Future in the past қазақша: was going to, would, was about to. «-айын деп едім», «келеді деді»
The Future in the Past
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз жоспарлар, болжамдар және болғалы тұрған нәрселер туралы өткендегі бір сәттен қарап айта аласыз: was going to, would және was about to арқылы.
Негізгі идея
Ескі күнделік тауып алдыңыз делік. Бір бетінде: "Tomorrow I'm going to tell her the truth." Сол «ертең» әлдеқашан өтіп кеткен. Бұл оқиғаны бүгін айтып бергенде, өткендегі сол сәтте әлі келешекте болған нәрсені білдіретін тәсіл керек.
Ағылшын тілі мұны оңай шешеді: келешек формасын өткен шаққа қояды. am going to → was going to, will → would, am about to → was about to.
Грамматика көбіне кейін не болғанын айтпайды. Бірақ was going to жиі өзгеріп кеткен жоспар туралы әңгімелейді: I was going to call you, but my battery died. Жоспар болды, бірақ іс жүзеге аспады.
Бұл формалар әсіресе оқиға баяндағанда B1-04 және біреудің сөзін жеткізгенде B1-12 пайдалы.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде өткеннен қарағандағы келешектің өз формалары бар. Орындалмаған жоспарды -айын деп едім, -мақ едім, -мақшы едім береді: «қоңырау шалайын деп едім» → was going to. Өткендегі бір сәттен кейін болатын нәрсені -атын / -етін береді: «оның жеңетінін білдім» → would. Бір сәт қалғанын -ғалы тұр еді, енді … -а бергенде береді → was about to. Ал айырмашылық төл сөзді жеткізгенде шығады. Қазақша «деді», «деп ойладым», «деп уәде берді» алдында етістік өзгермейді: «Сәлемдеме дүйсенбіде келеді деді», «Емтихан оңай болады деп ойладым». Сондықтан will сол күйі қалып қояды. Ағылшыншада өткен шақтағы said, thought, knew, promised сөздерінен кейін келешек көбіне would болады.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Саған қоңырау шалайын деп едім, бірақ телефоным өшіп қалды. | орындалмаған жоспар | I was going to call you, but my phone died. |
| Ол медицина оқымақшы еді. | өткендегі жоспар | She was going to study medicine. |
| Жаңбыр жауғалы тұрды. | белгіге қарап болжам | It was going to rain. |
| Ол сәлемдеме дүйсенбіде келеді деді. | төлеу сөз | She said the package would arrive on Monday. |
| Оның жеңетінін білдім. | өткеннен қарағандағы келешек | I knew she'd win. |
| Енді шыға бергенімде телефон шырылдады. | бір сәт бұрын | I was about to leave when the phone rang. |
Құрылым
| Қазіргі көзқарас | Өткендегі көзқарас | Мысал |
|---|---|---|
| am / is / are going to + негізгі түрі | was / were going to + негізгі түрі | I was going to take the bus. |
| will + негізгі түрі | would + негізгі түрі | I knew she would win. |
| am / is / are about to + негізгі түрі | was / were about to + негізгі түрі | We were about to leave when it started to rain. |
Болымсыз және сұраулы түрлері
| Форма | Мысал |
|---|---|
| wasn't / weren't going to | I wasn't going to tell anyone. |
| Were you going to…? | Were you going to say something? |
| wouldn't | She promised she wouldn't be late. |
| wasn't / weren't about to | I wasn't about to give up. (= беріле салатын ойым мүлде жоқ еді) |
Ресми was / were to (He was to become president) C1-16 сабағында қарастырылады.
Қолданылуы
1Was / were going to: өзгеріп кеткен жоспарлар
Өткендегі жоспар немесе ниет үшін was / were going to қолданыңыз. Көбіне жоспар жүзеге аспаған, ал келесі бөлік себебін түсіндіреді, әдетте but арқылы. I was going to… өтініш немесе ұсынысты жұмсақ, сыпайы бастаудың да жолы.
2Was / were going to: өткендегі белгіге қарап болжам
Өткендегі көзқарастан қарағанда was going to сөйлеуші сол кезде көрген нәрсеге сүйеніп болжам жасай алады, дәл қазіргі белгіге қарап айтылатын going to сияқты A2-03.
3Would: өткеннен қарағандағы келешек
Would — will сөзінің өткен шақ формасы. Оны өткеннен қарағандағы болжамдар, уәделер мен күтулер үшін, әсіресе knew, thought, hoped, expected, promised, said сөздерінен кейін және төлеу сөзде B1-12 қолданыңыз. Әңгімеде баяндаушы would арқылы кейін не болғанын да айта алады. Қазақшада «деді», «деп ойладым» алдындағы етістік өзгермейді («келеді деді»), ал ағылшыншада will → would.
4Was / were about to: болғалы тұрған іс
Өткендегі бір сәттен кейін тез арада болуға тиіс нәрсе үшін was / were about to қолданыңыз (осы шақтағы be about to A2-05 сабағында). Көбіне одан кейін when + Past Simple келеді: бір нәрсе кедергі болды. «Бір сәт бұрын» деу үшін just қосыңыз.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Бітіремін деп едім» → will. Қазақтың жоспар формасының ішінде осы-келер шақ етістігі тұр: «Баяндаманы жұмада бітіремін деп едім». Сондықтан ағылшыншада да will шығып кетеді. Бірақ жоспар өткенде қалды, ол жүзеге аспады: was going to керек.
