Reporting Verbs кыргызча: suggest, deny, admit, accuse – ар биринен кийин кайсы үлгү?
Reporting Verbs: Suggest, Deny, Admit, Accuse
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз адамдардын айтканын promise, warn, admit, deny, accuse жана suggest сыяктуу так этиштер менен бере аласыз жана ар бир этиштен кийин туура грамматикалык үлгүнү колдоно аласыз.
Негизги ой
Say жана tell B1-13 сөздөрдү берет. Кыйыр сөз этиштери (reporting verbs) сөздөрдүн артындагы аракетти берет. Курбуңуз "OK, I took your charger" десе, ал жөн эле бир нерсе айтып жаткан жок: ал аны мойнуна алып жатат (admitting). "I'll never do it again" – убада (promise). "Don't touch that wire!" – эскертүү (warning).
Бир эле этиш бүтүн бир цитатанын ордун басып, ошол эле учурда сүйлөгөн адамдын максатын көрсөтө алат. He said that he hadn't taken the money жана He denied taking the money дегенди салыштырыңыз. Экинчиси кыскараак, бирок көбүрөөк маалымат берет.
Кыйынчылык мында: ар бир этиштин өз грамматикалык үлгүсү бар. Кеңседеги почта текчелериндей беш уячаны элестетиңиз: to, толуктооч + to, -ing, предлог + -ing жана that. Этиш кайсы уячада жашаарын үйрөнсөңүз, анын үлгүсүн да кошо үйрөнөсүз.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча кыйыр сөздү көбүнчө деп жана -ганын / -ууну формалары менен беребиз: «Ал акчаны алганын танды», «Мени калп айттың деп айыптады», «Ал таксиге түшүүнү сунуштады». Мааниси боюнча бул англисчеге жакын, бирок форма ар башка. Биринчиден, кыргызча бир эле -ууну формасы көп этиштен кийин келет, ал эми англисчеде ар бир этиш өз уячасын тандайт: offer to do, deny doing, accuse sb of doing. Экинчиден, кыргызча сунуштады деген бир эле сөз offer («өзүм кылайын») да, suggest («ушундай кылалы») да боло алат. Үчүнчүдөн, кыргызча адам көбүнчө -га же -дан жөндөмөсүндө турат («мага кеңеш берди», «бизден кечирим сурады»), ал эми англисчеде адамдын орду ар бир этиште өзүнчө: advise me to, apologise to us, explain to me. Жакшы жаңылык: «үчүн» көп учурда for менен дал келет: «кечиккеним үчүн кечирим сурадым» → apologised for being late.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Ал мени жеткирип коюуну сунуштады. | She offered to give me a lift. | өзү кылат → offer + to |
| Том эртерээк кетүүнү сунуштады. | Tom suggested leaving early. | баары кылат → suggest + -ing (object + to эч качан жок) |
| Ал сүрөттү жарыялаганын танды. | She denied posting the photo. | «-ганын танды» → deny + -ing |
| Эжем мага дарыгерге көрүнүүнү кеңеш берди. | My sister advised me to see a doctor. | «мага» → me (to me эмес) |
| Кечиккеним үчүн кечирим сурадым. | I apologised for being late. | Бул жерде да ушундай: «үчүн» → for + -ing |
| Ал агасын телефонумду алдың деп айыптады. | She accused her brother of taking her phone. | «… деп айыптады» → accuse sb of + -ing |
| Атам акысын өзүм төлөйм деп туруп алды. | My dad insisted on paying for dinner. | «туруп алды» → insist on + -ing |
Кыскасы: «деп» менен айтылган сүйлөмдү англисчеге которгондо адегенде этишти тандаңыз, анан ошол этиштин уячасын колдонуңуз. «Сунуштады» – өзүңүз кыласызбы (offer to), же сунуш кыласызбы (suggest doing)?
