Have something done қазақша: «шашымды қидырдым» ағылшынша қалай болады?
Have Something Done: Causatives
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз бір істі сіз үшін басқа біреуге істеткеніңізді айта аласыз (I had my hair cut), have мен get етістіктерін кез келген шақта қолдана аласыз, басыңыздан өткен жағымсыз оқиғалар туралы айта аласыз (I had my phone stolen) және біреуге бір нәрсені істеуді тапсырғаныңызды немесе көндіргеніңізді айта аласыз (have someone do / get someone to do).
Негізгі идея
I cut my hair және I had my hair cut сөйлемдерін салыстырыңыз. Біріншісінде қайшыны өзіңіз ұстап тұрсыз. Екіншісінде шаштараздың креслосында отырсыз, жұмысты басқа біреу істейді. Нәтиже бірдей: шаш қысқарды. Бірақ әрекетті істеген адам басқа.
Каузатив (өзгелік мағына) — басқа біреу сіз үшін істейтін әрекеттерге арналған, әдетте оны сіз ұйымдастырдыңыз немесе ақысын төледіңіз: жөндеу, қызмет көрсету, жеткізу. Құрылымның ортасында зат тұрады, ал әрекет одан кейін келеді: have + зат + оған жасалған әрекет. Ырықсыз етіс сияқты (B1-11), ол әдетте жұмысты кім істегенін айтпайды: ол белгілі (механик, тіс дәрігері) немесе маңызды емес.
Дәл осы құрылым сіздің еркіңізсіз болған жағдайларды да сипаттай алады: I had my bike stolen. Мұнда have «мен ұйымдастырдым» дегенді білдірмейді. Ол «басымнан өтті» дегенді білдіреді.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Жақсы жаңалық: қазақ тілінде бұл мағынаның өз формасы бар — өзгелік етіс. Етістікке -дыр / -дір, -тыр / -тір, -ғыз / -гіз, -т жұрнағы жалғанады: «шашымды қидырдым», «көлігімді жөндеттім», «балаларға көкөніс жегізе алмадым». Қазақша бір сөз жеткілікті, ал ағылшыншада үш бөлік керек: have / get + зат + үшінші форма. Мектепте «-тыр / -ғыз = make» деп жаттағандықтан, make сөзі сұранып тұрады, бірақ make «мәжбүрлеу» дегенді білдіреді. Жағымсыз оқиға үшін қазақша «ұрлатып алдым» деп айтамыз; ағылшыншада бұл да have + зат + үшінші форма: I had my phone stolen.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Жұмада шашымды қидырамын. | қызмет: шаштараз істейді | I'm having my hair cut on Friday. |
| Қыс алдында қазандықты тексертіп қойдық. | қызмет: шебер істеді | We had the boiler serviced before the winter. |
| Кір жуатын машинаны ақыры жөндеттік. | бейресми, әурешілікпен | We finally got the washing machine fixed. |
| Пойызда телефонымды ұрлатып алдым. | жағымсыз оқиға | I had my phone stolen on the train. |
| Мұғалім студенттерге эсселерін қайта жаздырды. | біреуге тапсыру | The teacher had the students rewrite their essays. |
| Балаларға көкөніс жегізе алмадым. | көндіру | I couldn't get the kids to eat their vegetables. |
Құрылым
have / get + толықтауыш + үшінші форма
| Бастауыш | have / get | Толықтауыш | Үшінші форма | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
Әртүрлі шақтарда — тек have / get өзгереді
| Шақ | Мысал |
|---|---|
| Present Simple | I have my teeth checked every six months. |
| Present Continuous | We're having the windows cleaned today. |
| Past Simple | She had her bag repaired. |
| Present Perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| Future (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| модаль етістік | You should get that tooth looked at. |
| -ing формасы | I hate having my photo taken. |
Болымсыз және сұраулы сөйлемдер — мұнда have негізгі етістік, сондықтан do / does / did қолданылады:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| Үлгі | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| have + адам + етістіктің негізгі түрі | біреуге тапсыру не нұсқау беру (көбіне оның жұмысы) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + адам + to + етістік | көндіру не ұйымдастыру | I finally got my son to tidy his room. |
Қолданылуы
1Have something done: қызмет көрсету
Бір істі сіз үшін маманға істеткеніңізді айту үшін have + толықтауыш + үшінші форма қолданыңыз. Қазақтың өзгелік етісі («қидырамын», «тексерттік») осыған сәйкес келеді.
2Get something done: бейресми және әурешілікпен
Get + толықтауыш + үшінші форма мағынасы бірдей, бірақ бейресми әрі сөйлеуде өте жиі қолданылады. Ол күш жұмсағанды немесе ақыры істей алғанды меңзей алады. Жұмысты өзіңіз істесеңіз де қолданылады: онда «аяқтау» дегенді білдіреді.
3Барлық шақтар мен формаларда
Каузатив барлық шақта, модаль етістіктерден кейін және -ing формасында қолданылады. Тек have / get өзгереді; үшінші форма өзгермейді.
