It is said that… жана He is said to… кыргызча: «дешет», «имиш» англисче
It Is Said That… / He Is Said To…: The Reporting Passive
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз эл жалпысынан эмне деп айтарын, эмнеге ишенерин же эмнени күтөрүн ал адамдарды атабай туруп айта аласыз – It is believed that…, She is said to be…, He is thought to have left…, There are reported to be… – жана бул түзүлүштөрдү жаңылыктарда жана илимий жазууда колдоно аласыз.
Негизги ой
Көп учурда биз маалыматты бөлүшкүбүз келет, бирок аны ким айтканын айткыбыз келбейт. Булак – «жалпы эле эл», же ал белгисиз, же биз ал ырастоо үчүн жеке жоопкерчилик алгыбыз келбейт. Салыштырыңыз:
People say that the house is haunted. – оозеки; people так эмес. It is said that the house is haunted. / The house is said to be haunted. – бейтарап, жеке эмес, этият.
Кабарлоочу туюк мамиле ырастоону «колду созуп», өзүңүздөн алысыраак кармап турат. Ал мындай дейт: «Мына ушундай айтылат же ушуга ишенишет. Мен муну кабарлап жатам, бирок чын экенине кепилдик бербейм». Ошондуктан журналисттер, окумуштуулар жана тарыхчылар аны дайыма колдонушат.
Эки үлгү бар. 1-үлгү маанисиз it менен башталат жана толук that багыныңкы сүйлөмүн сактайт. 2-үлгү ырастоо кимге же эмнеге тиешелүү болсо, ошону алдыга чыгарат жана to-инфинитив колдонот. Анда to-инфинитивдин формасы кабарланган аракеттин убактысын көрсөтөт.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча «эл айтат» деген маанини бир нече жол менен беребиз: дешет («Бул үйдө арбак бар дешет»), … деп айтылат, … деп эсептелет, … деп күтүлүүдө, ошондой эле угулган кабар үчүн имиш, экен бөлүкчөлөрү («Ал өлкөдөн чыгып кеткен имиш»). Кыргызча мындай сүйлөмдө it сыяктуу сөз айтылбайт; англисчеде 1-үлгүдө It сөзсүз керек. «Деп» бөлүкчөсү толук сүйлөмдү байлайт, ошондуктан англисчеде да ээни алдыга коюп, андан кийин that-сүйлөм кошуп жиберүү оңой (He is said that…); англисчеде экөөнүн бирин тандаңыз. Кыргызча -ган имиш мурунку окуяны көрсөтөт; англисчеде ага to have + үчүнчү форма туура келет. Ал эми бар сөзү санга карап өзгөрбөйт, англисчеде there is / are болуп макулдашат.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Ал абдан мыкты ашпоз дешет. | People say he's a brilliant cook. | оозеки «дешет» → People say |
| Ал абдан мыкты ашпоз деп айтылат. | It is said that he is a brilliant cook. | расмий; кыргызча it сыяктуу сөз айтылбайт → It керек |
| Ал абдан мыкты ашпоз имиш. | He is said to be a brilliant cook. | ээ алдыда → is said + to-инфинитив, that жок |
| Шектүү адам өлкөдөн чыгып кеткен имиш. | The suspect is believed to have left the country. | «-ган имиш» (мурунку окуя) → to have + үчүнчү форма |
| Аймакта 400дөн аз жолборс калды деп болжолдонууда. | There are believed to be fewer than 400 tigers left in the region. | «бар / калды» өзгөрбөйт; англисче is / are макулдашат |
| Тасма рекорддорду жаңылайт деп күтүлүүдө. | The film is expected to break box-office records. | expect + to → келечек маани |
Кыскасы: «дешет / деп айтылат» → It is said that… же X is said to… (экөөнү аралаштырбаңыз); «-ган имиш» → is said / thought to have + үчүнчү форма; «… бар деп айтылат» → There is / are said to be…
Түзүлүшү
1-үлгү: It + туюк мамиледеги кабарлоо этиши + that-сүйлөм
| It | be + үчүнчү форма | that-сүйлөм |
|---|---|---|
| It | is said | that the castle is haunted. |
| It | is believed | that the suspect has left the country. |
| It | was thought | that the disease was spread by insects. |
| It | is expected | that prices will rise. |
Көп колдонулган этиштер: say, believe, think, report, know, expect, claim, consider, understand, allege, estimate.
