Remember, Forget, Stop, Try кыргызча: -ing же to? Мааниси кантип өзгөрөт
Remember, Forget, Stop, Try
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз remember, forget, stop жана try сөздөрүнөн кийин -ing же to формасын тандай аласыз жана бул тандоо маанини кантип өзгөртөрүн түшүндүрө аласыз.
Негизги ой
Көпчүлүк этиштерде -ing же to тандоо жөн гана жаттап алуучу факты B1-17. Бирок бир нече абдан көп колдонулган этиштерде бул тандоо маанини өзгөртөт, жана анын логикасы бар.
A1-25 жана A2-25 сабактарындагы жебени эстеңиз: to-инфинитив алдыга көрсөтөт – негизги этиштен кийин келе турган аракетке: милдетке, максатка. -ing формасы болсо аракеттин өзүн карайт, жана көп учурда ал аракет мурунтан эле чыныгы: ал мурда болгон же азыр болуп жатат.
I remember locking the door: адегенде кулпуладым, анан эстеп турам. Remember to lock the door: адегенде эстейсиз, анан кулпулайсыз.
She stopped smoking: тамеки тартуу чыныгы болчу, жана ал бүттү. She stopped to smoke: ал басканын токтотту, андан кийин тамеки тартты.
Бул сүрөттү эсиңизде сактаңыз – -ing аракеттин өзүн карайт; to алдыга көрсөтөт – ошондо бул төрт этиш түшүнүктүү болот.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча бул айырма көп учурда форманын өзүнөн көрүнөт. Эскерүү үчүн -ганым эсимде дейбиз («эшикти кулпулаганым эсимде»): бул англисчедеги remember + -ing. Тапшырма үчүн -ууну унутпа дейбиз («жарыкты өчүрүүнү унутпа»): бул remember / don't forget + to. Максат үчүн -ганы же -ыш үчүн токтойбуз («суу алганы токтодук»): бул stop + to. Аракет кылуу аракет кылдым (try to), ал эми сынап көрүү -ып көр («өчүрүп күйгүзүп көр») – бул try + -ing менен абдан жакшы дал келет. Тузак stop сөзүндө: кыргызча «тамеки тартууну таштады» дегенде -уу формасы турат, ал эми англисчеде бул жерде -ing керек, to эмес.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Эшикти кулпулаганым эсимде. | I clearly remember locking the front door. | эскерүү → -ing |
| Чыгып баратканда жарыкты өчүрүүнү унутпа. | Remember to switch off the lights when you leave. | тапшырма → to |
| Түндүк жаркылын биринчи жолу көргөнүмдү эч качан унутпайм. | I'll never forget seeing the Northern Lights for the first time. | Бул жерде да ушундай: эскерүү → -ing |
| Атам тамеки тартууну таштаган. | My dad stopped smoking. | «-ууну таштады» → stop + -ing (to эмес!) |
| Жолдо суу алганы токтодук. | We stopped to buy some water on the way. | максат → stop + to |
| Банканы ачканга аракет кылдым, бирок ача албадым. | I tried to open the jar. | күч жумшоо → try to |
| Ноутбукту өчүрүп күйгүзүп көр. | Try restarting it. | сынап көрүү → try + -ing |
Кыскасы: «-ганым эсимде» → remember doing; «-ууну унутпа» → remember to do; «-ганы токтодук» → stop to do; «-ууну таштады / токтотту» → stop doing; «аракет кылдым» → try to do; «-ып көрдүм» → try doing.
Түзүлүшү
| Этиш | + -ing | + to-инфинитив |
|---|---|---|
| remember | мурунку аракетти эстөө | тапшырманы эстеп, анан аткаруу |
| forget | мурунку аракет жөнүндө эскерүү (негизинен I'll never forget + -ing) | тапшырманы аткарбай калуу |
| stop | аракетти токтотуу, бүтүрүү | бир аракетти башка аракет үчүн токтотуу |
| try | жардам береби деп сынап көрүү | кыйын нерсеге аракет кылуу |
Окуялардын ырааттуулугу
| Сүйлөм | Адегенде | Андан кийин |
|---|---|---|
| I remember posting the letter. | posting | remembering |
| Remember to post the letter. | remembering | posting |
| We stopped talking. | talking | stopping |
| We stopped to talk. | stopping | talking |
Колдонулушу
1Remember + -ing же to
Remember + -ing = мурда болгон нерсени эстөө. Remember + to = тапшырманы унутпай, андан кийин аткаруу. -ing формасынын алдына адамды да коюуга болот: I remember my dad singing. Кыргызча биринчиси көбүнчө «-ганым эсимде», экинчиси «-ууну унутпа».
