Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done
The Passive in All Tenses and with Modals
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз ырықсыз етісті барлық жиі қолданылатын шақтарда (is being repaired, has been sold, will be announced) және модаль етістіктерден кейін (must be done, can be seen, should be checked) қолдана аласыз.
Негізгі идея
B1-10 сабағында ырықсыз етіс be + үшінші форма екенін үйрендіңіз. Жақсы жаңалық: бүкіл ереже осы ғана. Үшінші форма барлық шақта бірдей қалады. Уақыт туралы барлық ақпаратты be және оның алдындағы көмекші етістіктер көтеріп жүреді.
Сондықтан кез келген ырықсыз етісті жасау үшін бір ғана сұрақ қойыңыз: бұл шақта «be» қандай түрде болады? Present Continuous: is being. Present Perfect: has been. Келер шақ: will be. Модаль етістіктен кейін: must be, can be. Содан кейін үшінші форманы қосыңыз.
Сапарға алатын розетка адаптерін елестетіңіз. Телефоныңыздың зарядтағышы, яғни үшінші форма, әрдайым бірдей. Әр елде тек оның алдындағы адаптерді ауыстырасыз: is being, has been, will be, must be. Адаптерді таңдауды үйренсеңіз, ағылшын тіліндегі кез келген ырықсыз етісті жасай аласыз.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде де ырықсыз етіс барлық шақпен және модаль сөздермен оңай тіркеседі. -ыл/-іл жұрнағынан кейін шақтың жұрнағы қосылады: «жөнделіп жатыр» (is being repaired), «жөнделіп бітті» (has been repaired), «жарияланады» (will be announced), «қалдырылуы тиіс» (must be left), «кешіктірілуі мүмкін» (might be delayed). Ойлау тәсілі бірдей: алдымен ырықсыз етіс, содан кейін шақ. Ағылшыншада ғана шақты be көтереді.
Үш жерде абай болыңыз. Біріншіден, қазақша «Мектеп жөндеуде», «Көпір салынуда» деп -уда формасын айтамыз; ол белсенді етіс сияқты естіледі, сондықтан ағылшыншада being түсіп қалады. Екіншіден, -уға болады / болмайды тіркесінде бастауыш жоқ («Шұбатты базардан сатып алуға болады»), сондықтан ағылшыншада can buy айтылып кетеді; ал зат бастауыш болса, can be bought керек. Үшіншіден, өткен туралы әңгімеде «ауыстырылыпты», «жойылып кетіпті» has been сияқты көрінеді, бірақ өткендегі бір сәттен бұрын болған іс үшін had been керек.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Көпір жөнделіп жатыр. / Мектеп жөндеуде. | қазір жүріп жатыр | The bridge is being repaired. |
| Көпір жөнделіп бітті. | нәтиже қазір | The bridge has been repaired. |
| Брондауымыз жойылып кетіпті. | өткендегі сәттен бұрын | Our booking had been cancelled. |
| Жеңімпаздар жұма күні жарияланады. | келешек | The winners will be announced on Friday. |
| Сөмкелер кіреберісте қалдырылуы тиіс. | ереже | Bags must be left at the entrance. |
| Шұбатты базардан сатып алуға болады. | мүмкіндік | Shubat can be bought at the bazaar. |
| Рейс кешіктірілуі мүмкін. | бәлкім | The flight might be delayed. |
Құрылым
Белсенді және ырықсыз етіс: толық кесте (етістік: clean; толықтауыш: the room)
| Шақ | Белсенді етіс | Ырықсыз етіс |
|---|---|---|
| Present Simple | They clean the room. | The room is cleaned. |
| Present Continuous | They are cleaning the room. | The room is being cleaned. |
| Past Simple | They cleaned the room. | The room was cleaned. |
| Past Continuous | They were cleaning the room. | The room was being cleaned. |
| Present Perfect | They have cleaned the room. | The room has been cleaned. |
| Past Perfect | They had cleaned the room. | The room had been cleaned. |
| will | They will clean the room. | The room will be cleaned. |
| be going to | They are going to clean the room. | The room is going to be cleaned. |
| Модаль етістік | They must clean the room. | The room must be cleaned. |
Модаль етістік + be + үшінші форма
| Модаль етістік | Ырықсыз етіс | Мысал |
|---|---|---|
| can / can't | can be done | Tickets can be bought online. |
| could | could be done | The problem could be solved quickly. |
| must / mustn't | must be done | Phones must be switched off. |
| should | should be done | Your answers should be checked. |
| may / might | might be done | The match might be cancelled. |
| have to | has to be done | The form has to be signed. |
Болымсыз түрі және сұрақтар — бар жұмысты бірінші көмекші етістік атқарады: not одан кейін тұрады, бастауыштың алдына тек сол шығады.
