SlowingoГрамматика
B1 12 / 39

Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done

The Passive in All Tenses and with Modals

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз ырықсыз етісті барлық жиі қолданылатын шақтарда (is being repaired, has been sold, will be announced) және модаль етістіктерден кейін (must be done, can be seen, should be checked) қолдана аласыз.

Негізгі идея

B1-10 сабағында ырықсыз етіс be + үшінші форма екенін үйрендіңіз. Жақсы жаңалық: бүкіл ереже осы ғана. Үшінші форма барлық шақта бірдей қалады. Уақыт туралы барлық ақпаратты be және оның алдындағы көмекші етістіктер көтеріп жүреді.

Сондықтан кез келген ырықсыз етісті жасау үшін бір ғана сұрақ қойыңыз: бұл шақта «be» қандай түрде болады? Present Continuous: is being. Present Perfect: has been. Келер шақ: will be. Модаль етістіктен кейін: must be, can be. Содан кейін үшінші форманы қосыңыз.

Сапарға алатын розетка адаптерін елестетіңіз. Телефоныңыздың зарядтағышы, яғни үшінші форма, әрдайым бірдей. Әр елде тек оның алдындағы адаптерді ауыстырасыз: is being, has been, will be, must be. Адаптерді таңдауды үйренсеңіз, ағылшын тіліндегі кез келген ырықсыз етісті жасай аласыз.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде де ырықсыз етіс барлық шақпен және модаль сөздермен оңай тіркеседі. -ыл/-іл жұрнағынан кейін шақтың жұрнағы қосылады: «жөнделіп жатыр» (is being repaired), «жөнделіп бітті» (has been repaired), «жарияланады» (will be announced), «қалдырылуы тиіс» (must be left), «кешіктірілуі мүмкін» (might be delayed). Ойлау тәсілі бірдей: алдымен ырықсыз етіс, содан кейін шақ. Ағылшыншада ғана шақты be көтереді.

Үш жерде абай болыңыз. Біріншіден, қазақша «Мектеп жөндеуде», «Көпір салынуда» деп -уда формасын айтамыз; ол белсенді етіс сияқты естіледі, сондықтан ағылшыншада being түсіп қалады. Екіншіден, -уға болады / болмайды тіркесінде бастауыш жоқ («Шұбатты базардан сатып алуға болады»), сондықтан ағылшыншада can buy айтылып кетеді; ал зат бастауыш болса, can be bought керек. Үшіншіден, өткен туралы әңгімеде «ауыстырылыпты», «жойылып кетіпті» has been сияқты көрінеді, бірақ өткендегі бір сәттен бұрын болған іс үшін had been керек.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Көпір жөнделіп жатыр. / Мектеп жөндеуде.қазір жүріп жатырThe bridge is being repaired.
Көпір жөнделіп бітті.нәтиже қазірThe bridge has been repaired.
Брондауымыз жойылып кетіпті.өткендегі сәттен бұрынOur booking had been cancelled.
Жеңімпаздар жұма күні жарияланады.келешекThe winners will be announced on Friday.
Сөмкелер кіреберісте қалдырылуы тиіс.ережеBags must be left at the entrance.
Шұбатты базардан сатып алуға болады.мүмкіндікShubat can be bought at the bazaar.
Рейс кешіктірілуі мүмкін.бәлкімThe flight might be delayed.

Құрылым

Белсенді және ырықсыз етіс: толық кесте (етістік: clean; толықтауыш: the room)

ШақБелсенді етісЫрықсыз етіс
Present SimpleThey clean the room.The room is cleaned.
Present ContinuousThey are cleaning the room.The room is being cleaned.
Past SimpleThey cleaned the room.The room was cleaned.
Past ContinuousThey were cleaning the room.The room was being cleaned.
Present PerfectThey have cleaned the room.The room has been cleaned.
Past PerfectThey had cleaned the room.The room had been cleaned.
willThey will clean the room.The room will be cleaned.
be going toThey are going to clean the room.The room is going to be cleaned.
Модаль етістікThey must clean the room.The room must be cleaned.

Модаль етістік + be + үшінші форма

Модаль етістікЫрықсыз етісМысал
can / can'tcan be doneTickets can be bought online.
couldcould be doneThe problem could be solved quickly.
must / mustn'tmust be donePhones must be switched off.
shouldshould be doneYour answers should be checked.
may / mightmight be doneThe match might be cancelled.
have tohas to be doneThe form has to be signed.

Болымсыз түрі және сұрақтар — бар жұмысты бірінші көмекші етістік атқарады: not одан кейін тұрады, бастауыштың алдына тек сол шығады.

