Present Simple नकार आणि प्रश्न: don't, doesn't, do, does – मराठीत सोपं स्पष्टीकरण
Present Simple: Don't, Doesn't, Do, Does
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही don't / doesn't ने नकारार्थी वाक्यं, Do…? / Does…? ने हो-नाही प्रश्न आणि Yes, I do सारखी लघु उत्तरं बनवू शकाल. Where do you live? सारखे प्रश्नवाचक शब्दांचे प्रश्नही विचारू शकाल.
मुख्य कल्पना
A1-03 मध्ये तुम्ही पाहिलं की be स्वतःच्या ताकदीवर नकार आणि प्रश्न बनवतं (She isn't here. Is she here?). बहुतेक क्रियापदं अशी नाहीत. Work, live, like यांच्यानंतर थेट not येत नाही, आणि ती वाक्याच्या सुरुवातीलाही जात नाहीत. त्यांना मदत लागते.
ही मदत करतं do – एक सहायक क्रियापद, जे मुख्य क्रियापदाऐवजी व्याकरणाचं ओझं उचलतं. नकारात do बरोबर not येतं: I don't work. प्रश्नात do वाक्याच्या सुरुवातीला जातं: Do you work?
do म्हणजे रेल्वे स्टेशनवरचा हमाल अशी कल्पना करा. जड सामान तो उचलतो – not, प्रश्न, आणि he / she / it बरोबरचा -s सुद्धा – म्हणून मुख्य क्रियापद मोकळ्या हाताने, मूळ रूपात चालतं. She works → She doesn't work → Does she work? -s मुख्य क्रियापदावरून हमालाकडे जातो. वाक्यात क्रियापदाचा -s एकदाच येतो.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत नकार क्रियापदाचं रूप बदलून आणि “नाही” लावून होतो: “ती काम करते” → “ती काम करत नाही”. हे “नाही” मी, तू, तो, ती सगळ्यांसाठी एकच आहे (“मी जात नाही”, “तो जात नाही”). इंग्रजीत नकाराबरोबर व्यक्तीही ठरते: don't किंवा doesn't. हो-नाही प्रश्नासाठी मराठीत फक्त शेवटी “का” लावतो, शब्दक्रम तोच राहतो (“तू कॉफी पितोस का?”); इंग्रजीत सुरुवातीला Do / Does लागतं. “कुठे”, “काय”, “किती वाजता” असे प्रश्नही मराठीत कोणत्याही मदतनीस शब्दाशिवाय होतात; इंग्रजीत प्रश्नवाचक शब्दानंतर do / does हवंच. आणि लघु उत्तरात मराठीत आपण मुख्य क्रियापद परत म्हणतो (“हो, पितो”), इंग्रजीत do म्हणतो (Yes, I do).
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| ती काम करते. → ती काम करत नाही. | She works. → She doesn't work. | मराठीत “करत नाही”; इंग्रजीत -s doesn't कडे जातो, मुख्य क्रियापद मूळ रूपात |
| मी जात नाही. / तो जात नाही. | I don't go. / He doesn't go. | मराठीत “नाही” सगळ्यांसाठी एकच; इंग्रजीत don't किंवा doesn't |
| तू काम करतोस का? | Do you work? | मराठीत शेवटी “का”, शब्दक्रम तोच; इंग्रजीत सुरुवातीला Do / Does + कर्ता + मूळ रूप |
| तू कुठे काम करतोस? | Where do you work? | मराठीत प्रश्नवाचक शब्द + नेहमीचं वाक्य; इंग्रजीत प्रश्नवाचक शब्द + do + कर्ता + क्रियापद |
| दुकान किती वाजता बंद होतं? | What time does the shop close? | मराठीत क्रियापदावर प्रत्यय; इंग्रजीत does कर्त्याच्या आधी, क्रियापद मूळ रूपात |
| “तू कॉफी पितोस का?” “हो, पितो.” | "Do you drink coffee?" "Yes, I do." | मराठीत मुख्य क्रियापद परत येतं; इंग्रजीत do |
| तुला भूक लागली आहे का? | Are you hungry? | be ला do लागत नाही; be स्वतःच पुढे जातं |
थोडक्यात: नकार आणि प्रश्नात do / does मदतीला येतं; -s आणि not त्याच्यावर जातात, मुख्य क्रियापद मूळ रूपात राहतं. मराठी “का” आणि “नाही” इंग्रजीत Do / Does आणि don't / doesn't होतात.
