SlowingoГрамматика
B2 13 / 30

It is said that… және He is said to… қазақша: «дейді», «екен», «деп есептеледі»

It Is Said That… / He Is Said To…: The Reporting Passive

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз жұрттың не айтатынын, неге сенетінін немесе нені күтетінін олардың кім екенін атамай жеткізе аласыз (It is believed that…, She is said to be…, He is thought to have left…, There are reported to be…) және бұл құрылымдарды жаңалықтар мен ғылыми мәтіндерде қолдана аласыз.

Негізгі идея

Көбіне ақпаратты бөліскіміз келеді, бірақ оны кім айтқанын атағымыз келмейді. Дереккөз — «жалпы жұрт», немесе ол белгісіз, немесе біз ол пікір үшін жеке жауапкершілік алғымыз келмейді. Салыстырыңыз:

People say that the house is haunted. — бейресми; people сөзі бұлыңғыр. It is said that the house is haunted. / The house is said to be haunted. — бейтарап, жалпы, сақ.

Хабарлаудың ырықсыз етісі (reporting passive) пікірді өзіңізден сәл алыс ұстайды. Ол: «Жұрт осылай айтады не осылай сенеді; мен соны жеткізіп отырмын, оның шындығына кепілдік бермеймін» дейді. Сондықтан журналистер, ғалымдар мен тарихшылар оны үнемі қолданады.

Екі үлгі бар. 1-үлгі бос it сөзінен басталып, толық that бағыныңқысын сақтайды. 2-үлгі пікір кім не не туралы болса, соны сөйлемнің басына шығарып, to + етістік қолданады. Сонда to + етістіктің формасы жеткізілген іс-әрекеттің уақытын көрсетеді.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде естіген ақпаратты жеткізудің жолы көп. Бейресми түрде дейді / деседі айтамыз («Ол өте бай деседі»). Ресми тілде деп есептеледі, деп саналады, деп күтілуде, хабарланды қолданамыз. Сонымен қатар қазақ етістігінің өзінде «естідім» деген мағына бар: екен, -ыпты, -ған көрінеді («Қонақүйде аруақ бар екен», «Патша өлеңдерін бір қыста жазып шығыпты»). Бұл формалардың бәрінде толық сөйлем «деп» сөзінің алдында сақталады, сондықтан 1-үлгі (It is said that + сөйлем) сізге табиғи көрінеді. 2-үлгі (She is said to be…) жаңа: мұнда адам бастауыш болады, ал іс-әрекеттің уақытын to + етістіктің формасы көрсетеді, қазақшадағыдай сөйлемнің ішіндегі етістік емес.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Ол керемет аспаз дейді.бейресмиPeople say he's a brilliant cook.
Ескі емен ағашы 800 жастан асқан дейді.1-үлгіIt is said that the old oak tree is over 800 years old.
Ол елдегі ең бай әйелдердің бірі деп есептеледі.2-үлгі, қазірShe is believed to be one of the richest women in the country.
Күдікті елден кетіп қалған көрінеді.2-үлгі, бұрынThe suspect is believed to have left the country.
Қонақүйдің шығыс қанатында аруақ бар екен.there + to beThere is said to be a ghost in the east wing of the hotel.
Фильм кассалық рекордтарды жаңартады деп күтілуде.келешекThe film is expected to break box-office records.

Құрылым

1-үлгі: It + хабарлау етістігінің ырықсыз түрі + that бағыныңқысы

Itbe + үшінші формаthat бағыныңқысы
Itis saidthat the castle is haunted.
Itis believedthat the suspect has left the country.
Itwas thoughtthat the disease was spread by insects.
Itis expectedthat prices will rise.

Жиі қолданылатын етістіктер: say, believe, think, report, know, expect, claim, consider, understand, allege, estimate.