Түзүлүшү
| Үлгү | Этиштер | Мисал |
|---|---|---|
| этиш + to-инфинитив | agree, offer, promise, refuse, threaten, claim | She offered to help. |
| этиш + толуктооч + to-инфинитив | advise, ask, encourage, invite, remind, warn, persuade, order | He reminded me to call Dad. |
| этиш + -ing | admit, deny, recommend, suggest, mention | They denied breaking the window. |
| этиш + предлог + -ing | apologise for, insist on, object to | I apologised for being late. |
| этиш + толуктооч + предлог + -ing | accuse sb of, blame sb for, congratulate sb on, thank sb for | She thanked us for coming. |
| этиш + that-сүйлөм | explain, complain, insist, suggest (ошондой эле admit, deny, agree, promise, claim, warn sb, remind sb) | He explained that the shop was closed. |
Тануу формалары
| Үлгү | Тануу |
|---|---|
| этиш + to-инфинитив | He promised not to tell anyone. |
| этиш + толуктооч + to-инфинитив | She warned us not to swim there. |
| этиш + -ing | He admitted not reading the contract. |
| предлог + -ing | She apologised for not calling. |
Suggest: туура үлгүлөр
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| suggest + -ing | She suggested taking a taxi. |
| suggest + (that) + ээ + негизги форма | She suggested (that) we take a taxi. |
| suggest + (that) + ээ + should + негизги форма | She suggested (that) we should take a taxi. |
| suggest + зат атооч | She suggested a taxi. |
Suggest сөзүнөн кийин эч качан толуктооч + to-инфинитив келбейт.
Көп этиштин бирден ашык үлгүсү бар: admit / deny + -ing же + that; promise / agree / claim + to же + that.
Колдонулушу
1Этиш + to-инфинитив – өз чечимиңиз же убадаңыз
Сүйлөгөн адам өзүнүн аракети жөнүндө айтат, ошондуктан to сөзүнүн алдында толуктооч жок. Claim to «далилсиз эле бир нерсени чын деп айтуу» дегенди билдирет.
2Этиш + толуктооч + to-инфинитив – башка бирөөгө иш кылдыруу
Сүйлөгөн адам башка бирөөнүн бир нерсе кылышын каалайт, ошондуктан to сөзүнүн алдында ошол адамды атаңыз (B1-18 сабагындагы үлгү). Кыргызча ал адам көбүнчө «-га» жөндөмөсүндө турат («мага», «бизге»), бирок англисчеде to кошулбайт: advised me.
3Этиш + -ing – admit, deny, recommend, suggest, mention
Бул этиштер аракетти -ing формасы менен берет. Admit жана deny сөздөрүнөн кийин аракет мурун болгонун так көрсөтүү үчүн having + үчүнчү форма колдонсо болот, бирок жөнөкөй -ing формасы көбүрөөк колдонулат. Admit сөзүнөн кийин to + -ing да келет (He admitted to eating it). Кыргызча бул жерде көбүнчө «-ганын» формасы турат.
4Этиш (+ толуктооч) + предлог + -ing
Бул этиштерге предлог керек, ал эми предлогдон кийин англисче -ing колдонот B1-19. Кээ бирлеринде адам (толуктооч) предлогдун алдында турат. Blame сөзүнүн экинчи үлгүсү да бар: blame something on someone. Кыргызча предлогдун ордунда «үчүн», «менен» же «деп» турушу мүмкүн, ошондуктан предлогду этиш менен кошо жаттаңыз.
5Этиш + that-сүйлөм
Толук билдирүүнү берүү үчүн that-сүйлөм колдонуңуз, айрыкча explain, complain жана insist менен. Кадимки чак өзгөрүүлөрү сакталат B1-12. Explain жана complain сөздөрүндө адам to менен келет: explain to me that…, complain to the manager that… Кыргызча «мага түшүндүрдү» дейбиз, бирок англисчеде explain me болбойт. Insist that ырастоону (she insisted that she had paid) же талапты (he insisted that we stay) бере алат.