Мысал
БолымсызThe results haven't been published yet.
БолымсызThe email won't be sent until Monday.
СұрақHas the parcel been delivered?
СұрақIs the road being repaired?
СұрақCan this be recycled?

Сирек кездесетін ырықсыз түрлер — Перфект созылыңқы шақтардың ырықсыз түрі (has been being cleaned, had been being built) және Future Continuous шағының ырықсыз түрі (will be being cleaned) мүмкін, бірақ өте сирек. Оның орнына басқа шақты немесе белсенді етісті қолданыңыз: They have been building the stadium for three years.

Қолданылуы

1Созылыңқы ырықсыз етіс: жүріп жатқан іс

Is / are being + үшінші форма және was / were being + үшінші форма жүріп жатқан істі сипаттайды, назар әрекет түсетін нәрседе болады. Қазақшада: «-ыл/-іл + -ып жатыр».

Sorry, your room is being cleaned at the moment.
Кешіріңіз, бөлмеңіз қазір жиналып жатыр.
«жиналып жатыр» → is being cleaned
A new hospital is being built near the station.
Вокзалдың жанында жаңа аурухана салынып жатыр.
«салынып жатыр / салынуда» → is being built
I had the feeling that I was being followed.
Біреу соңымнан аңдып келе жатқандай сезілді.
қазақшада белсенді етіс табиғи; ағылшыншада was being followed
When we arrived, the injured passengers were being helped by paramedics.
Біз келгенде, жарақат алған жолаушыларға фельдшерлер көмек көрсетіп жатыр еді.

2Перфект ырықсыз етіс: нәтижелер және ертерек болған іс

Has / have been + үшінші форма қазіргі нәтижені көрсетеді; had been + үшінші форма өткендегі бір сәттен бұрынғы істі көрсетеді B1-03.

Your order has been sent.
Тапсырысыңыз жіберілді.
нәтижесі қазір → has been sent
Three people have been arrested so far.
Әзірге үш адам ұсталды.
Have you ever been stopped by the police?
Сізді бұрын-соңды полиция тоқтатып көрді ме?
өмірлік тәжірибе
When we got to the hotel, our booking had been cancelled.
Қонақүйге жеткенімізде, брондауымыз жойылып кетіпті.
«жойылып кетіпті» → had been cancelled, has емес

3Келер шақтағы ырықсыз етіс: will be және going to be

Болжам, уәде және ресми хабарландырулар үшін will be + үшінші форма; жоспарлар мен көзге көрініп тұрған белгіге негізделген болжам үшін is going to be + үшінші форма қолданыңыз A2-03.

The winners will be announced on Friday.
Жеңімпаздар жұма күні жарияланады.
«жарияланады» осы-келер шақ, мағынасы келешек → will be announced
You will be contacted within 24 hours.
24 сағат ішінде сізбен хабарласамыз.
қазақшада белсенді етіс; ағылшыншада you will be contacted
The old cinema is going to be turned into flats.
Ескі кинотеатр пәтерлерге айналдырылмақшы.
«-мақшы» → going to; flats (UK) = apartments (US)
Look at that queue — we're never going to be served.
Мына кезекті қарашы. Бізге ешқашан қызмет көрсетпейтін шығар.
queue (UK) = line (US)

4Модаль етістікпен ырықсыз етіс: ережелер, нұсқаулар және жазулар

Ережелер, хабарландырулар мен нұсқаулықтарда must / should / can't + be + үшінші форма жиі кездеседі. Қазақшада: «-ылуы тиіс», «-уы керек», «-уға болмайды».

All bags must be left at the entrance.
Барлық сөмкелер кіреберісте қалдырылуы тиіс.
«-ылуы тиіс» → must be left
This medicine should be taken with food.
Бұл дәрі тамақпен бірге қабылдануы керек.
мұнда «керек» кеңес → should be taken
Dogs must be kept on a lead.
Иттер қарғыбаумен жүргізілуі тиіс.
lead (UK) = leash (US)
Glass can't be recycled with paper here.
Мұнда шыныны қағазбен бірге қайта өңдеуге болмайды.
«-уға болмайды» → can't be recycled

5Модаль етістікпен ырықсыз етіс: мүмкіндік пен қабілет

Can, could, may, might + be + үшінші форма не мүмкін екені туралы айтады.