4Жағымсыз оқиғалар: сізге жасалған іс
Дәл осы құрылым сіз ұйымдастырмаған, басыңыздан өткен жағымсыз оқиғаны сипаттайды. have қолданыңыз; бейресми сөйлеуде get те болады. Қазақтың «ұрлатып алдым» деген тіркесі осыған жақын.
5Have someone do / get someone to do
Әрекетті істейтін адамды атау үшін have + адам + негізгі түрі (нұсқау, көбіне бұл сол адамның жұмысы) немесе get + адам + to + етістік (көндіру не ұйымдастыру) қолданыңыз. Have someone do әсіресе американ ағылшынында жиі кездеседі.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-тыр / -ғыз» → make. Мектепте өзгелік етісті көбіне make арқылы түсіндіреді, сондықтан «тігіншіге көйлегімді қысқарттырдым» сөйлемі make болып шығады. Бірақ make «мәжбүрледім» дегенді білдіреді, оның үстіне make + зат + үшінші форма үлгісі мұнда жұмыс істемейді. Қызмет үшін have / get + зат + үшінші форма керек.
2. «Тісімді емдедім» → I treated my tooth. Сөйлеу тілінде қызметті кейде өзіміз істегендей айтамыз: «Кеше тісімді емдедім», «көлігімді жөндедім». Ағылшыншада белсенді етістік істі өзіңіз істедіңіз деген мағына береді. Маман істесе, have + зат + үшінші форма қолданыңыз.
3. Адамның артынан to: have немесе get? Қазақша «Нұрланға жәшіктерді жоғары көтерттім» деп бір ғана етістікпен айтамыз, онда to туралы ешқандай белгі жоқ. Ағылшыншада екі үлгіні есте сақтаңыз: get + адам + to + етістік, бірақ have + адам + негізгі түрі (to жоқ).
4. Сұраулы сөйлемде do жоқ. Қазақша сұрақ сұрау сөзімен жасалады, сөз тәртібі өзгермейді: «Шашыңды қай жерде қидырасың?». Ағылшын каузативінде have — негізгі етістік, сондықтан сұраққа do / does / did керек.
Шатастырмаңыз
I did it және I had it done — жұмысты кім істеді?
had something done (каузатив) және had done (Past Perfect) — сөз тәртібі бәрін өзгертеді. B1-03 қараңыз.
get someone to do және make / let someone do — get = көндіру, make = мәжбүрлеу, let = рұқсат беру. B1-18 қараңыз.
had something stolen және got stolen — I had my car stolen (каузатив: назар менде) және My car got stolen (get арқылы ырықсыз етіс: назар көлікте). Get арқылы жасалатын ырықсыз етіс B2-13 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- Екпін әдетте have сөзіне емес, толықтауыш пен үшінші формаға түседі: "I had my HAIR CUT".
- Мұнда have негізгі етістік, сондықтан ол қысқармайды: I've had my car repaired дұрыс (бірінші have — көмекші етістік), бірақ I've my car repaired қате.
- -ed жалғауы: қатаң дыбыстан кейін /t/ (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), t немесе d әрпінен кейін /ɪd/ (painted, mended: қосымша буын), басқа ұяң дыбыстардан кейін /d/ (repaired, cleaned). fixed, washed, repaired сөздерінде жазылуы бойынша е дыбысын қосып, қосымша буын жасамаңыз.
- Каузативте қолданылатын көп етістіктің үшінші формасы бұрыс: cut, done, made, taken, stolen, sewn. dyed (бояу) мен died (қайтыс болу) жазылуына назар аударыңыз: екеуі бірдей айтылады, /daɪd/.
Алтын ереже
Басқа біреу сіз үшін істейді немесе бір нәрсе сіздің басыңыздан өтеді: have / get + толықтауыш + үшінші форма. Адамды атау үшін: have someone do, get someone to do. Қазақтың «-дыр / -тыр / -ғыз» жұрнағы ағылшыншада make емес, көбіне have / get болады.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы сөздерді дұрыс формада жазыңыз немесе сөйлемді нұсқау бойынша қайта жазыңыз.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Каузатив арқылы қайта жазыңыз: A mechanic is servicing my car.
-
get арқылы қайта жазыңыз: A photographer will take our wedding photos.
B. Мағына
Дұрыс жауапты таңдаңыз немесе сұраққа жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'll get my sister … me move.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The manager had his assistant … the flights.
-
"I had my suit cleaned." Жұмысты кім істеді? …
-
"I had cleaned my suit." Жұмысты кім істеді? …
-
Қай сөйлем жағымсыз оқиғаны сипаттайды?
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. Мәтін ішінде
Диалогты оқып, әр орынға бір сөз жазыңыз немесе жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Маманға үнемі істететін екі нәрсеңіз туралы жазыңыз.
-
Біреудің сіз үшін істегенін қалайтын бір нәрсе туралы get someone to do арқылы жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do қазақша: басқа адамның әрекеті туралы My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 Participle clauses қазақша: Feeling tired, After leaving және көсемшелер (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 Need, needn't have, be supposed to қазақша: «керек», «қажеті жоқ», «тиіс» We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Жауаптар
A. Құрылым
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. Мағына
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. Қатені табыңыз
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. Мәтін ішінде
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. Сіздің кезегіңіз
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. Аралас қайталау
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
