|---|---|---|
| A | етістік + -ing | I enjoy reading. |
| B | етістік + to + негізгі түрі | We decided to wait. |
A тізімі: етістік + -ing
| Мағыналық топ | Етістіктер |
|---|---|
| Сезімдер мен талғам | enjoy, mind, miss, can't stand, can't help |
| Қашу, кейінге қалдыру, бітіру, тәуекел ету | avoid, postpone, finish, risk |
| Ойлау және айту | admit, deny, consider, imagine, suggest |
| Жұмыстың немесе істің құрамы | involve, practise (UK) / practice (US) |
B тізімі: етістік + to
| Мағыналық топ | Етістіктер |
|---|---|
| Жоспарлар мен күтулер | arrange, decide, expect, hope, plan |
| Уәделер, ұсыныстар, бас тарту | agree, offer, promise, refuse, threaten |
| Табыс, сәтсіздік, қабілет | manage, fail, afford (көбіне can / can't арқылы), learn |
| Бір нәрсенің қалай көрінетіні немесе әдетте қалай болатыны | seem, tend, pretend |
Болымсыз түрі: not сөзін -ing формасының немесе to сөзінің дәл алдына қойыңыз.
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| not + -ing | Imagine not having a car. |
| not + to | She pretended not to hear me. |
Сын есім + to
| Құрылымы | Мысал |
|---|---|
| It's + сын есім + to… | It's easy to forget passwords. |
| бастауыш + be + сын есім + to… | This app is easy to use. |
| сезім білдіретін сын есім + to… | I was surprised to see him. |
Қолданылуы
1Етістік + -ing: сезімдер мен талғам
Enjoy, mind, miss, can't stand және can't help сөздерінен кейін -ing формасын қолданыңыз. Can't stand = «мүлдем жек көру»; can't help = «өзін тоқтата алмау».
2Етістік + -ing: қашу, кейінге қалдыру, бітіру, тәуекел ету
Бұл етістіктер әрекетті сіз басқаратын «зат» сияқты қарастырады: одан аулақ жүресіз, оны кейінге қалдырасыз, бітіресіз немесе бір нәрсені қауіпке тігесіз.
3Етістік + -ing: ойлау және айту
Admit, deny, consider, imagine және suggest сөздерінен кейін -ing қолданыңыз. Suggest сөзінің that арқылы келетін үлгісі де бар (She suggested that we leave): B2-14 қараңыз. Suggest сөзінен кейін ешқашан to + етістік келмейді.
4Етістік + -ing: involve және practise
Involve = «қажетті бөлігі ретінде қамту»; practise = «жақсарту үшін қайта-қайта істеу».
5Етістік + to: жоспарлар мен күтулер
Бұл етістіктер әлі болмаған әрекетке қарайды: көрсеткі алға бағытталған.
6Етістік + to: уәделер, ұсыныстар, бас тарту және қорқыту
Келіскенде, уәде бергенде, ұсынғанда, бас тартқанда немесе қорқытқанда болашақ әрекет туралы айтасыз, сондықтан to келеді.
7Етістік + to: табыс, сәтсіздік және үйрену
Қиындықтан кейінгі табыс үшін manage to, сәтсіздік үшін fail to (көбіне ресми), ақша немесе уақыт жетпесе can't afford to, жаңа дағды үшін learn to қолданыңыз.
8Етістік + to: seem, tend, pretend
Seem to әсерді береді; tend to әдетте не болатынын сипаттайды; pretend to бір нәрсе шындық сияқты әрекет етуді білдіреді.
9Сын есім + to
Көптеген сын есімдерден кейін to + негізгі түр келеді: easy, hard, difficult, nice, ready, happy, sorry, surprised, pleased. Бастауыштың өзі қолданылатын немесе түсінілетін зат болса, тағы бір толықтауыш қоспаңыз.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-уға қарсы емеспін» → mind to. Барыс септігіндегі «-уға» бізге to сияқты көрінеді. Бірақ mind етістігінен кейін әрдайым -ing келеді.
2. «-уды ойластырып жүрмін», «-уден қашты» → to. Қазақшада екінші етістік әрдайым «-у» түрінде тұрады, сондықтан оны ағылшыншада to арқылы беру оңай көрінеді. Consider пен avoid етістіктерінен кейін -ing керек.
3. «-уден бас тартты» → refused from. Қазақшадағы шығыс септігі «-дан/-ден» from сияқты көрінеді. Refuse етістігінен кейін предлог жоқ, тек to + етістік.
4. «Бізге … -уды ұсынды» → suggested us to. Қазақша «Дана бізге жиналысты ертерек бастауды ұсынды» деп адамды барыс септігінде айтамыз. Ағылшыншада suggest сөзінен кейін us to тұрмайды: suggest + -ing немесе suggest that + бастауыш + етістік.