The castle can be seen from miles away.
Қамал алыстан көрінеді.
«көрінеді» → can be seen
The flight might be delayed because of the fog.
Тұманға байланысты рейс кешіктірілуі мүмкін.
«-луы мүмкін» → might be delayed
This problem could easily be avoided.
Бұл мәселенің алдын оңай алуға болар еді.
үстеу модаль етістік пен be арасында тұр
Can these jeans be washed at 40 degrees?
Бұл джинсыны 40 градуста жууға бола ма?
«-уға бола ма?» → Can … be washed?

6Шақты таңдау

Ырықсыз етістің шағын белсенді етістегідей сұрақтармен таңдаңыз: бұл қазір болып жатыр ма? Аяқталып, нәтижесі қазір көрініп тұр ма? Болашақта бола ма?

The bridge is being repaired, so we have to go the long way round.
Көпір жөнделіп жатыр, сондықтан айналма жолмен жүруге тура келеді.
қазір жүріп жатыр
The bridge has been repaired, so the road is open again.
Көпір жөнделіп бітті, сондықтан жол қайта ашылды.
нәтиже қазір
The bridge will be repaired next summer.
Көпір келесі жазда жөнделеді.
келешек

Жиі кездесетін қателер

❌The road is repairing at the moment.
✅The road is being repaired at the moment.
Жол ештеңені жөндемейді: being + үшінші форма қолданыңыз.
❌The letter has sent.
✅The letter has been sent.
Перфект ырықсыз етіске been керек.
❌The results will announced tomorrow.
✅The results will be announced tomorrow.
will / модаль етістік + be + үшінші форма.
❌This must be finish today.
✅This must be finished today.
be сөзінен кейін үшінші форма келеді.
❌The house is been painted.
✅The house is being painted.
am / is / are сөздерінен кейін being; have / has / had сөздерінен кейін been (The house has been painted).
❌The work should to be done today.
✅The work should be done today.
should + be, to жоқ.
❌Has been the parcel delivered?
✅Has the parcel been delivered?
Бастауыштың алдына тек бірінші көмекші етістік шығады.
⚠️The stadium has been being built for three years.
✅They have been building the stadium for three years.
Грамматикалық тұрғыдан мүмкін, бірақ өте сирек әрі ауыр: белсенді етісті қолданыңыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Жөндеуде», «салынуда» → is repairing. Қазақша «Көшеміз осы жазда жөндеуде», «Түскі ас залда берілуде» дегенде ырықсыз мағына «-уда» формасының ішінде жасырынып тұр. Сондықтан ағылшынша being түсіп қалып, сөйлем «көше бір нәрсені жөндеп жатыр» деген мағынаға айналады.

❌Our street is repairing this summer.
✅Our street is being repaired this summer.
❌Lunch is serving in the main hall.
✅Lunch is being served in the main hall.

2. «-уға болады» → can + белсенді етіс. «Шұбатты базардан сатып алуға болады» сөйлемінде бастауыш жоқ. Аударғанда затты бастауыш етіп қойып, етістікті белсенді қалдыру оңай. Зат бастауыш болса, can be + үшінші форма керек (немесе You can buy… деңіз).

❌Shubat can buy at the bazaar.
✅Shubat can be bought at the bazaar. немесе You can buy shubat at the bazaar.
❌These documents can't send by email.
✅These documents can't be sent by email.

3. «-ыпты» → has been. Өткен туралы әңгімеде «Ерлан демалыстан оралса, кеңсесі бесінші қабатқа көшірілген екен» деп айтамыз. Бұл has been сияқты көрінеді, бірақ өткендегі сәттен бұрын болған іс үшін had been керек.

❌When Erlan came back from holiday, his office has been moved to the fifth floor.
✅When Erlan came back from holiday, his office had been moved to the fifth floor.

Шатастырмаңыз

being және been — being am / is / are / was / were сөздерінен кейін келеді (созылыңқы түр); been have / has / had сөздерінен кейін келеді (перфект). Қазақшада: «жуылып жатыр» және «жуылып болды».

The car is being washed.
Көлік жуылып жатыр.
дәл қазір болып жатыр
The car has been washed.
Көлік жуылып болды.
аяқталды: қазір таза

Белсенді созылыңқы және ырықсыз созылыңқы түр — Бастауыш әрекетті өзі істей ме, әлде әрекет оған түсе ме?

The chef is preparing the food.
Аспазшы тамақ әзірлеп жатыр.
аспазшы әрекет етеді
The food is being prepared.
Тамақ әзірленіп жатыр.
әрекет тамаққа түседі

Басқа етістіктерден кейінгі ырықсыз етіс — wants to be promoted, hates being told (ырықсыз тұйық етістік және -ing формасы) B2-13 сабағында; It is said that… B2-12 сабағында.