6Suggest – эч качан толуктооч + to-инфинитив эмес
Suggest – эң чоң тузак. Аракетти ким кыларын айтпасаңыз, suggest + -ing колдонуңуз; айтсаңыз, suggest (that) + адам + (should) + негизги форма колдонуңуз. That көбүнчө түшүп калат. Эч качан suggest someone to do деп айтылбайт. Should жок форма (suggest that he go) C1-09 сабагында толук түшүндүрүлөт.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Сунуштады» → suggest + to. Кыргызча сунуштады деген бир эле сөз offer («мен кылайын») жана suggest («ушундай кылалы же кыл») маанилерин берет, жана экөөндө тең «-ууну» формасы турат. Ошондуктан suggest сөзүнөн кийин to же адам + to коюлуп калат. Өзүңүз кыла турган нерсени сунуштасаңыз – offer to. Башкага же баарыңызга сунуштасаңыз – suggest doing же suggest (that) + адам + негизги форма.
2. «Бизден кечирим сурады» → apologised from us. Кыргызча кечирим кимден суралса, ал адам -дан жөндөмөсүндө турат: «Кошунабыз бизден кечирим сурады». Чыгыш жөндөмөсү көп учурда from болуп которулгандыктан, apologise from деген ката чыгат. Англисчеде адам to менен, себеби for менен келет: apologise to someone for something.
3. «… деп айыптады» → accused him that. Кыргызча айыптоо «деп» менен толук сүйлөм аркылуу айтылат: «Дүкөнчү агамды телефондун капчыгын уурдады деп айыптады». Сөзмө-сөз которсок, accuse сөзүнөн кийин that же for келип калат. Accuse сөзүнүн уячасы – accuse sb of + -ing.
4. «Кеңеш берди», «эскертти» → advise to me / warned to us. Кыргызча кеңеш же эскертүү алган адам -га жөндөмөсүндө турат: «Агайым мага…», «Гид бизге…». Барыш жөндөмө to болуп которулуп калат. Advise, warn, remind, encourage сөздөрүнөн кийин адам дароо, to-суз келет, ал эми to аракеттин алдында турат.
Чаташтырбаңыз
suggest жана advise – Advise адам + to-инфинитив менен келет; suggest антпейт. Кыргызча экөө тең «кеңеш берди» же «сунуштады» болушу мүмкүн.
accuse sb of жана blame sb for – Экөө тең сынды берет. Accuse «сен кылдың (жана бул туура эмес)» дегенди билдирет. Blame бирөөнү жаман натыйжа үчүн жооптуу деп эсептөө.
say / tell жана кыйыр сөз этиштери – Say жана tell сөздөрдү нейтралдуу берет B1-13. Кыйыр сөз этиши сүйлөгөн адам эмне кылып жатканын да айтат.
remember, stop, try + -ing же to – Кээ бир этиштердин мааниси -ing же to менен өзгөрөт. Алар B2-15 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- apologise (UK, ошондой эле apologize) / apologize (US). Басым экинчи муунда: /əˈpɒlədʒaɪz/ (UK), /əˈpɑːlədʒaɪz/ (US). Кыргызча адатка салып басымды акыркы муунга койбоңуз.
- advise (этиш) /z/ тыбышы менен бүтөт: /ədˈvaɪz/. advice (зат атооч) /s/ тыбышы менен бүтөт: /ədˈvaɪs/. She advised me… / Her advice was… Этиштин аягындагы /z/ тыбышын с деп катуулатпаңыз.
- Экинчи муунга басым коюңуз: accuse /əˈkjuːz/, deny /dɪˈnaɪ/, admit /ədˈmɪt/, insist /ɪnˈsɪst/, object (этиш) /əbˈdʒekt/. Бул кыргызча басымга окшош, сизге жеңил. Бирок зат атооч object сөзүндө басым биринчи муунда: /ˈɒbdʒɪkt/ (UK), /ˈɑːbdʒɪkt/ (US).