2-үлгі: Бастауыш + хабарлау етістігінің ырықсыз түрі + to + етістік

Жеткізілген іс-әрекеттің уақытыto + етістіктің формасыМысал
бір мезгілде (күй / әдет)to + негізгі түріShe is said to be very rich.
бір мезгілде (жүріп жатыр)to be + -ingHe is believed to be hiding in the mountains.
бұрынto have + үшінші формаThe thieves are thought to have escaped by car.
бұрын, біраз уақыт бойыto have been + -ingShe is reported to have been living abroad for years.
кейін (expect етістігімен)to + негізгі түріThe minister is expected to resign.

There + хабарлау етістігінің ырықсыз түрі + to be

Мысал
жекешеThere is said to be a hidden tunnel under the city.
көпшеThere are believed to be over 2,000 species in the park.
өткен шақThere were thought to be no survivors.

Өткен шақтағы хабарлау етістігі

ҮлгіМысал
It was + үшінші форма + that…It was believed that the earth was flat.
Бастауыш + was / were + үшінші форма + to + етістікThe ship was thought to have sunk near the coast.

Қолданылуы

1It is said / believed / thought that…

Жалпы пікірді, сенімді немесе мәлімдемені дереккөзін атамай жеткізу үшін it + хабарлау етістігінің ырықсыз түрі + that қолданыңыз. that бағыныңқысы өзінің әдеттегі шағын сақтайды.

It is said that the old oak tree is over 800 years old.
Ескі емен ағашы 800 жастан асқан дейді.
«дейді» → it is said that
It is widely believed that the company will be sold.
Компания сатылады деген пікір кең тараған.
that бөлігінде келешек → will be sold
It has been reported that three people were injured.
Үш адамның жарақат алғаны хабарланды.
Present Perfect ырықсыз түрі де болады
It is known that regular exercise reduces stress.
Тұрақты жаттығудың стрессті азайтатыны белгілі.
It is expected that the new line will open in 2028.
Жаңа желі 2028 жылы ашылады деп күтілуде.
«деп күтілуде» → it is expected that

2Subject + is said to + негізгі түрі: қазіргі күй мен әдет

Жеткізілген жағдай қазір немесе жалпы шындық болса, адамды не затты сөйлемнің басына қойып, to + негізгі түрін қолданыңыз. Дәл қазір жүріп жатқан іс үшін to be + -ing қолданыңыз. Expect етістігімен to + етістік келешекті білдіреді.

The new café on Mill Street is said to serve the best coffee in town.
Милл-стриттегі жаңа кафеде қаладағы ең дәмді кофе береді екен.
«екен» → is said to
She is believed to be one of the richest women in the country.
Ол елдегі ең бай әйелдердің бірі деп есептеледі.
she → әйел
The president is reported to be considering a new plan.
Хабарларға қарағанда, президент жаңа жоспарды қарастырып жатыр.
жүріп жатқан іс → to be + -ing
Wolves are known to travel long distances in search of food.
Қасқырлардың жем іздеп алыс жерлерге баратыны белгілі.
The film is expected to break box-office records.
Фильм кассалық рекордтарды жаңартады деп күтілуде.
expect: келешек мағынасы

3Subject + is said to have + үшінші форма: бұрынырақ болған іс

Жеткізілген іс хабарлау уақытынан бұрын болса, to have + үшінші форма қолданыңыз. Ырықсыз әрекет үшін to have been + үшінші форма, ұзаққа созылған іс үшін to have been + -ing қолданыңыз. Қазақшада өткенді «-ған», «-ыпты» көрсетеді, ағылшыншада to have.

