SlowingoDilbilgisi
A1 14 / 32

İngilizce Present Simple Olumsuz ve Soru Cümleleri: Don't, Doesn't, Do, Does

Present Simple: Don't, Doesn't, Do, Does

Bu sayfada
  1. Hedef
  2. Temel Fikir
  3. Türkçe ve İngilizce Yan Yana
  4. Yapı
  5. Kullanımlar
  6. Sık Yapılan Hatalar
  7. Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
  8. Karıştırılmasın
  9. Yazım ve Telaffuz
  10. Altın Kural
  11. Alıştırmalar

Hedef

Bu dersin sonunda don't / doesn't ile olumsuz cümle kurabilecek, Do…? / Does…? ile evet/hayır soruları sorabilecek, Yes, I do gibi kısa cevaplar verebilecek ve Where do you live? gibi soru kelimeli sorular sorabileceksiniz.

Temel Fikir

A1-03'te be fiilinin güçlü olduğunu gördünüz: olumsuz ve soru cümlesini kendi başına kurar (She isn't here. Is she here?). Fiillerin çoğu böyle değildir. Work, live ve like fiilleri not alamaz, cümlenin başına da geçemez. Yardıma ihtiyaçları vardır.

Bu yardımı do verir. Do bir auxiliary'dir (yardımcı fiil): ana fiil yerine dilbilgisi yükünü taşır. Olumsuz cümlede not'ı do taşır: I don't work. Soruda do başa geçer: Do you work?

Do'yu bir oteldeki bellboy gibi düşünün. Ağır bavulları o taşır: not'ı, soruyu ve he / she / it ile gelen -s'yi. Böylece ana fiil yüksüz kalır, base form'da (yalın halde) yola devam eder. She works → She doesn't work → Does she work? -s ana fiilden yardımcı fiile geçer. Cümlede -s yalnızca bir kez görünür.

Türkçe ve İngilizce Yan Yana

Türkçede olumsuzluk ve soru, fiile eklenen eklerle yapılır; kelime sırası değişmez. İngilizcede ise ayrı bir kelime gelir: do / does. Olumsuzlukta not bu kelimeye eklenir, soruda bu kelime cümlenin başına geçer.

Türkçeİngilizce
Çalış-ma-m.I don't work.
Çalış-ma-z.She doesn't work.
Çalış-ır mı-sın?Do you work?
Çalış-ır mı?Does she work?
Nerede otur-uyor-sun?Where do you live?

Türkçede "mı" soru eki fiilden sonra gelir; İngilizcede ise soruyu gösteren do / does cümlenin en başına gelir. Soru kelimesi varsa bile do / does atlanmaz.

Yapı

Olumsuz

ÖzneYardımcı fiil + notBase formÖrnek
I / you / we / theydo not → don'tworkI don't work on Sundays.
he / she / itdoes not → doesn'tworkShe doesn't work on Sundays.

Evet/hayır soruları ve kısa cevaplar

Yardımcı fiilÖzneBase formEvetHayır
DoI / you / we / theylike it?Yes, I do.No, I don't.
Doeshe / she / itlike it?Yes, she does.No, she doesn't.

Olumlu kısa cevaplarda do / does güçlü ve vurgulu söylenir: Yes, I do.

Soru kelimeli sorular

Soru kelimesiYardımcı fiilÖzneBase formDevamı
Wheredoyoulive?
Whatdoesshedo?(= Mesleği ne?)
What timedoesthe filmstart?
Howdoyougetto work?

-s yardımcı fiile geçer

OlumluOlumsuzSoru
He plays tennis.He doesn't play tennis.Does he play tennis?
She has a car.She doesn't have a car.Does she have a car?

Be ile soru ve olumsuzda do kullanılmaz

be ileDiğer fiillerle
Are you tired?Do you work here?
She isn't at home.She doesn't live here.

Kullanımlar

1Olumsuz cümleler

don't / doesn't + base form kullanın. Konuşmada ve günlük yazıda kısa haller (contraction) normaldir; do not / does not daha resmi ya da daha vurguludur.

I don't eat meat.
Et yemem.
My boyfriend doesn't like horror films.
Erkek arkadaşım korku filmlerini sevmez.
She doesn't work on Sundays.
Pazar günleri çalışmaz.
We don't have a car.
Arabamız yok.
It doesn't matter.
Önemli değil.
They don't live here any more.
Artık burada oturmuyorlar.
any more (UK), anymore (US)

2Evet/hayır soruları

Öznenin önüne Do ya da Does koyun, sonra fiilin base form'unu getirin.

Do you speak English?
İngilizce biliyor musunuz?
Does this bus go to the airport?
Bu otobüs havalimanına gidiyor mu?
Do your kids like school?
Çocuklarınız okulu seviyor mu?
Does your phone take good photos?
Telefonun güzel fotoğraf çekiyor mu?
Do you know a good dentist?
İyi bir diş hekimi biliyor musun?