| Мысал | |
|---|---|
| Болымсыз | The results haven't been published yet. |
| Болымсыз | The email won't be sent until Monday. |
| Сұрақ | Has the parcel been delivered? |
| Сұрақ | Is the road being repaired? |
| Сұрақ | Can this be recycled? |
Сирек кездесетін ырықсыз түрлер — Перфект созылыңқы шақтардың ырықсыз түрі (has been being cleaned, had been being built) және Future Continuous шағының ырықсыз түрі (will be being cleaned) мүмкін, бірақ өте сирек. Оның орнына басқа шақты немесе белсенді етісті қолданыңыз: They have been building the stadium for three years.
Қолданылуы
1Созылыңқы ырықсыз етіс: жүріп жатқан іс
Is / are being + үшінші форма және was / were being + үшінші форма жүріп жатқан істі сипаттайды, назар әрекет түсетін нәрседе болады. Қазақшада: «-ыл/-іл + -ып жатыр».
2Перфект ырықсыз етіс: нәтижелер және ертерек болған іс
Has / have been + үшінші форма қазіргі нәтижені көрсетеді; had been + үшінші форма өткендегі бір сәттен бұрынғы істі көрсетеді B1-03.
3Келер шақтағы ырықсыз етіс: will be және going to be
Болжам, уәде және ресми хабарландырулар үшін will be + үшінші форма; жоспарлар мен көзге көрініп тұрған белгіге негізделген болжам үшін is going to be + үшінші форма қолданыңыз A2-03.
4Модаль етістікпен ырықсыз етіс: ережелер, нұсқаулар және жазулар
Ережелер, хабарландырулар мен нұсқаулықтарда must / should / can't + be + үшінші форма жиі кездеседі. Қазақшада: «-ылуы тиіс», «-уы керек», «-уға болмайды».
5Модаль етістікпен ырықсыз етіс: мүмкіндік пен қабілет
Can, could, may, might + be + үшінші форма не мүмкін екені туралы айтады.
6Шақты таңдау
Ырықсыз етістің шағын белсенді етістегідей сұрақтармен таңдаңыз: бұл қазір болып жатыр ма? Аяқталып, нәтижесі қазір көрініп тұр ма? Болашақта бола ма?
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Жөндеуде», «салынуда» → is repairing. Қазақша «Көшеміз осы жазда жөндеуде», «Түскі ас залда берілуде» дегенде ырықсыз мағына «-уда» формасының ішінде жасырынып тұр. Сондықтан ағылшынша being түсіп қалып, сөйлем «көше бір нәрсені жөндеп жатыр» деген мағынаға айналады.
2. «-уға болады» → can + белсенді етіс. «Шұбатты базардан сатып алуға болады» сөйлемінде бастауыш жоқ. Аударғанда затты бастауыш етіп қойып, етістікті белсенді қалдыру оңай. Зат бастауыш болса, can be + үшінші форма керек (немесе You can buy… деңіз).
3. «-ыпты» → has been. Өткен туралы әңгімеде «Ерлан демалыстан оралса, кеңсесі бесінші қабатқа көшірілген екен» деп айтамыз. Бұл has been сияқты көрінеді, бірақ өткендегі сәттен бұрын болған іс үшін had been керек.
Шатастырмаңыз
being және been — being am / is / are / was / were сөздерінен кейін келеді (созылыңқы түр); been have / has / had сөздерінен кейін келеді (перфект). Қазақшада: «жуылып жатыр» және «жуылып болды».
Белсенді созылыңқы және ырықсыз созылыңқы түр — Бастауыш әрекетті өзі істей ме, әлде әрекет оған түсе ме?
