Present Simple: don't, doesn't, do, does – mohorja dhe pyetjet në shqip
Present Simple: Don't, Doesn't, Do, Does
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të bëni fjali mohore me don't / doesn't, të bëni pyetje po / jo me Do…? / Does…?, të jepni përgjigje të shkurtra si Yes, I do dhe të bëni pyetje me fjalë pyetëse si Where do you live?
Ideja kryesore
Te A1-03 patë që be është e fortë: e bën vetë mohoren dhe pyetjen (She isn't here. Is she here?). Shumica e foljeve nuk janë kështu. Work, live dhe like nuk mund të marrin not dhe nuk mund të kalojnë në fillim të fjalisë. Ato kanë nevojë për ndihmë.
Ndihma është do, një folje ndihmëse (auxiliary): ajo mbart gramatikën për foljen kryesore. Në mohore do mbart not: I don't work. Në pyetje do kalon përpara: Do you work?
Mendojeni do si portierin e një hoteli. Portieri mbart valixhet e rënda: not, pyetjen dhe, me he / she / it, edhe -s-në. Kështu folja kryesore udhëton pa barrë, në formën bazë. She works → She doesn't work → Does she work? -s kalon nga folja kryesore te portieri. Në fjali -s del vetëm një herë.
Shqipja dhe anglishtja
Shqipja nuk ka folje ndihmëse për mohoren dhe pyetjen në të tashmen. Mohoren e bëjmë duke vënë «nuk» para foljes: «Nuk ha mish». Pyetjen e bëjmë me pjesëzën «a» ose vetëm me intonacion: «A flet anglisht?», «Flet anglisht?», «Ku punon?». Folja nuk ndryshon. Prandaj në anglisht do / does harrohet lehtë: I not eat meat, Where you work? Anglishtja këtu do patjetër do / does.
Dy gjëra të tjera: në pyetjet shqipe folja shpesh vjen para kryefjalës («Ku punon babai yt?»), kurse në anglisht rendi është fjala pyetëse + do / does + kryefjala + folja. Dhe shqipja përdor dy mohime bashkë («Nuk njoh askënd»), anglishtja vetëm një.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Nuk ha mish. | I don't eat meat. | «nuk» vjen direkt para foljes, not do do |
| Ajo nuk punon të dielave. | She doesn't work on Sundays. | -s kalon te doesn't, folja mbetet work |
| A flet anglisht? / Flet anglisht? | Do you speak English? | në shqip «a» ose intonacioni, në anglisht Do para kryefjalës |
| Ku punon babai yt? | Where does your father work? | në shqip folja para kryefjalës, në anglisht does + kryefjala + folja |
| Po. / Po, më pëlqen. | Yes, I do. | përgjigjja e shkurtër përsërit do, jo foljen kryesore |
| Nuk njoh askënd këtu. | I don't know anybody here. | shqipja ka dy mohime, anglishtja vetëm një |
| Ajo nuk është në shtëpi. | She isn't at home. | këtu është pothuajse njësoj: me be mohimi vjen direkt, pa do |
Shkurt: në Present Simple, për mohoren dhe pyetjen anglishtja ka nevojë për do / does; -s shkon te does / doesn't, folja kryesore mbetet në formën bazë, dhe me be nuk përdoret do.
Forma
Mohorja
| Kryefjala | Folja ndihmëse + not | Forma bazë | Shembull |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | do not → don't | work | I don't work on Sundays. |
| he / she / it | does not → doesn't | work | She doesn't work on Sundays. |
Pyetjet po / jo dhe përgjigjet e shkurtra
| Folja ndihmëse | Kryefjala | Forma bazë | Po | Jo |
|---|---|---|---|---|
| Do | I / you / we / they | like it? | Yes, I do. | No, I don't. |
| Does | he / she / it | like it? | Yes, she does. | No, she doesn't. |
Në përgjigjet e shkurtra pohore do / does është e fortë dhe e theksuar: Yes, I do.
Pyetjet me fjalë pyetëse
| Fjala pyetëse | Folja ndihmëse | Kryefjala | Forma bazë | Pjesa tjetër |
|---|---|---|---|---|
| Where | do | you | live? | |
| What | does | she | do? | (= Çfarë pune bën?) |
| What time | does | the film | start? | |
| How | do | you | get | to work? |
-s kalon te folja ndihmëse
| Pohore | Mohore | Pyetje |
|---|---|---|
| He plays tennis. | He doesn't play tennis. | Does he play tennis? |
| She has a car. | She doesn't have a car. | Does she have a car? |
Be nuk përdor do në pyetje dhe në mohore
| Me be | Me foljet e tjera |
|---|---|
| Are you tired? | Do you work here? |
| She isn't at home. | She doesn't live here. |
Përdorimi
1Fjalitë mohore
Përdorni don't / doesn't + formën bazë. Format e shkurtra janë normale në të folur dhe në shkrimin jozyrtar; do not / does not janë më zyrtare ose më të forta.
2Pyetjet po / jo
Vendosni Do ose Does para kryefjalës, pastaj formën bazë.
3Përgjigjet e shkurtra
Përgjigjuni me Yes / No + përemër + do / does / don't / doesn't. Folja kryesore nuk përsëritet.
4Pyetjet me fjalë pyetëse
Fjala pyetëse vjen e para, pastaj do / does, kryefjala dhe forma bazë. Të gjitha fjalët pyetëse janë te A1-16.
5Do si folje kryesore
Do mund të jetë edhe folja kryesore (do homework, do the shopping, do yoga). Atëherë në mohore dhe në pyetje e shihni dy herë: së pari folja ndihmëse, pastaj folja kryesore.