3Kısa cevaplar

Yes / No + zamir + do / does / don't / doesn't ile cevap verin. Ana fiili tekrarlamayın. Türkçede "Evet, içerim" deriz; İngilizcede ise fiilin yerini yardımcı fiil alır.

"Do you drink coffee?" "Yes, I do."
"Kahve içer misin?" "Evet, içerim."
"Yes, I drink" değil
Does she work here?
Burada çalışıyor mu?
No, she doesn't.
Hayır, çalışmıyor.
yukarıdaki soruya kısa cevap
"Do your parents live near you?" "Yes, they do."
"Annenle baban sana yakın mı oturuyor?" "Evet, yakın oturuyorlar."
"Does the hotel have parking?" "No, it doesn't."
"Otelin otoparkı var mı?" "Hayır, yok."

4Soru kelimeli sorular

Önce soru kelimesi, sonra do / does, sonra özne ve base form gelir. Soru kelimelerinin tamamı A1-16'da.

Where do you work?
Nerede çalışıyorsun?
What does your sister do?
Kız kardeşin ne iş yapıyor?
mesleğini soruyoruz
What time does the shop close?
Dükkân saat kaçta kapanıyor?
How do you say this word in English?
Bu kelime İngilizcede nasıl söylenir?
What does this word mean?
Bu kelime ne demek?

5Ana fiil olarak do

Do ana fiil de olabilir: do homework (ödev yapmak), do the shopping (alışveriş yapmak), do yoga (yoga yapmak). O zaman olumsuz cümlede ve soruda iki kez görünür: önce yardımcı fiil, sonra ana fiil.

"What do you do?" "I'm a nurse."
"Ne iş yapıyorsunuz?" "Hemşireyim."
= Mesleğiniz ne?
I don't do much sport.
Pek spor yapmam.
sport (UK), sports (US)
Does he do the cooking at home?
Evde yemeği o mu yapıyor?

6Be ile do kullanılmaz

Be kendi olumsuzunu ve sorusunu kendisi kurar (bkz. A1-03). Am / is / are ile asla do / does kullanmayın. (Emir cümleleri farklıdır: Don't be late! — bkz. A1-18.)

Are you hungry?
Aç mısın?
Is your brother a student?
Erkek kardeşin öğrenci mi?
She isn't at home today.
Bugün evde değil.

Sık Yapılan Hatalar

❌She don't like fish.
✅She doesn't like fish.
He / she / it → doesn't.
❌He doesn't works here.
✅He doesn't work here.
-s, does'a geçer; ana fiil -s almaz.
❌Does she lives in Paris?
✅Does she live in Paris?
Tek bir -s var: does'ta.
❌Where you live?
✅Where do you live?
Soru kelimeli sorular da yardımcı fiil ister.
❌I not like it.
✅I don't like it.
Not, yardımcı fiil do ile gelir.
❌Do you be hungry?
✅Are you hungry?
Be ile kurulan sorularda do kullanılmaz.
❌"Do you like jazz?" "Yes, I like."
✅"Yes, I do."
Kısa cevapta yardımcı fiil kullanılır.
❌What does mean this word?
✅What does this word mean?
Yardımcı fiil + özne + base form.
⚠️You like pizza?
✅Do you like pizza?
Rahat konuşmada, sonu yükselen bir düz cümle şaşkınlık ya da teyit bildirebilir; ama normal soru do ile kurulur.

Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar

1. "Mı-sın" ekini "are you" ile çevirmek. "Tenis oynar mısın?" sorusundaki "mısın", akla are you getirir. Ama cümlede bir eylem fiili (play, know, live) varsa soru do / does ile kurulur; are sadece be cümleleri içindir.

❌Are you play tennis?
✅Do you play tennis?
❌Is he know your number?
✅Does he know your number?

2. Soruyu sadece tonlamayla sormak. Türkçede soru eki sonda gelir ve kelime sırası değişmez. Bu yüzden İngilizcede de cümleyi düz bırakıp sadece sesi yükseltmek ya da yardımcı fiili atlamak kolaydır.

❌Why you study English?
✅Why do you study English?
⚠️You speak English?
✅Do you speak English?
Rahat konuşmada duyulur, ama normal soru do ile kurulur.

3. Kısa cevapta fiili tekrarlamak. Türkçede "Evet, severim", "Hayır, içmem" deriz; fiil tekrarlanır. İngilizcede kısa cevapta ana fiil değil, yardımcı fiil kullanılır.

❌"Do you like tea?" "Yes, I like."
✅"Yes, I do."

4. "Not"ı fiilin hemen önüne koymak. Türkçede olumsuzluk eki "-me / -ma" doğrudan fiile eklenir. İngilizcede not tek başına fiile yapışmaz; do / does ile gelir.

❌I not understand.
✅I don't understand.

