Remember, forget, stop, try қазақша: -ing пе, әлде to ма? Мағынасы қалай өзгереді
Remember, Forget, Stop, Try
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз remember, forget, stop және try етістіктерінен кейін -ing формасы мен to арасынан дұрыс таңдау жасай аласыз және бұл таңдау мағынаны қалай өзгертетінін түсіндіре аласыз.
Негізгі идея
Көп етістікте -ing пен to арасындағы таңдауды жай жаттап алу керек B1-17. Бірақ бірнеше өте жиі қолданылатын етістікте бұл таңдау мағынаны өзгертеді, және оның артында логика бар.
A1-25 және A2-25 сабақтарындағы нұсқаманы есіңізге түсіріңіз: to + етістік алға нұсқайды, яғни негізгі етістіктен кейін келетін іс-әрекетке: міндетке, мақсатқа, ниетке. -ing формасы іс-әрекеттің өзіне қарайды, ал ол іс-әрекет көбіне шын болып қойған: ол бұрын болған немесе қазір жүріп жатыр.
I remember locking the door: алдымен құлыптау, кейін есте сақтау. Remember to lock the door: алдымен есіңізге түседі, кейін құлыптайсыз.
She stopped smoking: темекі шегу шын болған, енді ол тоқтады. She stopped to smoke: ол жүрісін тоқтатты, ал темекі шегу одан кейін келді.
Осы суретті есте ұстаңыз: -ing іс-әрекеттің өзіне қарайды; to алға нұсқайды. Сонда бұл төрт етістіктің мағынасы түсінікті болады.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде бұл айырмашылықтардың көбі етістік формасынан көрінеді. Бұрын болған істі -ған формасы береді: «құлыптағаным есімде», «көргенімді ұмытпаймын» → -ing. Мақсатты -у үшін береді: «су сатып алу үшін тоқтадық» → stop to. Күш салуды -уға тырысу береді → try to, ал сынап көруді -ып көру береді: «қайта қосып көріңіз» → try + -ing. Бір ескерту: қазақтың -у қимыл есімі екі жаққа да жүреді: «өшіруді ұмытпа» (міндет → remember / forget to) және «шегуді қойды» (тоқтату → stop + -ing). Сондықтан «-у» формасын механикалық түрде не to, не -ing деп аудармаңыз: мағынасына қараңыз.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Кіреберіс есікті құлыптағаным анық есімде. | естелік | I clearly remember locking the front door. |
| Шығарда шамды өшіруді ұмытпа. | міндет | Remember to switch off the lights when you leave. |
| Солтүстік шұғыласын алғаш көргенімді ешқашан ұмытпаймын. | естелік | I'll never forget seeing the Northern Lights for the first time. |
| Әкем темекі шегуді қойды. | тоқтату | My dad stopped smoking. |
| Жолда су сатып алу үшін тоқтадық. | мақсат | We stopped to buy some water on the way. |
| Банканы ашуға тырыстым. | күш салу | I tried to open the jar. |
| Қайта қосып көріңіз. | сынап көру | Try restarting it. |
Құрылым
| Етістік | + -ing | + to + етістік |
|---|---|---|
| remember | бұрын болған іс туралы естелік | міндетті есте сақтап, кейін орындау |
| forget | бұрын болған іс туралы естелік (негізінен I'll never forget + -ing) | міндетті орындамау |
| stop | бір әрекетті тоқтату | бір әрекетті басқа әрекетті істеу үшін тоқтату |
| try | бір нәрсенің көмектесетінін көру үшін сынап көру | қиын нәрсені істеуге күш салу |
Оқиғалардың реті
| Сөйлем | Алдымен | Кейін |
|---|---|---|
| I remember posting the letter. | posting | remembering |
| Remember to post the letter. | remembering | posting |
| We stopped talking. | talking | stopping |
| We stopped to talk. | stopping | talking |
Қолданылуы
1Remember + -ing немесе to
Remember + -ing = бұрын болған бір нәрсе есіңізде. Remember + to = міндетті ұмытпау және оны кейін орындау. -ing формасының алдына адамды да қоюға болады: I remember my dad singing.
2Forget + to немесе -ing
Forget + to = міндетті есіңізден шығарып, оны орындамау. Бұл әлдеқайда жиі кездесетін үлгі. Forget + -ing негізінен I'll never forget… (күшті естелік) және I'd forgotten all about… тіркестерінде қолданылады.
3Stop + -ing немесе to
Stop + -ing = бір әрекетті тоқтату немесе әдеттен бас тарту. Stop + to = басқа бір нәрсе істеу үшін қазіргі әрекетті тоқтату; бұл to мақсатты көрсетеді A2-26. Қазақша «-уды қойды», «тастады» → stop + -ing; «-у үшін тоқтады» → stop to.
4Try + to немесе -ing
Try + to = қиын нәрсені істеуге күш салу; ол сәтсіз болуы мүмкін. Try + -ing = бір мәселені шешер ме екен деп, бір нәрсені сынап көру. Try + -ing жиі кеңес беру үшін қолданылады. Қазақша: «-уға тырысу» → try to, «-ып көру» → try + -ing.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-уды ұмытпаңыз» → remember + -ing. Қазақтың «-у» қимыл есімі -ing формасына ұқсайды, сондықтан «Ертең таңертең дәріні ішуді ұмытпаңыз» дегенде -ing сұранып тұрады. Бірақ бұл — алда тұрған міндет: ағылшыншада remember / forget + to.
2. «-уды қойдым» → stopped to. Мектепте «-у / -уға = to» деп жаттағандықтан, «Кешкі уақытта кофе ішуді қойдым» сөйлемі stopped to drink болып аударылып кетеді. Бұл сөйлем грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ мағынасы мүлде басқа: «кофе ішу үшін тоқтадым». Әдеттен бас тартсаңыз → stop + -ing.