The suspect is believed to have left the country.
Күдікті елден кетіп қалған көрінеді.
«-ған көрінеді»: бұрын болған → to have left
The old king is said to have written his poems in a single winter.
Қарт патша өлеңдерін бір қыстың ішінде жазып шығыпты.
«-ыпты» → to have written
The two leaders are reported to have had a heated argument.
Хабарланғандай, екі басшы қызу айтысып қалған.
The painting is thought to have been stolen in the 1970s.
Сурет 1970-жылдары ұрланған деп есептеледі.
ырықсыз: to have been + үшінші форма
He is alleged to have been taking bribes for years.
Оны көп жылдан бері пара алып жүрген деп айыптайды.
ұзақ уақыт: to have been + -ing

4There is said to be…

Жұрттың, хабарлардың не болжамдардың айтуынша не бар екенін жеткізу үшін there + хабарлау етістігінің ырықсыз түрі + to be қолданыңыз. Be етістігі одан кейінгі зат есіммен жақта және санда қиысады. Қазақтың «бар екен», «бар деп есептеледі» тіркестері осыған сәйкес келеді.

There is said to be a ghost in the east wing of the hotel.
Қонақүйдің шығыс қанатында аруақ бар екен.
«бар екен» → there is said to be
There are believed to be fewer than 400 tigers left in the region.
Өңірде 400-ге жетпейтін жолбарыс қалды деп есептеледі.
tigers көпше → are
There are thought to be several reasons for the delay.
Кешігудің бірнеше себебі бар деп ойлайды.
қазақша «бірнеше себебі бар», ағылшынша көпше → are
There is reported to have been an explosion at the factory.
Зауытта жарылыс болғаны хабарланды.
бұрын: to have been

5Өткен шақтағы хабарлау етістіктері

Сенім не пікір өткенге тиесілі болса, хабарлау етістігін өткен шаққа қойыңыз. to + етістіктің формасын жеткізілген іс-әрекетті сол өткен уақытпен салыстырып таңдаңыз.

It was once thought that the sun went around the earth.
Бір кездері Күн Жерді айналады деп ойлаған.
қазақша «айналады», ағылшынша went
At the time, the drug was considered to be completely safe.
Ол кезде бұл дәрі мүлде қауіпсіз деп саналған.
The ship was believed to have sunk during the storm.
Кеме дауыл кезінде батып кеткен деп есептелген.
сенімнен бұрын болған
It was reported that the talks had broken down.
Келіссөздердің үзілгені хабарланған болатын.
that бөлігінде Past Perfect

6Жаңалықтар мен ғылыми мәтіндерде

Бұл құрылымдар ресми, бейтарап жазуға тән. Олар авторға дәлелсіз жеке пікір айтпай, мәлімдемелерді сақ жеткізуге мүмкіндік береді.

The fire is understood to have started in the kitchen.
Өрт асүйден шыққан көрінеді.
The economy is expected to grow by 2% next year.
Келесі жылы экономика 2%-ға өседі деп күтілуде.
It is generally accepted that sleep affects memory.
Ұйқының есте сақтау қабілетіне әсер ететіні жалпы мойындалған.
The vaccine is estimated to have saved millions of lives.
Вакцина миллиондаған адамның өмірін сақтап қалды деп бағаланады.

Хабарлау етістіктерінің бәрі екі үлгіде де жұмыс істей бермейді. Мысалы, suggest пен propose тек 1-үлгіде қолданылады: It was suggested that the meeting should be postponed (The meeting was suggested to be postponed емес). Күмәнді болса, 1-үлгі қауіпсіз таңдау.

Жиі кездесетін қателер

❌He is said that he is very rich.
✅He is said to be very rich. немесе It is said that he is very rich.
Екі үлгіні араластырмаңыз.
❌It is said him to be rich.
✅He is said to be rich.
to + етістік үлгісінде адам бастауыш болады.
❌The thief is believed to escape yesterday.
✅The thief is believed to have escaped yesterday.
Бұрын болған іс → to have + үшінші форма.
❌They say him to be a genius.
✅He is said to be a genius. немесе They say (that) he is a genius.
Ырықты етісте say + толықтауыш + to + етістік қолданылмайды.
❌There is believed to be many problems.
✅There are believed to be many problems.
be одан кейінгі зат есіммен қиысады.
❌It is know that smoking is harmful.
✅It is known that smoking is harmful.
Үшінші форманы қолданыңыз: known.
❌She is reported to be resigned last week.
✅She is reported to have resigned last week.
Өткен оқиға: to have + үшінші форма.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «… деп есептеледі» → is believed that. Қазақша адам не зат сөйлемнің басында тұрады да, толық сөйлем «деп есептеледі» алдында сақталады: «Мұражай XV ғасырда салынған деп есептеледі». Сөзбе-сөз аударғанда екі үлгі араласып кетеді. Не It is believed that + толық сөйлем, не Subject + is believed + to + етістік таңдаңыз.