6Be nuk përdor do
Be e bën vetë mohoren dhe pyetjen (shih A1-03). Mos e vini kurrë do / does me am / is / are. (Urdhërorja është ndryshe: Don't be late! Shih A1-18.)
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Nuk» direkt para foljes. Në shqip mohimi është i thjeshtë: «Gjyshi im nuk i lexon lajmet në telefon». Fjalë për fjalë del not + folja. Në anglisht not nuk qëndron vetëm pranë foljes: duhet don't / doesn't, dhe -s kalon te doesn't.
2. Pyetja pa do. Në shqip pyesim pa asnjë fjalë ndihmëse: «Si e bëni byrekun me spinaq kaq krokant?». Fjalë për fjalë del një pyetje pa do. Në pyetjet me fjalë pyetëse anglishtja do patjetër do / does.
3. Folja para kryefjalës. Në pyetjet shqipe folja shpesh vjen para kryefjalës: «Sa orë fle foshnja juaj natën?». Fjalë për fjalë del folja kryesore para kryefjalës. Në anglisht para kryefjalës vjen vetëm does; folja kryesore mbetet pas saj.
4. Pyetja vetëm me intonacion. «Klea e njeh pronarin e këtij restoranti?» Në shqip kjo është pyetje normale. Në anglisht fjalia pohore me intonacion pyetës tregon zakonisht habi ose kontroll.
5. Dy mohime. Në shqip mohimi i dyfishtë është i detyrueshëm: «Pas orës nëntë në këtë fshat nuk hap askush dyqanin». Në anglisht një mohim mjafton: nobody shkon me folje pohore.
Mos i ngatërroni
Pyetjet me be apo pyetjet me folje të tjera – Be lëviz vetë; foljet e tjera kanë nevojë për do / does. Shih A1-03.
do (folje ndihmëse) apo do (folje kryesore) – Folja ndihmëse vetëm mbart gramatikën; folja kryesore do do të thotë «bëj një veprimtari».
Who si kundrinor apo who si kryefjalë – Kur who ose what është kryefjala e pyetjes, nuk ka do / does (Who lives here?). Kjo shpjegohet te A2-33.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- does është e fortë /dʌz/ në përgjigjet e shkurtra, por shpesh e dobët /dəz/ në fillim të pyetjes: Does she…? Zanorja /ə/ është shumë afër «ë»-së shqipe, prandaj forma e dobët ju vjen lehtë. Zanorja nuk është «u»: mos thoni «duz».
- doesn't /ˈdʌznt/: midis z dhe nt nuk ka zanore, mos shtoni «ë». don't /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) rimon me won't, jo me want.
- Në të folur të shpejtë do you shpesh bëhet /djə/ ose /dʒə/: Where d'you live? Tingulli /dʒ/ është «xh» e shqipes.
- Në fjalitë mohore don't dhe doesn't zakonisht theksohen: I don't know. Në përgjigjet e shkurtra folja ndihmëse është e fortë: Yes, I do.
- Apostrofi te don't / doesn't zë vendin e o-së së not.
- Te pyetjet po / jo zëri zakonisht ngjitet në fund: Do you speak English? ↗. Te pyetjet me where, what zëri zakonisht bie: Where do you live? ↘.
Rregulli i artë
Me foljet që nuk janë be (dhe më vonë me foljet modale si can), për mohoren dhe pyetjen përdorni do / does. Not, pyetja dhe -s shkojnë te folja ndihmëse; folja kryesore mbetet në formën bazë.
Ushtrime
A. Forma
Bëjini fjalitë mohore ose pyetëse, ose plotësoni fjalën që mungon.
-
Bëjeni mohore: I like tea.
-
Bëjeni mohore: He plays football.
-
Formoni një pyetje: You cook every day.
-
Formoni një pyetje: She works on Saturdays.
-
Where your parents live?
-
What time the film start?
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … you tired?
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … your brother speak French?
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë për pyetjen "Does your flat have a balcony?": …flat (UK), apartment (US)
-
"What do you do?" pyet për… …
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
She doesn't goes to school.
-
Do you are happy?
-
Where you work?
-
Does your sister live in Rome?
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë.
Ella: Hi! 15 you live in this building?
Sam: Yes, I 16. I'm in flat 4. And you?
Ella: Flat 9. Where 17 you work?
Sam: In a hotel near the station. My wife 18 work — she's a student. What 19 you do?
Ella: I'm a teacher. But I 20 work on Fridays!
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani dy gjëra që nuk i bëni në fundjavë.
-
Shkruani tri pyetje për një shok të ri klase (një me Where, një me What dhe një pyetje po / jo).
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-12 Present Simple në shqip: I work, she works – shpjegim dhe ushtrime My father (watch) the news every evening.
-
A1-03 To Be në mohim dhe pyetje: isn't, aren't, Are you…? dhe përgjigjet e shkurtra your brother at home now?
-
A1-08 Përemrat pronorë në anglisht (my, your, his) dhe 's e pronësisë "What's (she) name?" "Lucy."
Përgjigjet
A. Forma
- I don't like tea. / I do not like tea.
- He doesn't play football. / He does not play football.
- Do you cook every day?
- Does she work on Saturdays?
- do
- does
B. Kuptimi
- Are
- Does
- Yes, it does.
- your job
C. Gjeni gabimin
- She doesn't go to school.
- Are you happy?
- Where do you work?
- ✓ Does your sister live in Rome?
D. Në kontekst
- Do
- do
- do
- doesn't / does not
- do
- don't / do not
E. Radha juaj
- I don't get up early. I don't work.
- Where do you live? What do you do? Do you like music?
F. Përsëritje e përzier
- watches
- Is
- her