5. -s'yi iki kez kullanmak. Önceki derste "she works" demeyi yeni öğrendiyseniz, o -s'yi soruya ya da olumsuz cümleye de taşımak çok kolaydır. -s, does'a geçer.

❌Does your brother plays tennis?
✅Does your brother play tennis?

Karıştırılmasın

Be ile sorular ve diğer fiillerle sorular — Be kendi başına yer değiştirir; diğer fiiller do / does ister. Bkz. A1-03.

Is she a teacher?
O öğretmen mi?
be
Does she teach?
Öğretmenlik yapıyor mu?
diğer fiil: does

do (yardımcı fiil) ve do (ana fiil) — Yardımcı fiil sadece dilbilgisi taşır; ana fiil do ise "bir etkinliği yapmak" demektir.

Do you like it?
Beğendin mi? / Sever misin?
sadece yardımcı fiil
Do you do yoga?
Yoga yapar mısın?
yardımcı fiil + ana fiil

Nesne olarak who ve özne olarak who — Who ya da what sorunun öznesiyse do / does kullanılmaz (Who lives here?). Bu konu A2-33'te.

Who do you live with?
Kiminle oturuyorsun?
sen biriyle oturuyorsun: do var
Who lives in that house?
O evde kim oturuyor?
biri orada oturuyor: do yok

Yazım ve Telaffuz

  • does kısa cevaplarda güçlüdür: /dʌz/ ("daz" gibi); soruların başında ise çoğu zaman zayıftır: /dəz/ ("dız" gibi) — Does she…? Asla "duz" diye okumayın.
  • doesn't /ˈdʌznt/ — "daznt" gibi. don't /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) — "dount" gibi okunur; won't ile kafiyelidir, want ile değil.
  • Hızlı konuşmada do you çoğu zaman /djə/ ya da /dʒə/ olur — "dya" ya da "cı" gibi: Where d'you live? ("weır cı liv")
  • Olumsuz cümlelerde don't ve doesn't genellikle vurguludur: I don't know. Kısa cevaplarda yardımcı fiil güçlü söylenir: Yes, I do.
  • don't / doesn't içindeki kesme işareti, not kelimesindeki o harfinin yerini tutar.
  • Bu sesletim ipuçlarında İngilizcedeki w harfini koruyoruz: dudaklarınızı "u" der gibi yuvarlayıp hemen açın. Türkçedeki "v" sesi değildir; alt dudak dişlere değmez.

Altın Kural

Be dışındaki fiillerle (ve ileride can gibi modal fiillerin dışında) olumsuz ve soru cümlesi için do / does kullanın. Not, soru ve -s yardımcı fiile gider; ana fiil base form'da kalır.

Alıştırmalar

A. Yapı

Cümleleri istenen biçime çevirin ya da boşluğu doldurun.

  1. Olumsuz yapın: I like tea.
  2. Olumsuz yapın: He plays football.
  3. Soru yapın: You cook every day.
  4. Soru yapın: She works on Saturdays.
  5. Where your parents live?
  6. What time the film start?

B. Anlam

Doğru seçeneği işaretleyin.

  1. Doğru olanı seçin: … you tired?
  2. Doğru olanı seçin: … your brother speak French?
  3. "Does your flat have a balcony?" sorusunun cevabını seçin: …
  4. "What do you do?" neyi sorar? …

C. Hatayı Bul

Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.

  1. She doesn't goes to school.
  2. Do you are happy?
  3. Are you like football?
  4. Does your sister live in Rome?

D. Bağlam İçinde

Diyaloğu do, does, don't ya da doesn't ile tamamlayın.

Yeni bir komşu
Ella: Hi! 15 you live in this building?
Sam: Yes, I 16. I'm in flat 4. And you?
Ella: Flat 9. Where 17 you work?
Sam: In a hotel near the station. My wife 18 work — she's a student. What 19 you do?
Ella: I'm a teacher. But I 20 work on Fridays!

E. Sıra Sende

  1. Hafta sonu yapmadığınız iki şey yazın.
  2. Yeni bir sınıf arkadaşınıza üç soru yazın (biri Where ile, biri What ile, biri evet/hayır sorusu).
Cevap anahtarı

A. Yapı

  1. I don't like tea. / I do not like tea.
  2. He doesn't play football. / He does not play football.
  3. Do you cook every day?
  4. Does she work on Saturdays?
  5. do
  6. does

B. Anlam

  1. Are
  2. Does
  3. Yes, it does.
  4. your job

C. Hatayı Bul

  1. She doesn't go to school.
  2. Are you happy?
  3. Do you like football?
  4. ✓ Does your sister live in Rome?

D. Bağlam İçinde

  1. Do
  2. do
  3. do
  4. doesn't / does not
  5. do
  6. don't / do not

E. Sıra Sende

  1. I don't get up early. I don't work.
  2. Where do you live? What do you do? Do you like music?

F. Karışık Tekrar

  1. watches
  2. Is
  3. her
Android UygulamaHareket Halinde Öğren Google Play