Verb + -ing же verb + to кыргызча: enjoy doing, decide to do – толук тизмелер
Verb + -ing or Verb + To: The Full Lists
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз отуздай көп колдонулган этиштен кийин этиш + -ing (I enjoy cooking) же этиш + to + негизги форма (We decided to wait) туура тандай аласыз, ошондой эле сын атооч + to (easy to use) колдоно аласыз.
Негизги ой
Бир этиштен кийин экинчи этиш келгенде, экинчи этиш чакты көтөрө албайт. Ал эки форманын бирин алат: -ing формасы (swimming) же to + негизги форма (to swim). Форманы биринчи этиш тандайт.
A2-25 сабагындагы жебени эстейсизби? to көбүнчө алдыга, азырынча боло элек аракетти көздөй жебедей көрсөтөт: I hope to see you. She decided to leave. -ing формасы болсо көбүнчө аракетти бир буюм сыяктуу карайт – аны сиз сезесиз, андан качасыз, аны бүтүрөсүз же ал жөнүндө айтасыз: I enjoy cooking. He denied taking it.
Бул логика – мыйзам эмес, күчтүү тенденция. Кээ бир этиштерди жөн гана жаттап алуу керек: imagine -ing алат, fail – to. Ошондуктан бул сабакта мааниси боюнча кичинекей топторго бөлүнгөн эки тизме бар. Ар бир топту бир мисал менен үйрөнүңүз, ошондо тандоолордун көбү автоматтык түрдө чыга баштайт.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча экинчи этиш көбүнчө кыймыл атооч же атоочтук формасына өтүп, жөндөмө мүчөсүн алат: -ганды («тамак жасаганды жакшы көрөм»), -ууну («машинаны сатууну чечтик»), -ууга («бөлүшүүгө макул болушту»), -уудан («берүүдөн баш тартты»). Бул формалар англисче -ing менен to ортосундагы тандоого жардам бербейт: бир эле «-ууну» decided to sell да, considering moving да болот. Мындан тышкары, сөздүктөрдө «окуу» сыяктуу формалар to read деп берилет, ошондуктан бардык жерде to колдонуу адатка айланып калат. Кээде гана кыргыз формасы жардам берет: -ууга макул болду → agreed to. Жыйынтыгында, англисчеде тандоону кыргыз мүчөсү эмес, биринчи англис этиши чечет.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Тамак жасаганды жакшы көрөм. | I enjoy cooking. | enjoy дайыма -ing алат |
| Машинаны сатууну чечтик. | We decided to sell the car. | «-ууну» → бул жерде to |
| Кичирээк батирге көчүүнү ойлонуп жатабыз. | We're considering moving to a smaller flat. | ошол эле «-ууну» → бул жерде -ing |
| Чыгымдарды бөлүшүүгө макул болушту. | They agreed to share the costs. | Бул жерде да ушундай: «-ууга макул» → to |
| Банк насыя берүүдөн баш тартты. | The bank refused to give us a loan. | «-уудан баш тартты» → refused to, from жок |
| Балдар уктап жаткан болуп калышты. | The kids pretended to be asleep. | «-ган болуп» → pretended to |
| Принтер бузулуп калган окшойт. | The printer seems to be broken. | «окшойт» → seems to |
| Бул рецепт боюнча жасоо оңой. | This recipe is easy to follow. | easy to + этиш; it кошулбайт |
Кыскасы: кыргызча «-ганды», «-ууну» англисче тандоону көрсөтпөйт; enjoy, avoid, consider, suggest, finish → -ing; decide, hope, plan, agree, refuse, manage, afford → to; «-уудан баш тартты» → refused to; easy / hard / nice + to.
Түзүлүшү
Эки үлгү
| Үлгү | Түзүлүшү | Мисал |
|---|---|---|
| A | этиш + -ing | I enjoy reading. |
| B | этиш + to + негизги форма | We decided to wait. |
A тизмеси: этиш + -ing
| Маанилик топ | Этиштер |
|---|---|
| Сезимдер жана табит | enjoy, mind, miss, can't stand, can't help |
| Качуу, кийинкиге калтыруу, бүтүрүү, тобокелге салуу | avoid, postpone, finish, risk |
| Ойлоо жана айтуу | admit, deny, consider, imagine, suggest |
| Жумуш же иш эмнени камтыйт | involve, practise (UK) / practice (US) |
B тизмеси: этиш + to + негизги форма
| Маанилик топ | Этиштер |
|---|---|
| Пландар жана күтүүлөр | arrange, decide, expect, hope, plan |
| Убада, сунуш, баш тартуу | agree, offer, promise, refuse, threaten |
| Ийгилик, ийгиликсиздик, жөндөм | manage, fail, afford (көбүнчө can / can't менен), learn |
| Нерселер кандай көрүнөт же адатта кандай болот | seem, tend, pretend |
Тануу: not сөзүн -ing формасынын же to сөзүнүн дал алдына коюңуз.