2. «… болады деп ойладым» → thought … will. Қазақша «деп ойладым», «деп білдім» алдындағы етістік өзгермейді: «Емтихан оңай болады деп ойладым». Ағылшыншада өткен шақтағы thought / knew / hoped сөзінен кейін, әсіресе ол келешек енді өтіп кеткен болса, would қолданыңыз.
3. «Ертең» сол күйі қалады. Қазақша біреудің сөзін жеткізгенде «ертең», «келесі аптада» сияқты сөздер де өзгермейді: «Дүйсенбіде Дәурен маған ертең қоңырау шаламын деді». Ағылшыншада ол «ертең» енді өтіп кетсе, tomorrow деу оқиғаны бүгіннен кейінгі күнге апарып тастайды. Өткендегі көзқарастан the next day, the following week деңіз.
Шатастырмаңыз
was going to + етістік және was going to + орын — to + негізгі түрі болса, бұл жоспар. to + орын болса, бұл go етістігінің Past Continuous шағы (қозғалыс).
would: өткеннен қарағандағы келешек, әдет немесе шартты сөйлем — Мағынаны контекст шешеді. B2-17 және B1-06 қараңыз. Қазақшада үшеуі әртүрлі.
was going to және was about to — Was about to уақыт жағынан өте жақын: бір сәт бұрын. Was going to бірнеше күн не ай бұрын да болуы мүмкін.
Жазылуы мен айтылуы
- Бейресми сөйлеуде етістіктің алдындағы going to көбіне gonna /ˈɡʌnə/ сияқты естіледі: I was gonna call you. Әдеттегі жазуда going to деп жазыңыз.
- was сөйлемнің ортасында әлсіз айтылады: /wəz/. Оны толық, екпінмен айтпаңыз. were те әлсіз айтылады: /wə/ (UK), /wɚ/ (US). Ағылшын w дыбысы қазақтың у дыбысы сияқты екі ерінмен айтылады; оны в деп айтпаңыз.
- would есімдіктерден кейін жиі қысқарады: I knew she'd win /ʃiːd/. 'd сөзінен кейін негізгі түрі келсе (she'd win), бұл would; ал 'd = had болса, одан кейін үшінші форма естіледі (she'd won).
- about to тіркесінде to әлсіз: /əˈbaʊt tə/. Екі t бірігіп, бір болып естіледі.
Алтын ереже
Өткендегі бір сәттен алға қарау үшін келешек формасын өткен шаққа қойыңыз: going to → was going to, will → would, about to → was about to. Was going to көбіне жүзеге аспаған жоспарды білдіреді. Қазақша «келеді деді», «болады деп ойладым» дегенде де ағылшыншада would қолданыңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы формаға сүйеніп, дұрыс түрін жазыңыз.
-
I (going to) buy a new laptop, but then prices went up.
-
She promised she (will) help me with the project.
-
We (about to) start dinner when the doorbell rang.
-
They (going to) visit us last weekend, but their car broke down.
-
I knew you (will) love this film.
-
Болымсыз етіңіз: I (going to) say anything, but your shirt is inside out.
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз немесе сұраққа жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … to the station when it started snowing. (= I was on my way)
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Nobody knew that the shy student … become a famous actor.
-
Қай сөйлем «бір сәт бұрын» дегенді білдіреді?
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … email you, but I forgot.
-
"I was going to call you" сөйлемі әдетте нені білдіреді?
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
He said he will be home by eight, but he arrived at ten.
-
I was about calling you!
-
We were going to went to the beach.
-
The sky was very dark. It was going to rain.
D. Мәтін ішінде
Мәтінді оқып, жақшадағы сөздерді дұрыс түрге қойыңыз.
On the morning of the interview, I 16 (going to / take) the bus, but it was late, so I ran. I knew I 17 (will / be) late. When I arrived, the manager 18 (about to / start) the next interview. She smiled and said she 19 (will / see) me in ten minutes. At the time, I didn't know that this job 20 (will / change) my life.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Жүзеге аспай қалған бір жоспарыңыз туралы was / were going to… but арқылы жазыңыз.
-
Бір нәрсе сізге кедергі болған сәт туралы was about to… when арқылы жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-12 Reported Speech қазақша: төлеу сөзді ағылшынша қалай жеткіземіз? "I can help you," she said. Төлеу сөзге айналдырыңыз: She said she help me.can: only if it is still true now
-
B1-04 Ағылшынша әңгіме айту: Past Simple, Past Continuous және Past Perfect бірге When I got to the station, the train (already / leave).
-
A2-05 Ағылшынша келешек: will, going to, Present Continuous әлде Present Simple? Hurry up! The film (about to) start.
-
B2-17 Would, will және always + -ing қазақша: әдеттер туралы қалай айтамыз? «-атын», «-а береді» When I was a child, I … live in a small village.
Жауаптар
A. Құрылым
- was going to
- would / 'd
- were about to / were just about to
- were going to
- would / 'd
- wasn't going to / was not going to
B. Мағына
- was going
- would
- I was about to leave when she arrived.
- was going to
- I planned to call you, but I didn't.
C. Қатені табыңыз
- He said he would be home by eight, but he arrived at ten. / He said he'd be home by eight, but he arrived at ten.
- I was about to call you!
- We were going to go to the beach.
- ✓ The sky was very dark. It was going to rain.
D. Мәтін ішінде
- was going to take
- would be / 'd be
- was about to start / was just about to start
- would see / 'd see
- would change
E. Сіздің кезегіңіз
- I was going to study medicine, but I changed my mind and became a teacher.
- I was about to fall asleep when my phone rang.
F. Аралас қайталау
- could / can
- had already left
- is about to / 's about to
- used to