रचना
नकारार्थी वाक्य
| कर्ता | सहायक क्रियापद + not | मूळ रूप | उदाहरण |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | do not → don't | work | I don't work on Sundays. |
| he / she / it | does not → doesn't | work | She doesn't work on Sundays. |
हो-नाही प्रश्न आणि लघु उत्तरं
| सहायक क्रियापद | कर्ता | मूळ रूप | हो | नाही |
|---|---|---|---|---|
| Do | I / you / we / they | like it? | Yes, I do. | No, I don't. |
| Does | he / she / it | like it? | Yes, she does. | No, she doesn't. |
होकारार्थी लघु उत्तरात do / does जोर देऊन म्हणतात: Yes, I do.
प्रश्नवाचक शब्दांचे प्रश्न
| प्रश्नवाचक शब्द | सहायक क्रियापद | कर्ता | मूळ रूप | बाकी |
|---|---|---|---|---|
| Where | do | you | live? | |
| What | does | she | do? | (= ती काय काम करते?) |
| What time | does | the film | start? | |
| How | do | you | get | to work? |
-s सहायक क्रियापदाकडे जातो
| होकारार्थी | नकारार्थी | प्रश्न |
|---|---|---|
| He plays tennis. | He doesn't play tennis. | Does he play tennis? |
| She has a car. | She doesn't have a car. | Does she have a car? |
be नकार आणि प्रश्नात do वापरत नाही
| be बरोबर | इतर क्रियापदांबरोबर |
|---|---|
| Are you tired? | Do you work here? |
| She isn't at home. | She doesn't live here. |
वापर
1नकारार्थी वाक्यं
don't / doesn't + मूळ रूप वापरा. बोलताना आणि अनौपचारिक लिखाणात लघुरूपं (contractions) नेहमीची आहेत; do not / does not जास्त औपचारिक किंवा जोर देणारी आहेत.
2हो-नाही प्रश्न
कर्त्याच्या आधी Do किंवा Does, मग मूळ रूप. मराठी “का” कधीच बदलत नाही; इंग्रजीत Do की Does, हे कर्त्यावर ठरतं.
3लघु उत्तरं
Yes / No + सर्वनाम + do / does / don't / doesn't असं उत्तर द्या. मुख्य क्रियापद परत म्हणू नका. मराठीत आपण नेमकं तेच परत म्हणतो (“हो, पितो”), म्हणून इथे लक्ष द्या.
4प्रश्नवाचक शब्दांचे प्रश्न
आधी प्रश्नवाचक शब्द, मग do / does, कर्ता आणि मूळ रूप. सगळे प्रश्नवाचक शब्द: पाहा A1-16.
5मुख्य क्रियापद म्हणून do
do मुख्य क्रियापदही असू शकतं (do homework, do the shopping, do yoga). मग नकार आणि प्रश्नात ते दोनदा दिसतं: आधी सहायक क्रियापद, मग मुख्य क्रियापद.
6be ला do लागत नाही
be स्वतःच नकार आणि प्रश्न बनवतं (पाहा A1-03). am / is / are बरोबर do / does कधीच लावू नका. (आज्ञार्थ वेगळा: Don't be late! – पाहा A1-18.)
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “वॉचमन आत सोडत नाही” → he don't allow. मराठीत “नाही” सगळ्या व्यक्तींसाठी एकच आहे: “मी सोडत नाही”, “वॉचमन सोडत नाही”, “राउटर चालत नाही”. म्हणून इंग्रजीत सगळीकडे don't येतं. पण इंग्रजी नकार व्यक्तीही दाखवतो: he / she / it आणि एकवचनी नामानंतर doesn't.