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| not + -ing | Imagine not having a car. |
| not + to | She pretended not to hear me. |
Сын атооч + to
| Түзүлүшү | Мисал |
|---|---|
| It's + сын атооч + to… | It's easy to forget passwords. |
| ээ + be + сын атооч + to… | This app is easy to use. |
| сезим билдирген сын атооч + to… | I was surprised to see him. |
Колдонулушу
1Этиш + -ing – сезимдер жана табит
Enjoy, mind, miss, can't stand жана can't help сөздөрүнөн кийин -ing формасын колдонуңуз. Can't stand – «такыр жактырбоо», can't help – «өзүн кармай албоо».
2Этиш + -ing – качуу, кийинкиге калтыруу, бүтүрүү, тобокелге салуу
Бул этиштер аракетти сиз башкарган «буюм» катары карайт: андан алыс болосуз, аны кийинкиге жылдырасыз, бүтүрөсүз же бир нерсени коркунучка саласыз.
3Этиш + -ing – ойлоо жана айтуу
Admit, deny, consider, imagine жана suggest сөздөрүнөн кийин -ing колдонуңуз. Suggest менен that үлгүсү да бар (She suggested that we leave) – B2-14 караңыз. Suggest сөзүнөн кийин эч качан to + этиш келбейт.
4Этиш + -ing – involve жана practise
Involve – «зарыл бөлүгү катары камтуу»; practise – «жакшыртуу үчүн кайра-кайра жасоо».
5Этиш + to – пландар жана күтүүлөр
Бул этиштер азырынча боло элек аракетти көздөй карайт: жебе алдыга көрсөтөт.
6Этиш + to – убада, сунуш, баш тартуу жана коркутуу
Макул болгондо, убада бергенде, сунуш кылганда, баш тартканда же коркутканда келечектеги аракет жөнүндө сүйлөйсүз – ошондуктан to келет. Кыргызча «-ууга макул», «-уудан баш тартты», «… деп убада берди» дейбиз.
7Этиш + to – ийгилик, ийгиликсиздик жана үйрөнүү
Кыйынчылыктан кийинки ийгилик үчүн manage to, ийгиликсиздик үчүн fail to (көбүнчө расмий), акча же убакыт жетпегенде can't afford to, жаңы жөндөм үчүн learn to колдонуңуз.
8Этиш + to – seem, tend, pretend
Seem to – таасир; tend to – адатта эмне болорун сүрөттөйт; pretend to – бир нерсе чындык сыяктуу көрүнүүгө аракет кылуу.
9Сын атооч + to
Көп сын атоочтордон кийин to + негизги форма келет: easy, hard, difficult, nice, ready, happy, sorry, surprised, pleased. Ээ колдонулуп же түшүнүлүп жаткан нерсенин өзү болсо, дагы бир толуктооч кошпоңуз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. Сөздүктөгү «-уу» = to → enjoy to, considering to. Сөздүктөрдө жана мектепте «окуу» – to read, «иштөө» – to work деп үйрөнөбүз. Ошондуктан «… -ганды жакшы көрөт», «-ууну ойлонуп жатат» дегенди которгондо да to колдонуу адатка айланат. Бирок enjoy, consider, avoid, finish, imagine сыяктуу этиштерден кийин -ing гана колдонулат.
2. «-уудан баш тартты» → refused from. Кыргызча «баш тартуу» чыгыш жөндөмө менен келет: «жеткирүүдөн баш тартты». Аны сөзмө-сөз которсок, refused from жана андан кийин -ing пайда болот. Англисчеде refuse + to + негизги форма, from жок.
3. «Бизге … барууну сунуштады» → suggested us to. Кыргызча сунуш кылганда адам барыш жөндөмөдө, аракет «-ууну» формасында турат: «Хостелдин администратору бизге Жети-Өгүзгө түшкө чейин чыгууну сунуштады». Аны сөзмө-сөз которсок, suggested us to go чыгат. Suggest сөзүнөн кийин адам да, to да келбейт: suggested + -ing же suggested that we + этиш.
4. «Колдонуу кыйын» → hard to use it. Кыргызча «бул колдонмону колдонуу кыйын» деген сүйлөмдө толуктооч («колдонмону») этиштин алдында турат, ошондуктан англисчеде аны кайра it менен кайталап коюу оңой. Колдонулуп жаткан нерсе сүйлөмдө мурунтан эле айтылган болсо (the app … hard to use), to + этиштен кийин толуктооч кошулбайт.
Чаташтырбаңыз
этиш + to жана этиш + толуктооч + to – Бул сабакта эки аракетти тең бир эле адам жасайт. Экинчи аракетти башка адам жасаса, көп этиштерге толуктооч кошулат: B1-18 караңыз.