The room needs to be cleaned.
Бөлмені жинау керек.
ырықсыз тұйық етістік: B2-13 қараңыз
The room must be cleaned.
Бөлме жиналуы тиіс.
модаль етістікпен ырықсыз етіс: осы сабақ

Жазылуы мен айтылуы

  • been әдетте әлсіз айтылады: /bɪn/. being әдетте екі буынды: /ˈbiːɪŋ/. Екі буынды естуге тырысыңыз: бұл екеуін ажыратудың ең оңай жолы.
  • being соңындағы /ŋ/ дыбысы қазақтың ң дыбысымен бірдей; соңына /g/ қоспаңыз.
  • has been және have been қысқарады: It's been sold, They've been told. Есте сақтаңыз: it's been = it has been.
  • will be → 'll be: It'll be fixed tomorrow. It'll /ˈɪtl/ екі буын сияқты естіледі.
  • must be және can be тез айтылады: can /kən/ әлсіз. Екпін үшінші формаға түседі: must be SIGNED.
  • Бейресми сөйлеуде going to be «gonna be» сияқты естілуі мүмкін, бірақ going to деп жазыңыз.

Алтын ереже

be етістігін қажетті шаққа қойыңыз (is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be), содан кейін үшінші форманы қосыңыз. Үшінші форма ешқашан өзгермейді. Қазақшадағы «-уда», «-уға болады» тіркестерін аударғанда be сөзін ұмытпаңыз.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістікті көрсетілген шақта ырықсыз етіспен жазыңыз немесе сөйлемді ырықсыз етіске айналдырыңыз.

  1. Present Continuous: The kitchen (paint) at the moment.
  2. Present Perfect: My bike (steal)!
  3. will: The results (send) by email.
  4. must: Passports (show) at the gate.
  5. Past Continuous: The patient (examine) when the doctor's phone rang.
  6. Past Perfect: When we arrived, all the tickets (sell).
  7. Ырықсыз етіске айналдырыңыз: They are going to close the old factory.
  8. Ырықсыз етіске айналдырыңыз: You can't use this lift in a fire.

B. Мағына

Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Don't sit there! The bench … right now.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The bench …, so it looks new now.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The food … by our chef.
  4. Ескерту жазуы үшін дұрыс нұсқаны таңдаңыз: before entering.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. The new bridge is building now.
  2. The emails have sent.
  3. This medicine should taken twice a day.
  4. My car is being repaired this week.

D. Мәтін ішінде

Хабарламаны оқып, жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз.

Message from the hotel
Dear guest, we are sorry, but the pool 17 (clean) at the moment, so it is closed today. It 18 (open) again tomorrow at 8 a.m. Your room 19 (already / change) to a sea-view room, at no extra cost. Breakfast 20 (can / order) to your room until 11 a.m. Towels 21 (must / return) to reception.

E. Сіздің кезегіңіз

Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Қазір қалаңызда не салынып немесе өзгертіліп жатыр? Бір сөйлем жазыңыз.
  2. Үйіңізге немесе жұмыс орныңызға арналған екі ережені must be немесе should be арқылы жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-10 Passive Voice қазақша: ырықсыз етіс Present және Past Simple шақтарында
    Where you born?
  2. B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын»
    This time tomorrow I (lie) on a beach.
  3. A2-17 Present Perfect: just, already, yet қазақша: «жаңа ғана», «әлдеқашан», «әлі»
    I haven't finished the report ___. …
  4. B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім»
    If the bridge (not / be) closed, we would have arrived on time.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. is being painted
  2. has been stolen / 's been stolen
  3. will be sent / 'll be sent
  4. must be shown
  5. was being examined
  6. had been sold / 'd been sold
  7. The old factory is going to be closed.
  8. This lift can't be used in a fire.

B. Мағына

  1. is being painted
  2. has been painted
  3. is being prepared
  4. Shoes must be removed

C. Қатені табыңыз

  1. The new bridge is being built now.
  2. The emails have been sent.
  3. This medicine should be taken twice a day.
  4. ✓ My car is being repaired this week.

D. Мәтін ішінде

  1. is being cleaned
  2. will be opened / is going to be opened / will be open / will open / opens / is opening / is going to open
  3. has already been changed / 's already been changed
  4. can be ordered
  5. must be returned

E. Сіздің кезегіңіз

  1. A new metro line is being built in the city centre.
  2. Shoes must be left at the door. The kitchen should be cleaned every evening.

F. Аралас қайталау

  1. were
  2. will be lying / 'll be lying
  3. yet
  4. hadn't been / had not been
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play