2-үлгү: Ээ + туюк мамиледеги кабарлоо этиши + to-инфинитив
| Кабарланган аракеттин убактысы | to-инфинитивдин формасы | Мисал |
|---|---|---|
| ошол эле убакыт (абал / адат) | to + негизги форма | She is said to be very rich. |
| ошол эле убакыт (уланып жатат) | to be + -ing | He is believed to be hiding in the mountains. |
| мурунураак | to have + үчүнчү форма | The thieves are thought to have escaped by car. |
| мурунураак, бир мезгил бою | to have been + -ing | She is reported to have been living abroad for years. |
| кийинчерээк (expect менен) | to + негизги форма | The minister is expected to resign. |
There + туюк мамиледеги кабарлоо этиши + to be
| Мисал | |
|---|---|
| жекелик сан | There is said to be a hidden tunnel under the city. |
| көптүк сан | There are believed to be over 2,000 species in the park. |
| өткөн чак | There were thought to be no survivors. |
Өткөн чактагы кабарлоо этиши
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| It was + үчүнчү форма + that… | It was believed that the earth was flat. |
| Ээ + was / were + үчүнчү форма + to-инфинитив | The ship was thought to have sunk near the coast. |
Колдонулушу
1It is said / believed / thought that…
Жалпы пикирди, ишенимди же ырастоону булагын атабай кабарлоо үчүн it + туюк мамиледеги кабарлоо этиши + that колдонуңуз. That-сүйлөм өзүнүн кадимки чагын сактайт. Кыргызча «… деп айтылат», «… деп эсептелет» дейбиз; it сыяктуу сөз айтылбайт.
2Subject + is said to + негизги форма – азыркы абал жана адаттар
Кабарланган абал азыр же жалпы чын болсо, адамды же нерсени алдыга коюп, to + негизги форма колдонуңуз. Азыр уланып жаткан нерсе үчүн to be + -ing колдонуңуз. Expect менен to-инфинитив келечекти билдирет. Кыргызча «-т имиш», «деп айтылат» дегенге жакын.
3Subject + is said to have + үчүнчү форма – мурунку аракеттер
Кабарланган аракет кабарлоо учурунан мурун болсо, to have + үчүнчү форма колдонуңуз. Туюк аракет үчүн to have been + үчүнчү форма, узак аракет үчүн to have been + -ing колдонуңуз. Кыргызча «-ган имиш», «-ган деп эсептелет» дейбиз.
4There is said to be…
Адамдардын, кабарлардын же эсептөөлөрдүн айтымында эмне бар экенин кабарлоо үчүн there + туюк мамиледеги кабарлоо этиши + to be колдонуңуз. Be андан кийинки зат атооч менен сан боюнча макулдашат. Кыргызча «… бар деп айтылат» дейбиз, «бар» өзгөрбөйт.
5Өткөн чактагы кабарлоо этиштери
Ишеним же ырастоо өткөнгө таандык болсо, кабарлоо этишин өткөн чакка коюңуз. To-инфинитивдин формасын кабарланган аракетти ошол өткөн убакыт менен салыштырып тандаңыз.
6Жаңылыктарда жана илимий жазууда
Бул түзүлүштөр расмий, бейтарап жазууга мүнөздүү. Алар жазуучуга ырастоолорду этият, далилсиз жеке пикир айтпай кабарлоого мүмкүндүк берет. Кыргыз жаңылыктарында да «… деп болжолдонууда», «… деп күтүлүүдө» дегендер ушул эле ишти аткарат.
Ар бир кабарлоо этиши эки үлгүдө тең колдонула бербейт. Мисалы, suggest жана propose 1-үлгүдө гана колдонулат: It was suggested that the meeting should be postponed (The meeting was suggested to be postponed эмес). Шектенсеңиз, 1-үлгү коопсузураак.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Деп айтылат» → It жок. Кыргызча «Ысык-Көл кышында да тоңбойт деп айтылат» деген сүйлөмдө it сыяктуу сөз айтылбайт. Ошондуктан англисчеде сүйлөмдү түз эле Is said… деп баштап коюшат. 1-үлгүдө It сөзсүз керек.
2. «…деп» → ээ + is said + that. Кыргызча «Кочкордун жогору жагында жашаган кары малчы аттарына карап аба ырайын алдын ала биле алат деп айтышат» дегенде адам сүйлөмдүн башында, андан кийин толук сүйлөм жана «деп» келет. Ушул тартипти сактап, англисчеде ээни алдыга коюп, is said that кошуп жиберебиз. Ээ алдыда болсо – to-инфинитив; that болсо – It менен баштаңыз.
3. «-ган имиш» → to + негизги форма. Кыргызча «Таш-Рабатты мындан беш жүз жыл мурун соодагерлер курган имиш» дегенде -ган мурунку окуяны көрсөтөт. Бирок англисчеде is said to сөзүнөн кийин этишти негизги формада калтырып, мурунку окуя экенин көрсөтпөй коюшат. Мурунку аракет үчүн to have + үчүнчү форма (туюк мааниде to have been + үчүнчү форма) колдонуңуз.
4. «… бар деп айтылат» → there is (көптүк санда да). Кыргызча «бар» сөзү жекелик да, көптүк да санда бирдей: «Соң-Көлдүн айланасында жайында отуздан ашык боз үй лагери бар дешет». Ошондуктан англисчеде there is көптүк сандагы зат атооч менен да калып калат. Be кийинки зат атооч менен макулдашат: көптүк сан → there are.