Мааниси өзгөргөн этиштер – remember, forget, stop, try (B2-15 караңыз) жана regret, mean, go on, need (B2-16 караңыз) эки үлгүнү тең алат, бирок мааниси башка. Алар бул тизмелерге кирбейт.
Эки үлгүнү тең дээрлик айырмасыз алган этиштер – like, love, hate, start, begin, continue эки үлгүнүн бирин ала берет A2-25.
to + этиш жана предлог катары to – look forward to жана be used to тизмектеринде to – предлог, ошондуктан андан кийин -ing келет: B1-19 караңыз.
Жазылышы жана айтылышы
- -ing жазылышы: окулбаган -e түшөт (make → making), бир басымдуу үндүүдөн кийинки акыркы үнсүз эки эселенет (stop → stopping, plan → planning), -ie → -y (lie → lying).
- practise – UK этиш, practice – UK зат атооч; US жазылышында экөө тең practice.
- -ing /ɪŋ/ аягындагы /ŋ/ – кыргыздын «ң» тыбышы; бул сизге жеңил. Аягына /g/ кошпоңуз: cooking /ˈkʊkɪŋ/, «кукинг» эмес.
- to сүйлөгөндө алсыз: үнсүздүн алдында /tə/ (want to go – тез сүйлөгөндө /ˈwɒnə ɡəʊ/), үндүүнүн алдында /tu/ (to eat). Дайыма want to деп жазыңыз.
- Басымды to сөзүнө эмес, этиштерге коюңуз: I decided to wait дегенде to жеңил айтылат, «ту» деп толук айтпаңыз.
Алтын эреже
Экинчи этиштин формасын биринчи этиш тандайт. -ing көбүнчө аракетти буюм катары карайт (enjoy, avoid, deny); to көбүнчө алдыга карайт (decide, hope, promise). Логика жардам бербеген жерде этишти мисал менен жаттаңыз. Эсиңизде болсун: кыргызча «-ууну» же «-ганды» тандоону чечпейт – англис этиши чечет.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
I don't mind (wait).
-
They agreed (share) the costs.
-
Have you finished (pack)?
-
We managed (find) a parking space.
-
He denied (break) the window.
-
The printer seems (be) broken.
-
Тануу формасына айлантыңыз: She pretended to hear me.
-
Тануу формасына айлантыңыз: Imagine having a car.
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: Have you considered … abroad?
-
Туура жоопту тандаңыз: We can't afford … a house yet.
-
Мааниге туура келген этишти тандаңыз: People … to eat more in winter — it's normal.
-
Туура жоопту тандаңыз: If you drive so fast, you … losing your licence.
-
"I'm not going to help you!" he said. Туура жоопту тандаңыз: He … to help.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I hope seeing you soon.
-
He suggested to take the bus.
-
Did you manage finishing the report?
-
This password is hard to remember it.
-
My job involves meeting new people.
D. Текстте
Катты толуктаңыз. Кашаадагы этиштерди колдонуңуз.
Hi Sam! Good news: I've finally decided 19 (leave) my job. I'd been considering 20 (do) it for months. My boss offered 21 (give) me more money, but I refused 22 (stay). I'll really miss 23 (work) with the team, though. Now I'm hoping 24 (find) something closer to home. It's nice 25 (have) a fresh start!
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Адаттарыңыз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: жасаганды жакшы көргөн бир ишиңиз жана жасабаганга аракет кылган бир ишиңиз жөнүндө.
-
Пландарыңыз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: бирин hope, экинчисин can't afford менен.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-25 Verb + -ing же Verb + To кыргызча: want to, enjoy -ing жана want you to I'd like (go) home now.
-
B1-16 Must be, can't be, might be кыргызча: англисче «… болсо керек» жана «болушу мүмкүн эмес» Everyone's laughing. The film be funny. (I'm sure.)
-
A2-30 Bored же Boring? -ed жана -ing сын атоочтору кыргызча The lesson was so ___ … that I fell asleep.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- waiting
- to share
- packing
- to find
- breaking / having broken
- to be
- She pretended not to hear me.
- Imagine not having a car.
B. Мааниси
- moving
- to buy
- tend
- risk
- refused
C. Катаны табыңыз
- I hope to see you soon.
- He suggested taking the bus. / He suggested that we take the bus. / He suggested we take the bus. / He suggested that we should take the bus. / He suggested we should take the bus.
- Did you manage to finish the report?
- This password is hard to remember.
- ✓ My job involves meeting new people.
D. Текстте
- to leave
- doing
- to give
- to stay
- working
- to find
- to have
E. Сиздин кезегиңиз
- I enjoy cooking for friends. I avoid driving in the city centre.
- I'm hoping to visit Japan next year. I can't afford to buy a new car right now.
F. Аралаш кайталоо
- to go
- must
- boring