3. «-ып көріңіз» → try + негізгі түрі. Қазақша кеңес «ішіп көріңіз», «демалып көріңіз» деп бір етістікке «көру» көмекші етістігі тіркеледі. Аударғанда try сөзінен кейін етістіктің жалаң түрі қалып қояды. Ағылшыншада try сөзінен кейін -ing (сынап көру) немесе to (күш салу) керек.
4. «-ғаным есімде» → remember to. Мектепте remember to тіркесін бірінші үйренетіндіктен, естелік туралы да to айтылып кетеді. Қазақтың өзі көмектеседі: «-ған» формасы бар болса («бергенім есімде»), іс бұрын болған → remember + -ing.
Шатастырмаңыз
try to do және try doing — күш салу және сынап көру.
stop to do және stop doing — мақсат және аяқтау.
remember doing және remember to do — естелік және міндет.
Мағынасын өзгертетін басқа етістіктер — regret, mean, go on, like және need B2-16 сабағында. enjoy немесе decide сияқты етістіктердің бір ғана үлгісі бар, мағынасы өзгермейді B1-17.
Жазылуы мен айтылуы
- -ing формасының жазылуы: stop → stopping (дауыссыз екі еселенеді), forget → forgetting (екпін соңғы буында, сондықтан t екі еселенеді), try → trying (y сақталады).
- to дауыссыздың алдында әлсіз айтылады: /tə/, to call /tə ˈkɔːl/.
- stopped to тіркесінде екі t дыбысы бірігіп, біреу болып естіледі: /stɒpt tə/ (UK), /stɑːpt tə/ (US). p мен t арасына дауысты қоспаңыз: «стопыт» деп айтпаңыз. Етістіктен кейін to ма, әлде -ing пе, соған құлақ салыңыз.
- remember /rɪˈmembə/ (UK), /rɪˈmembər/ (US): екпін екінші буынға түседі. Қазақ тіліндегідей соңғы буынға екпін түсірмеңіз.
- -ing соңындағы /ŋ/ қазақтың ң дыбысымен бірдей: stopping, trying. Соңына г қоспаңыз.
Алтын ереже
remember, forget, stop және try етістіктерінен кейін -ing іс-әрекеттің өзіне немесе бұрын болған нәрсеге қарайды, ал to кейін келетін іс-әрекетке нұсқайды: міндетке, мақсатқа немесе күш салуға. Қазақшада «-ған» (бұрын болған) → -ing; «-у үшін» (мақсат) → to; «-уға тырысу» → try to; «-ып көру» → try + -ing.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.
-
I clearly remember (put) my keys in my bag.
-
Please remember (water) the plants while I'm away.
-
My grandfather stopped (drive) when he turned 85.
-
On the way home, we stopped (buy) some coffee.
-
I'll never forget (see) the sea for the first time.
-
Did you remember (lock) the back door, or is it still open?
B. Мағына
Жақшадағы түсіндірмеге қарап, дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I tried … the box, but it was too heavy. (= I made an effort, but failed)
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: If the soup is too salty, try … a potato. (= do it as an experiment and see if it helps)
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: We stopped … at the view. (= we stopped walking so that we could look)
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'll never forget … my hero. (= a memory)
-
Қай сөйлем «ол темекіні тастады» дегенді білдіреді?
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I remember to go to that beach when I was a child.
-
Don't forget calling your grandmother tonight.
-
Can you stop to tap your pen? It's driving me crazy.
-
I tried to call you three times, but you didn't answer.
D. Мәтін ішінде
Диалогты оқып, жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.
Mia: Did you remember 16 (pack) the charger?
Dan: Yes. I remember 17 (put) it in the side pocket.
Mia: Good. Can we stop 18 (get) a coffee soon? I'm falling asleep.
Dan: Sure. And please stop 19 (check) your phone — look at the view!
Mia: I'm trying 20 (find) the hotel's address. It isn't in my emails.
Dan: Try 21 (search) for the word "booking". That sometimes works.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Екі сөйлем жазыңыз: бала кезіңізден есіңізде қалған бір іс туралы және осы аптада ұмытпай істеуіңіз керек бір іс туралы.
-
Досыңыз түнде ұйықтай алмай жүр. Оған try + -ing арқылы екі кеңес беріңіз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-17 Verb + -ing пе, verb + to ма? Етістіктердің толық тізімі қазақша I've decided (look) for a new job.
-
B1-17 Verb + -ing пе, verb + to ма? Етістіктердің толық тізімі қазақша Do you mind (wait) a few minutes?
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do қазақша: басқа адамның әрекеті туралы My parents made me (practise) the piano every day.
-
B1-19 Gerund қазақша: -ing формасы бастауыш ретінде және предлогтан кейін I'm looking forward to (see) you.
Жауаптар
A. Құрылым
- putting
- to water
- driving
- to buy
- seeing
- to lock
B. Мағына
- to lift
- adding
- to look
- meeting
- She stopped smoking.
C. Қатені табыңыз
- I remember going to that beach when I was a child.
- Don't forget to call your grandmother tonight.
- Can you stop tapping your pen? It's driving me crazy.
- ✓ I tried to call you three times, but you didn't answer.
D. Мәтін ішінде
- to pack
- putting / having put
- to get
- checking
- to find
- searching
E. Сіздің кезегіңіз
- I remember riding my bike to school. I must remember to renew my passport.
- Try turning off your phone an hour before bed. Try reading something boring.
F. Аралас қайталау
- to look
- waiting
- practise
- seeing