Басқа етістіктерден кейінгі ырықсыз етіс — wants to be promoted, hates being told (ырықсыз тұйық етістік және -ing формасы) B2-13 сабағында; It is said that… B2-12 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- been әдетте әлсіз айтылады: /bɪn/. being әдетте екі буынды: /ˈbiːɪŋ/. Екі буынды естуге тырысыңыз: бұл екеуін ажыратудың ең оңай жолы.
- being соңындағы /ŋ/ дыбысы қазақтың ң дыбысымен бірдей; соңына /g/ қоспаңыз.
- has been және have been қысқарады: It's been sold, They've been told. Есте сақтаңыз: it's been = it has been.
- will be → 'll be: It'll be fixed tomorrow. It'll /ˈɪtl/ екі буын сияқты естіледі.
- must be және can be тез айтылады: can /kən/ әлсіз. Екпін үшінші формаға түседі: must be SIGNED.
- Бейресми сөйлеуде going to be «gonna be» сияқты естілуі мүмкін, бірақ going to деп жазыңыз.
Алтын ереже
be етістігін қажетті шаққа қойыңыз (is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be), содан кейін үшінші форманы қосыңыз. Үшінші форма ешқашан өзгермейді. Қазақшадағы «-уда», «-уға болады» тіркестерін аударғанда be сөзін ұмытпаңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті көрсетілген шақта ырықсыз етіспен жазыңыз немесе сөйлемді ырықсыз етіске айналдырыңыз.
-
Present Continuous: The kitchen (paint) at the moment.
-
Present Perfect: My bike (steal)!
-
will: The results (send) by email.
-
must: Passports (show) at the gate.
-
Past Continuous: The patient (examine) when the doctor's phone rang.
-
Past Perfect: When we arrived, all the tickets (sell).
-
Ырықсыз етіске айналдырыңыз: They are going to close the old factory.
-
Ырықсыз етіске айналдырыңыз: You can't use this lift in a fire.lift (UK) = elevator (US)
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Don't sit there! The bench … right now.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The bench …, so it looks new now.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The food … by our chef.
-
Ескерту жазуы үшін дұрыс нұсқаны таңдаңыз: before entering.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
The new bridge is building now.
-
The emails have sent.
-
This medicine should taken twice a day.
-
My car is being repaired this week.
D. Мәтін ішінде
Хабарламаны оқып, жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз.
Dear guest, we are sorry, but the pool 17 (clean) at the moment, so it is closed today. It 18 (open) again tomorrow at 8 a.m. Your room 19 (already / change) to a sea-view room, at no extra cost. Breakfast 20 (can / order) to your room until 11 a.m. Towels 21 (must / return) to reception.
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Қазір қалаңызда не салынып немесе өзгертіліп жатыр? Бір сөйлем жазыңыз.
-
Үйіңізге немесе жұмыс орныңызға арналған екі ережені must be немесе should be арқылы жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-10 Passive Voice қазақша: ырықсыз етіс Present және Past Simple шақтарында Where you born?
-
B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын» This time tomorrow I (lie) on a beach.
-
A2-17 Present Perfect: just, already, yet қазақша: «жаңа ғана», «әлдеқашан», «әлі» I haven't finished the report ___. …
-
B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім» If the bridge (not / be) closed, we would have arrived on time.
Жауаптар
A. Құрылым
- is being painted
- has been stolen / 's been stolen
- will be sent / 'll be sent
- must be shown
- was being examined
- had been sold / 'd been sold
- The old factory is going to be closed.
- This lift can't be used in a fire.
B. Мағына
- is being painted
- has been painted
- is being prepared
- Shoes must be removed
C. Қатені табыңыз
- The new bridge is being built now.
- The emails have been sent.
- This medicine should be taken twice a day.
- ✓ My car is being repaired this week.
D. Мәтін ішінде
- is being cleaned
- will be opened / is going to be opened / will be open / will open / opens / is opening / is going to open
- has already been changed / 's already been changed
- can be ordered
- must be returned
E. Сіздің кезегіңіз
- A new metro line is being built in the city centre.
- Shoes must be left at the door. The kitchen should be cleaned every evening.
F. Аралас қайталау
- were
- will be lying / 'll be lying
- yet
- hadn't been / had not been