Шатастырмаңыз
Етістік + to және етістік + адам + to — Бұл сабақта екі әрекетті бір адам істейді. Екінші әрекетті басқа адам істесе, көп етістік толықтауыш қосады: B1-18 қараңыз.
Мағынасы өзгеретін етістіктер — remember, forget, stop, try (B2-15 қараңыз) және regret, mean, go on, need (B2-16 қараңыз) екі үлгімен де келеді, бірақ мағынасы өзгереді. Олар бұл тізімдерге кірмейді.
Екі үлгімен де келетін, мағынасы аз өзгеретін етістіктер — like, love, hate, start, begin, continue екі үлгімен де келе береді A2-25.
to + етістік және предлог ретіндегі to — look forward to және be used to тіркестерінде to — предлог, сондықтан одан кейін -ing келеді: B1-19 қараңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- -ing жазылуы: соңындағы оқылмайтын -e түсіп қалады (make → making), бір екпінді дауыстыдан кейінгі соңғы дауыссыз екі еселенеді (stop → stopping, plan → planning), -ie → -y болады (lie → lying).
- practise — британдық етістік, practice — британдық зат есім; американ жазуында екеуі де practice.
- -ing соңындағы дыбыс /ŋ/ қазақтың ң дыбысымен бірдей. Оның соңына г қосып айтпаңыз: cooking /ˈkʊkɪŋ/.
- to сөйлеуде әлсіз: дауыссыздың алдында /tə/ (want to go, жылдам сөйлеуде "wanna go"), дауыстының алдында /tu/ (to eat). Жазуда әрдайым want to.
- Екпінді етістіктерге түсіріңіз, to сөзіне емес: I decided to wait тіркесінде to жеңіл айтылады.
Алтын ереже
Екінші етістіктің түрін бірінші етістік таңдайды. -ing көбіне әрекетті зат ретінде қарастырады (enjoy, avoid, deny); to көбіне алға қарайды (decide, hope, promise). Логика көмектеспесе, етістікті мысалымен бірге жаттаңыз. Қазақша септікке («-уға», «-уды», «-уден») сүйенбеңіз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті -ing формасында немесе to арқылы жазыңыз.
-
I don't mind (wait).
-
They agreed (share) the costs.
-
Have you finished (pack)?
-
We managed (find) a parking space.
-
He denied (break) the window.
-
The printer seems (be) broken.
-
Болымсыз түрге айналдырыңыз: She pretended to hear me.
-
Болымсыз түрге айналдырыңыз: Imagine having a car.
B. Мағына
Дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Have you considered … abroad?
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: We can't afford … a house yet.
-
Мағынасына сай етістікті таңдаңыз: People … to eat more in winter — it's normal.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: If you drive so fast, you … losing your licence.
-
"I'm not going to help you!" he said. Дұрыс жауапты таңдаңыз: He … to help.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I hope seeing you soon.
-
He suggested to take the bus.
-
Did you manage finishing the report?
-
This password is hard to remember it.
-
My job involves meeting new people.
D. Мәтін ішінде
Хатты оқып, жақшадағы етістікті -ing формасында немесе to арқылы жазыңыз.
Hi Sam! Good news: I've finally decided 19 (leave) my job. I'd been considering 20 (do) it for months. My boss offered 21 (give) me more money, but I refused 22 (stay). I'll really miss 23 (work) with the team, though. Now I'm hoping 24 (find) something closer to home. It's nice 25 (have) a fresh start!
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Әдеттеріңіз туралы екі сөйлем жазыңыз: істегенді ұнататын бір нәрсе және істеуден аулақ жүретін бір нәрсе.
-
Жоспарларыңыз туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуі hope, біреуі can't afford арқылы.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-25 Етістік + -ing пе, етістік + to ма? Want, enjoy, decide қазақша I'd like (go) home now.
-
B1-16 Must be, can't be, might be қазақша: «болуы керек», «болуы мүмкін емес», «болуы мүмкін» Everyone's laughing. The film be funny. (Сенімдімін.)
-
A2-30 Bored пе, boring пе? -ed және -ing сын есімдері қазақша The lesson was so ___ … that I fell asleep.
Жауаптар
A. Құрылым
- waiting
- to share
- packing
- to find
- breaking / having broken
- to be
- She pretended not to hear me.
- Imagine not having a car.
B. Мағына
- moving
- to buy
- tend
- risk
- refused
C. Қатені табыңыз
- I hope to see you soon.
- He suggested taking the bus. / He suggested that we take the bus. / He suggested we take the bus. / He suggested that we should take the bus. / He suggested we should take the bus.
- Did you manage to finish the report?
- This password is hard to remember.
- ✓ My job involves meeting new people.
D. Мәтін ішінде
- to leave
- doing
- to give
- to stay
- working
- to find
- to have
E. Сіздің кезегіңіз
- I enjoy cooking for friends. I avoid driving in the city centre.
- I'm hoping to visit Japan next year. I can't afford to buy a new car right now.
F. Аралас қайталау
- to go
- must
- boring