2Forget + to же -ing
Forget + to = тапшырманы эстебей, аткарбай калуу. Бул алда канча көп колдонулган үлгү. Forget + -ing негизинен I'll never forget… (күчтүү эскерүү) жана I'd forgotten all about… тизмектеринде колдонулат.
3Stop + -ing же to
Stop + -ing = аракетти токтотуу же адатты таштоо. Stop + to = азыр кылып жаткан ишти башка бир нерсе кылыш үчүн токтотуу; бул to максатты билдирет A2-26. Кыргызча биринчисинде «-ууну таштады / токтотту», экинчисинде «-ганы / -ыш үчүн токтоду» дейбиз.
4Try + to же -ing
Try + to = кыйын нерсеге аракет кылуу; ал ишке ашпай калышы мүмкүн. Try + -ing = көйгөйдү чечеби деп бир нерсени сынап көрүү. Try + -ing көп учурда кеңеш берүү үчүн колдонулат. Кыргызча биринчиси «аракет кылдым», экинчиси «-ып көрдүм».
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «-ууну таштады / токтотту» → stopped to do. Кыргызча адатты таштоо -ууну же -ганды формасы менен айтылат: «майлуу тамак жегенди таштады», «түнү бою оюн ойноону токтотту». Бул формалар көп учурда to менен которулгандыктан, stopped to eat, stopped to play деген сүйлөмдөр чыгат. Алар грамматикалык жактан туура, бирок «жеш үчүн токтоду» деген башка маанини берет. Адатты же аракетти токтотуу – stop + -ing.
2. «Алыш үчүн токтодук» → stopped for buying. Кыргызча максатты үчүн менен айтабыз: «Жаңы кымыз алыш үчүн токтодук». «Үчүн» көп учурда for болуп которулат, ошондуктан stop for buying деген ката чыгат. Максатты англисче to + негизги форма берет; for сөзүнөн кийин зат атооч гана келет (stop for a coffee).
3. «-ып көр» → try to do. Кыргызча сынап көрүүнү -ып көр менен айтабыз: «Курутту адегенде жылуу сууга салып көр». Бирок «аракет кыл» жана try сөзү көп учурда try to болуп жатталат, ошондуктан кеңеш да try to менен айтылып калат. Try to «кыйын нерсеге күч жумша» дегенди билдирет. «Жардам береби, көрөлү» деген кеңеш үчүн try + -ing колдонуңуз.
4. «Эсиме сал» → remember me. Кыргызча эсте (remember) жана эске сал / эскерт (remind) бир уңгудан чыккандыктан, англисчеде да remember менен remind чаташып кетет. Бирөөдөн сизге бир нерсени эсиңизге салууну сурасаңыз, remind me to колдонуңуз. Remember сөзүнөн кийин адам + to келбейт.
Чаташтырбаңыз
try to do жана try doing – аракет жана сынап көрүү.
stop to do жана stop doing – максат жана бүтүрүү.
remember doing жана remember to do – эскерүү жана тапшырма.
Мааниси өзгөргөн башка этиштер – regret, mean, go on, like жана need B2-16 сабагында. Enjoy же decide сыяктуу этиштердин бир гана үлгүсү бар жана мааниси өзгөрбөйт B1-17.
Жазылышы жана айтылышы
- -ing формасынын жазылышы: stop → stopping (үнсүз тамга эки эселенет), forget → forgetting (басым акыркы муунда, ошондуктан t эки эселенет), try → trying (y сакталат).
- Үнсүз тыбыштын алдында to алсыз айтылат: /tə/ – to call /tə ˈkɔːl/. Үндүү кыска жана бүдөмүк; аны толук «ту» деп айтпаңыз.