❌The museum is believed that it was built in the 15th century.
✅The museum is believed to have been built in the 15th century. немесе It is believed that the museum was built in the 15th century.

2. «-ған дейді» → to + негізгі түрі. Қазақша өткенді «дейді» немесе «деп» алдындағы етістік көрсетеді: «Атақты ақын 1920-жылдары осы үйде тұрған дейді». Ағылшынша 2-үлгіде өткенді тек to have + үшінші форма көрсетеді; жай to + етістік қазіргі не келешек мағына береді.

❌The famous poet is said to live in this house in the 1920s.
✅The famous poet is said to have lived in this house in the 1920s.

3. «Мыңдаған киік бар екен» → there is. Қазақтың «бар» сөзі санға қарай өзгермейді, ал сан есімнен кейін зат есім жекеше тұрады: «мыңдаған киік». Сондықтан there is қала береді. Ағылшыншада be етістігі одан кейінгі зат есіммен қиысады: көпше болса — there are.

❌There is said to be thousands of saiga antelopes in the steppe.
✅There are said to be thousands of saiga antelopes in the steppe.

4. «Оны … дейді» → say + толықтауыш. Қазақша «Медеуді әлемдегі ең биік мұз айдындарының бірі дейді» сөйлемінде «Медеуді» — табыс септігіндегі толықтауыш. Сондықтан ағылшыншада say + толықтауыш + to be шығып кетеді. Ырықты say мұндай үлгіні алмайды: X is said to be… немесе People say (that) X is… деңіз.

❌People say Medeu to be one of the highest skating rinks in the world.
✅Medeu is said to be one of the highest skating rinks in the world. немесе People say (that) Medeu is one of the highest skating rinks in the world.

Шатастырмаңыз

People say…, It is said… және He is said to… — хабар бірдей, стилі әртүрлі.

People say he's a brilliant cook.
Ол керемет аспаз дейді.
бейресми
It is said that he is a brilliant cook.
Оның керемет аспаз екені айтылады.
ресми, жалпы
He is said to be a brilliant cook.
Ол керемет аспаз деп айтылады.
ресми, назар адамда

to be (қазір) және to have been (бұрын)

The building is thought to be unsafe.
Ғимарат қауіпті деп саналады.
қазір қауіпті
The building is thought to have been unsafe for years.
Ғимарат көп жылдан бері қауіпті болған деп саналады.
қазірге дейін созылған жағдай

be supposed to — This café is supposed to be very good сөйлемі де «жұрт айтады» деген мағына бере алады, бірақ B2-07 сабағында оның жиірек кездесетін мағынасын үйрендіңіз: күтілетін іс немесе ереже.

seem және appear етістіктерімен жасалатын ұқсас құрылымдар (He seems to have left) ырықсыз етіс емес; олар C1-08 сабағында қарастырылады.

