İngilizce Present Simple Olumsuz ve Soru Cümleleri: Don't, Doesn't, Do, Does
Present Simple: Don't, Doesn't, Do, Does
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda don't / doesn't ile olumsuz cümle kurabilecek, Do…? / Does…? ile evet/hayır soruları sorabilecek, Yes, I do gibi kısa cevaplar verebilecek ve Where do you live? gibi soru kelimeli sorular sorabileceksiniz.
Temel Fikir
A1-03'te be fiilinin güçlü olduğunu gördünüz: olumsuz ve soru cümlesini kendi başına kurar (She isn't here. Is she here?). Fiillerin çoğu böyle değildir. Work, live ve like fiilleri not alamaz, cümlenin başına da geçemez. Yardıma ihtiyaçları vardır.
Bu yardımı do verir. Do bir auxiliary'dir (yardımcı fiil): ana fiil yerine dilbilgisi yükünü taşır. Olumsuz cümlede not'ı do taşır: I don't work. Soruda do başa geçer: Do you work?
Do'yu bir oteldeki bellboy gibi düşünün. Ağır bavulları o taşır: not'ı, soruyu ve he / she / it ile gelen -s'yi. Böylece ana fiil yüksüz kalır, base form'da (yalın halde) yola devam eder. She works → She doesn't work → Does she work? -s ana fiilden yardımcı fiile geçer. Cümlede -s yalnızca bir kez görünür.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede olumsuzluk ve soru, fiile eklenen eklerle yapılır; kelime sırası değişmez. İngilizcede ise ayrı bir kelime gelir: do / does. Olumsuzlukta not bu kelimeye eklenir, soruda bu kelime cümlenin başına geçer.
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| Çalış-ma-m. | I don't work. |
| Çalış-ma-z. | She doesn't work. |
| Çalış-ır mı-sın? | Do you work? |
| Çalış-ır mı? | Does she work? |
| Nerede otur-uyor-sun? | Where do you live? |
Türkçede "mı" soru eki fiilden sonra gelir; İngilizcede ise soruyu gösteren do / does cümlenin en başına gelir. Soru kelimesi varsa bile do / does atlanmaz.
Yapı
Olumsuz
| Özne | Yardımcı fiil + not | Base form | Örnek |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | do not → don't | work | I don't work on Sundays. |
| he / she / it | does not → doesn't | work | She doesn't work on Sundays. |
Evet/hayır soruları ve kısa cevaplar
| Yardımcı fiil | Özne | Base form | Evet | Hayır |
|---|---|---|---|---|
| Do | I / you / we / they | like it? | Yes, I do. | No, I don't. |
| Does | he / she / it | like it? | Yes, she does. | No, she doesn't. |
Olumlu kısa cevaplarda do / does güçlü ve vurgulu söylenir: Yes, I do.
Soru kelimeli sorular
| Soru kelimesi | Yardımcı fiil | Özne | Base form | Devamı |
|---|---|---|---|---|
| Where | do | you | live? | |
| What | does | she | do? | (= Mesleği ne?) |
| What time | does | the film | start? | |
| How | do | you | get | to work? |
-s yardımcı fiile geçer
| Olumlu | Olumsuz | Soru |
|---|---|---|
| He plays tennis. | He doesn't play tennis. | Does he play tennis? |
| She has a car. | She doesn't have a car. | Does she have a car? |
Be ile soru ve olumsuzda do kullanılmaz
| be ile | Diğer fiillerle |
|---|---|
| Are you tired? | Do you work here? |
| She isn't at home. | She doesn't live here. |
Kullanımlar
1Olumsuz cümleler
don't / doesn't + base form kullanın. Konuşmada ve günlük yazıda kısa haller (contraction) normaldir; do not / does not daha resmi ya da daha vurguludur.
2Evet/hayır soruları
Öznenin önüne Do ya da Does koyun, sonra fiilin base form'unu getirin.
3Kısa cevaplar
Yes / No + zamir + do / does / don't / doesn't ile cevap verin. Ana fiili tekrarlamayın. Türkçede "Evet, içerim" deriz; İngilizcede ise fiilin yerini yardımcı fiil alır.
4Soru kelimeli sorular
Önce soru kelimesi, sonra do / does, sonra özne ve base form gelir. Soru kelimelerinin tamamı A1-16'da.
5Ana fiil olarak do
Do ana fiil de olabilir: do homework (ödev yapmak), do the shopping (alışveriş yapmak), do yoga (yoga yapmak). O zaman olumsuz cümlede ve soruda iki kez görünür: önce yardımcı fiil, sonra ana fiil.
6Be ile do kullanılmaz
Be kendi olumsuzunu ve sorusunu kendisi kurar (bkz. A1-03). Am / is / are ile asla do / does kullanmayın. (Emir cümleleri farklıdır: Don't be late! — bkz. A1-18.)
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. "Mı-sın" ekini "are you" ile çevirmek. "Tenis oynar mısın?" sorusundaki "mısın", akla are you getirir. Ama cümlede bir eylem fiili (play, know, live) varsa soru do / does ile kurulur; are sadece be cümleleri içindir.