Чаташтырбаңыз
People say… жана It is said… жана He is said to… – маалымат бирдей, стили башка.
to be (азыр) жана to have been (мурун)
be supposed to – This café is supposed to be very good «эл айтат» дегенди да билдириши мүмкүн, бирок B2-07 сабагында анын көбүрөөк колдонулган маанисин үйрөндүңүз: күтүү же эреже.
Seem жана appear менен окшош түзүлүштөр (He seems to have left) туюк мамиле эмес; алар C1-08 сабагында этияттык менен сүйлөө темасында.
Жазылышы жана айтылышы
- said /sed/ деп айтылат. Жазылышына карап «сейд» деп окубаңыз.
- It is бейтарап тексттерде жана оозеки кепте көп кыскарат (It's said that…), бирок расмий жазууда толук форма кадимки нерсе.
- to have алсыз айтылат: is thought to have left → /ɪz ˈθɔːt tə həv ˈleft/ (UK), /ɪz ˈθɑːt tə həv ˈleft/ (US).
- thought башындагы /θ/ кыргыз тилинде жок: тилдин учун тиштердин ортосуна коюп, аба чыгарыңыз. Аны с же т менен алмаштырбаңыз. gh окулбайт.
- Көп колдонулган үчүнчү формалардын жазылышы: believed, thought, known, expected, reported, alleged (l эки эселенет), understood. known сөзүндө k окулбайт: /nəʊn/ (UK), /noʊn/ (US). believed аягындагы /vd/ жумшак үнсүздөр бойдон калат: аларды «ф», «т» деп каткалаңдатпаңыз.
- Басым үчүнчү формага жана негизги маалыматка түшөт: «She is SAID to be very RICH».
Алтын эреже
Эки үлгү: It is said that + сүйлөм, же Ээ + is said + to-инфинитив. 2-үлгүдө to-инфинитивдин формасын убакытка жараша тандаңыз: to do / to be doing (ошол эле убакыт), to have done / to have been doing (мурунураак). Эсиңизде болсун: кыргызча it айтылбаса да, англисче 1-үлгүдө It сөзсүз керек; «-ган имиш» = to have done.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
It (believe) that the treasure is still buried on the island.
-
The singer is said (be) very shy in real life.
-
The robbers are thought (escape) through the back door last night.
-
There (think) to be about a million words in English.
-
The team is expected (win) easily on Saturday.
-
The suspect is believed (stay) with friends at the moment.
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: The pilot is believed … the crash last night.
-
Туура жоопту тандаңыз: The castle is said … haunted — people still see a ghost there today.
-
Расмийрээк жана жеке эмес сүйлөмдү тандаңыз:
-
Туура жоопту тандаңыз: There … reported to be several injuries.
-
Туура жоопту тандаңыз: It … that the lake has no bottom.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
She is said that she speaks five languages.
-
The pilot is believed to survive the crash.
-
There is reported to be several injuries.
-
The bridge is thought to have been built by the Romans.
D. Текстте
Жаңылыкты толуктаңыз. Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
A rare painting has disappeared from the City Museum. The painting 16 (believe) to be worth over two million euros. The thieves 17 (think) to 18 (enter) the building through a window on Sunday night. It 19 (report) that the alarm system was not working. There 20 (say) to be no witnesses. Police are 21 (expect) to release more information tomorrow.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Шаарыңыздагы бир жер жөнүндө is said to же is believed to менен жазыңыз.
-
Мурун болгон бир окуя жөнүндө жаңылык стилинде is thought to have + үчүнчү форма менен кыска сүйлөм жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-11 Бардык чактардагы туюк мамиле (passive) кыргызча: is being done, has been done, must be done The results (announce) tomorrow.
-
B1-12 Reported Speech кыргызча: кыйыр сөз, «… деди» англисче кантип айтылат? Кыйыр сүйлөмгө айлантыңыз, чакты артка жылдырыңыз: "I'm tired," she said.
-
B2-11 Have Something Done кыргызча: «чачымды кырктырдым» англисче кантип айтылат? I (have / my eyes / test) last week.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses кыргызча: the man standing there, the first to arrive Кыскартып жазыңыз: The house which was built in 1900 is for sale.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- is believed
- to be
- to have escaped
- are thought
- to win
- to be staying
B. Мааниси
- to have survived
- to be
- The CEO is expected to resign.
- are
- is said
C. Катаны табыңыз
- She is said to speak five languages. / It is said that she speaks five languages.
- The pilot is believed to have survived the crash. / It is believed that the pilot survived the crash.
- There are reported to be several injuries.
- ✓ The bridge is thought to have been built by the Romans.
D. Текстте
- is believed
- are thought
- have entered
- is reported / has been reported / was reported
- are said
- expected
E. Сиздин кезегиңиз
- The old bridge in my town is said to be over 500 years old.
- The fire is thought to have started in a restaurant kitchen.
F. Аралаш кайталоо
- will be announced / are going to be announced / are being announced
- She said that she was tired. / She said she was tired.
- had my eyes tested
- The house built in 1900 is for sale.