Жазылуы мен айтылуы

  • said /sed/ деп айтылады: жазылуына қарап «сэйд» деп оқымаңыз.
  • Бейтарап мәтіндер мен сөйлеуде It is жиі қысқарады (It's said that…), бірақ ресми жазуда толық түрі қалыпты.
  • thought /θɔːt/ (UK), /θɑːt/ (US): /θ/ дыбысы қазақ тілінде жоқ. Тілдің ұшын тістердің арасына қойып, дауыссыз үрлеңіз; оны с немесе т деп айтпаңыз. gh оқылмайды.
  • to have әлсіз айтылады: is thought to have left → /ɪz ˈθɔːt tə həv ˈleft/ (UK), /ɪz ˈθɑːt tə həv ˈleft/ (US).
  • Жиі қолданылатын үшінші формалардың жазылуы: believed, thought, known, expected, reported, alleged (l екі еселенеді), understood.
  • Екпін үшінші формаға және негізгі ақпаратқа түседі: "She is SAID to be very RICH".

Алтын ереже

Екі үлгі бар: It is said that + сөйлем немесе Subject + is said + to + етістік. 2-үлгіде to + етістіктің формасын уақытқа қарай таңдаңыз: to do / to be doing (бір мезгілде), to have done / to have been doing (бұрын). Қазақтың «дейді», «екен», «деп есептеледі» тіркестерін аударғанда, екі үлгіні араластырмаңыз.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.

  1. It (believe) that the treasure is still buried on the island.
  2. The singer is said (be) very shy in real life.
  3. The robbers are thought (escape) through the back door last night.
  4. There (think) to be about a million words in English.
  5. The team is expected (win) easily on Saturday.
  6. The suspect is believed (stay) with friends at the moment.

B. Мағына

Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The pilot is believed … the crash last night.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The castle is said … haunted — people still see a ghost there today.
  3. Ресмирек әрі бейтарап сөйлемді таңдаңыз:
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: There … reported to be several injuries.
  5. Дұрыс жауапты таңдаңыз: It … that the lake has no bottom.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. She is said that she speaks five languages.
  2. The pilot is believed to survive the crash.
  3. There is reported to be several injuries.
  4. The bridge is thought to have been built by the Romans.

D. Мәтін ішінде

Жаңалықты оқып, жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.

News report
A rare painting has disappeared from the City Museum. The painting 16 (believe) to be worth over two million euros. The thieves 17 (think) to 18 (enter) the building through a window on Sunday night. It 19 (report) that the alarm system was not working. There 20 (say) to be no witnesses. Police are 21 (expect) to release more information tomorrow.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Қалаңыздағы бір орын туралы is said to немесе is believed to арқылы жазыңыз.
  2. Бұрын болған бір оқиға туралы is thought to have + үшінші форма арқылы жаңалық стиліндегі қысқа сөйлем жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-11 Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done
    The results (announce) tomorrow.
  2. B1-12 Reported Speech қазақша: төлеу сөзді ағылшынша қалай жеткіземіз?
    Backshift арқылы жеткізіңіз: "I'm tired," she said.
  3. B2-11 Have something done қазақша: «шашымды қидырдым» ағылшынша қалай болады?
    I (have / my eyes / test) last week.
  4. B2-09 Reduced relative clauses қазақша: the man standing there және есімшелер
    Қысқартып қайта жазыңыз: The house which was built in 1900 is for sale.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. is believed
  2. to be
  3. to have escaped
  4. are thought
  5. to win
  6. to be staying

B. Мағына

  1. to have survived
  2. to be
  3. The CEO is expected to resign.
  4. are
  5. is said

C. Қатені табыңыз

  1. She is said to speak five languages. / It is said that she speaks five languages.
  2. The pilot is believed to have survived the crash. / It is believed that the pilot survived the crash.
  3. There are reported to be several injuries.
  4. ✓ The bridge is thought to have been built by the Romans.

D. Мәтін ішінде

  1. is believed
  2. are thought
  3. have entered
  4. is reported / has been reported / was reported
  5. are said
  6. expected

E. Сіздің кезегіңіз

  1. The old bridge in my town is said to be over 500 years old.
  2. The fire is thought to have started in a restaurant kitchen.

F. Аралас қайталау

  1. will be announced / are going to be announced / are being announced
  2. She said that she was tired. / She said she was tired.
  3. had my eyes tested
  4. The house built in 1900 is for sale.
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play