- threaten /ˈθretn/: ea тамгалары bed сөзүндөгү e сыяктуу окулат. Биринчи тыбыш /θ/: тилдин учун тиштердин ортосуна коюп, аба чыгарыңыз; аны с же т деп айтпаңыз.
Алтын эреже
Сүйлөгөн адам эмне кылып жатканын көрсөткөн этишти тандаңыз (убада берди, эскертти, мойнуна алды…), андан кийин ошол этиштин үлгүсүн колдонуңуз. Advise someone to do something деп айтса болот, бирок suggest менен suggest doing же suggest that someone (should) do деңиз – эч качан suggest someone to do эмес. Эсиңизде болсун: «сунуштады» – же offer to, же suggest doing.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Тырмакчадагы сөздөрдү окуп, сүйлөмдү толуктаңыз.
-
"I'll carry your bag." He offered my bag.
-
"I didn't break the vase." She denied the vase.
-
"You cheated!" They accused him cheating.
-
"Don't touch the oven!" She warned the children the oven.
-
"Sorry I forgot your birthday." He apologised my birthday.
-
"Well done on winning the prize!" She congratulated Leo the prize.
B. Мааниси
Туура этишти тандаңыз.
-
"I'll definitely be there at eight." She … to be there at eight.
-
"Why don't we take a taxi?" He … taking a taxi.
-
"You should talk to a lawyer." She … me to talk to a lawyer.
-
"It was me. I broke it." He … breaking it.
-
"No, I won't do it." She … to do it.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
She suggested me to buy a new phone.
-
He insisted to pay for the tickets.
-
The guide explained us the route.
-
They blamed the delay on the weather.
D. Текстте
Текстти толуктаңыз. Кашаадагы этиштин туура формасын же бир сөз жазыңыз.
At Monday's meeting, Sara apologised 16 (be) late. Then the manager reminded everyone 17 (send) their reports by Friday. Leo suggested 18 (move) the deadline, but the manager refused 19 (change) it. Leo complained 20 the team had too much work. In the end, the manager agreed 21 (hire) a temporary assistant.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Жакында досуңуз же үй-бүлөңүздөн бирөө сизге айткан бир нерсени эстеңиз. Аны так этиш менен бериңиз (promise, warn, remind, suggest…).
-
Сизден суралган бир кечиримди жана сизге айтылган бир ыраазычылыкты бериңиз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-13 Reported Questions кыргызча: кыйыр суроо, өтүнүч жана буйрук; say же tell? "Please close the window," she said to me. Ask менен бериңиз.
-
B1-12 Reported Speech кыргызча: кыйыр сөз, «… деди» англисче кантип айтылат? "I'm tired," he said. Said менен, чакты өзгөртүп бериңиз.
-
B1-17 Verb + -ing же verb + to кыргызча: enjoy doing, decide to do – толук тизмелер I can't afford (buy) a new car this year.
-
B1-19 Gerund кыргызча: -ing ээ катары жана предлогдон кийин (look forward to seeing) She's thinking of (change) jobs.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- to carry
- breaking / having broken
- of
- not to touch
- for forgetting / for having forgotten
- on winning
B. Мааниси
- promised
- suggested
- advised
- admitted
- refused
C. Катаны табыңыз
- She suggested that I buy a new phone. / She suggested I buy a new phone. / She suggested that I should buy a new phone. / She suggested I should buy a new phone. / She suggested buying a new phone.
- He insisted on paying for the tickets.
- The guide explained the route to us.
- ✓ They blamed the delay on the weather.
D. Текстте
- for being
- to send
- moving / that they move / they move / that they should move / they should move / that we move / we move / that we should move / we should move
- to change
- that
- to hire
E. Сиздин кезегиңиз
- My brother promised to help me move house. My mum warned me not to drive in the snow.
- My neighbour apologised for making so much noise. My colleague thanked me for covering her shift.
F. Аралаш кайталоо
- She asked me to close the window.
- He said that he was tired. / He said he was tired.
- to buy
- changing