- stopped to дегенде эки t бир тыбышка биригет: /stɒpt tə/ (UK), /stɑːpt tə/ (US). Ошондуктан этиштен кийин to же -ing келгенин кылдат угуңуз.
- -ing аягы /ɪŋ/ кыргыздын ң тыбышы менен бүтөт: бул сизге жеңил. Анын артына [г] кошпоңуз.
- remember /rɪˈmembə/ (UK), /rɪˈmembər/ (US): басым экинчи муунда. Кыргызча адатка салып басымды акыркы муунга койбоңуз.
Алтын эреже
Remember, forget, stop жана try сөздөрүнөн кийин -ing аракеттин өзүн же мурда болгон нерсени карайт, ал эми to кийин келе турган аракетке көрсөтөт: тапшырмага, максатка же аракетке. Эсиңизде болсун: «-ууну таштады» = stopped doing, «-ганы токтоду» = stopped to do, «-ып көр» = try doing.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
I clearly remember (put) my keys in my bag.
-
Please remember (water) the plants while I'm away.
-
My grandfather stopped (drive) when he turned 85.
-
On the way home, we stopped (buy) some coffee.
-
I'll never forget (see) the sea for the first time.
-
Did you remember (lock) the back door, or is it still open?
B. Мааниси
Кашаадагы түшүндүрмөгө карап, туура жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I tried … the box, but it was too heavy. (= аракет кылдым, бирок болгон жок)
-
Туура жоопту тандаңыз: If the soup is too salty, try … a potato. (= жардам береби деп сынап көр)
-
Туура жоопту тандаңыз: We stopped … at the view. (= караш үчүн басканы токтоттук)
-
Туура жоопту тандаңыз: I'll never forget … my hero. (= эскерүү)
-
Кайсы сүйлөм «ал тамекини таштады» дегенди билдирет?
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I remember to go to that beach when I was a child.
-
Don't forget calling your grandmother tonight.
-
Can you stop to tap your pen? It's driving me crazy.
-
I tried to call you three times, but you didn't answer.
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз. Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
Mia: Did you remember 16 (pack) the charger?
Dan: Yes. I remember 17 (put) it in the side pocket.
Mia: Good. Can we stop 18 (get) a coffee soon? I'm falling asleep.
Dan: Sure. And please stop 19 (check) your phone — look at the view!
Mia: I'm trying 20 (find) the hotel's address. It isn't in my emails.
Dan: Try 21 (search) for the word "booking". That sometimes works.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Эки сүйлөм жазыңыз: бала кезиңизде кылганыңыздан эсиңизде калган бир нерсе жана ушул жумада унутпай кылышыңыз керек болгон бир иш.
-
Досуңуз уктай албай жүрөт. Try + -ing менен ага эки кеңеш бериңиз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-17 Verb + -ing же verb + to кыргызча: enjoy doing, decide to do – толук тизмелер I've decided (look) for a new job.
-
B1-17 Verb + -ing же verb + to кыргызча: enjoy doing, decide to do – толук тизмелер Do you mind (wait) a few minutes?
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do кыргызча: англисче «-ышын каалайм», «-тыр» жана уруксат My parents made me (practise) the piano every day.
-
B1-19 Gerund кыргызча: -ing ээ катары жана предлогдон кийин (look forward to seeing) I'm looking forward to (see) you.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- putting
- to water
- driving
- to buy
- seeing
- to lock
B. Мааниси
- to lift
- adding
- to look
- meeting
- She stopped smoking.
C. Катаны табыңыз
- I remember going to that beach when I was a child.
- Don't forget to call your grandmother tonight.
- Can you stop tapping your pen? It's driving me crazy.
- ✓ I tried to call you three times, but you didn't answer.
D. Текстте
- to pack
- putting / having put
- to get
- checking
- to find
- searching
E. Сиздин кезегиңиз
- I remember riding my bike to school. I must remember to renew my passport.
- Try turning off your phone an hour before bed. Try reading something boring.
F. Аралаш кайталоо
- to look
- waiting
- practise
- seeing