2. Soruyu sadece tonlamayla sormak. Türkçede soru eki sonda gelir ve kelime sırası değişmez. Bu yüzden İngilizcede de cümleyi düz bırakıp sadece sesi yükseltmek ya da yardımcı fiili atlamak kolaydır.
3. Kısa cevapta fiili tekrarlamak. Türkçede "Evet, severim", "Hayır, içmem" deriz; fiil tekrarlanır. İngilizcede kısa cevapta ana fiil değil, yardımcı fiil kullanılır.
4. "Not"ı fiilin hemen önüne koymak. Türkçede olumsuzluk eki "-me / -ma" doğrudan fiile eklenir. İngilizcede not tek başına fiile yapışmaz; do / does ile gelir.
5. -s'yi iki kez kullanmak. Önceki derste "she works" demeyi yeni öğrendiyseniz, o -s'yi soruya ya da olumsuz cümleye de taşımak çok kolaydır. -s, does'a geçer.
Karıştırılmasın
Be ile sorular ve diğer fiillerle sorular — Be kendi başına yer değiştirir; diğer fiiller do / does ister. Bkz. A1-03.
do (yardımcı fiil) ve do (ana fiil) — Yardımcı fiil sadece dilbilgisi taşır; ana fiil do ise "bir etkinliği yapmak" demektir.
Nesne olarak who ve özne olarak who — Who ya da what sorunun öznesiyse do / does kullanılmaz (Who lives here?). Bu konu A2-33'te.
Yazım ve Telaffuz
- does kısa cevaplarda güçlüdür: /dʌz/ ("daz" gibi); soruların başında ise çoğu zaman zayıftır: /dəz/ ("dız" gibi) — Does she…? Asla "duz" diye okumayın.
- doesn't /ˈdʌznt/ — "daznt" gibi. don't /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) — "dount" gibi okunur; won't ile kafiyelidir, want ile değil.
- Hızlı konuşmada do you çoğu zaman /djə/ ya da /dʒə/ olur — "dya" ya da "cı" gibi: Where d'you live? ("weır cı liv")
- Olumsuz cümlelerde don't ve doesn't genellikle vurguludur: I don't know. Kısa cevaplarda yardımcı fiil güçlü söylenir: Yes, I do.
- don't / doesn't içindeki kesme işareti, not kelimesindeki o harfinin yerini tutar.
- Bu sesletim ipuçlarında İngilizcedeki w harfini koruyoruz: dudaklarınızı "u" der gibi yuvarlayıp hemen açın. Türkçedeki "v" sesi değildir; alt dudak dişlere değmez.
Altın Kural
Be dışındaki fiillerle (ve ileride can gibi modal fiillerin dışında) olumsuz ve soru cümlesi için do / does kullanın. Not, soru ve -s yardımcı fiile gider; ana fiil base form'da kalır.
Alıştırmalar
A. Yapı
Cümleleri istenen biçime çevirin ya da boşluğu doldurun.
-
Olumsuz yapın: I like tea.
-
Olumsuz yapın: He plays football.
-
Soru yapın: You cook every day.
-
Soru yapın: She works on Saturdays.
-
Where your parents live?
-
What time the film start?
B. Anlam
Doğru seçeneği işaretleyin.
-
Doğru olanı seçin: … you tired?
-
Doğru olanı seçin: … your brother speak French?
-
"Does your flat have a balcony?" sorusunun cevabını seçin: …flat (UK), apartment (US)
-
"What do you do?" neyi sorar? …
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
She doesn't goes to school.
-
Do you are happy?
-
Are you like football?
-
Does your sister live in Rome?
D. Bağlam İçinde
Diyaloğu do, does, don't ya da doesn't ile tamamlayın.
Ella: Hi! 15 you live in this building?
Sam: Yes, I 16. I'm in flat 4. And you?
Ella: Flat 9. Where 17 you work?
Sam: In a hotel near the station. My wife 18 work — she's a student. What 19 you do?
Ella: I'm a teacher. But I 20 work on Fridays!
E. Sıra Sende
-
Hafta sonu yapmadığınız iki şey yazın.
-
Yeni bir sınıf arkadaşınıza üç soru yazın (biri Where ile, biri What ile, biri evet/hayır sorusu).
F. Karışık Tekrar
-
A1-12 İngilizce Present Simple (Geniş Zaman) Olumlu Cümleler: I Work, She Works My father (watch) the news every evening.
-
A1-03 İngilizce To Be Olumsuz ve Soru Cümleleri: Isn't, Aren't ve Kısa Cevaplar your brother at home now?
-
A1-08 İngilizce İyelik Sıfatları ve 's (Possessive 's): My, Your, His, Her "What's (she) name?" "Lucy."
Cevap anahtarı
A. Yapı
- I don't like tea. / I do not like tea.
- He doesn't play football. / He does not play football.
- Do you cook every day?
- Does she work on Saturdays?
- do
- does
B. Anlam
- Are
- Does
- Yes, it does.
- your job
C. Hatayı Bul
- She doesn't go to school.
- Are you happy?
- Do you like football?
- ✓ Does your sister live in Rome?
D. Bağlam İçinde
- Do
- do
- do
- doesn't / does not
- do
- don't / do not
E. Sıra Sende
- I don't get up early. I don't work.
- Where do you live? What do you do? Do you like music?
F. Karışık Tekrar
- watches
- Is
- her