2. “तू इतक्या ताज्या भाज्या कुठून घेतेस?” → Where you buy…? मराठी प्रश्नात मदतनीस शब्द नसतो: प्रश्नवाचक शब्दानंतर नेहमीचं वाक्य येतं, क्रियापद प्रत्ययासह (“तू भाज्या कुठून घेतेस?”, “तुमच्या परीक्षा कधी सुरू होतात?”). इंग्रजीत प्रश्नवाचक शब्दानंतर do / does, मग कर्ता, मग मूळ रूप.
3. “तुझे आई-बाबा अजून खानावळ चालवतात का?” → Are your parents still run…? मराठीत प्रश्नाचा “का” सगळ्या क्रियापदांना सारखाच लागतो: “ते घरी आहेत का?” आणि “ते खानावळ चालवतात का?”. इंग्रजीत be चे प्रश्न (Is / Are…?) आधी शिकल्यामुळे तेच Is / Are इतर क्रियापदांनाही लावलं जातं. पण be नसेल तर प्रश्न Do / Does ने सुरू होतो, आणि मग is / are नाही.
4. “नाही, देत नाही” → No, it doesn't give. मराठी लघु उत्तरात आपण मुख्य क्रियापद परत म्हणतो: “हो, देतात”, “नाही, देत नाही”. इंग्रजी लघु उत्तरात फक्त प्रश्नातलं सहायक क्रियापद परत येतं: Yes, it does. / No, it doesn't. give सारख्या क्रियापदानंतर काहीतरी हवंच, म्हणून No, it doesn't give अर्धवट वाक्य आहे.
गोंधळ करू नका
be चे प्रश्न आणि इतर क्रियापदांचे प्रश्न – be स्वतः पुढे जातं; इतर क्रियापदांना do / does लागतं. पाहा A1-03.
सहायक do आणि मुख्य क्रियापद do – सहायक do फक्त व्याकरणाचं काम करतं; मुख्य क्रियापद do म्हणजे “करणे”.
कर्म म्हणून who आणि कर्ता म्हणून who – who किंवा what प्रश्नाचा कर्ता असेल तर do / does लागत नाही (Who lives here?). हे A2-33 मध्ये शिकाल.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- लघु उत्तरात does जोरदार /dʌz/, पण प्रश्नाच्या सुरुवातीला अनेकदा हलकं /dəz/: Does she…? /ʌ/ आखूड, सैल स्वर आहे, तोंड अर्धवट उघडं, ओठ गोल नाहीत; तो लांब “ऊ” सारखा म्हणू नका.
- doesn't /ˈdʌznt/: /z/ घोष आहे – मधमाशीसारखा गुणगुणणारा आवाज – आणि त्यानंतर लगेच n, मध्ये कोणताही स्वर न घालता.
- don't /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) चा यमक won't शी जुळतो, want शी नाही. हा स्वर “ओ” वरून “उ” कडे सरकतो.
- पटपट बोलताना do you चा उच्चार अनेकदा /djə/ किंवा /dʒə/ होतो: Where d'you live? हे ऐकून ओळखता यायला हवं; तुम्ही स्वतः पूर्ण म्हणू शकता.
- इंग्रजी /d/ साठी जिभेचं टोक वरच्या दातांच्या मागच्या उंचवट्यावर ठेवा: ते मराठी “ड” सारखं मागे वळवलेलं नाही आणि “द” सारखं दातांना लागलेलंही नाही.
- don't / doesn't मधला अपॉस्ट्रॉफी (') not मधल्या o ची जागा घेतो.
सुवर्णनियम
be सोडून इतर क्रियापदांबरोबर (आणि पुढे can सारख्या modal verbs सोडून) नकार आणि प्रश्नात do / does वापरा. not, प्रश्न आणि -s सहायक क्रियापदावर जातात; मुख्य क्रियापद मूळ रूपात राहतं. मराठी “का” इंग्रजीत सुरुवातीचं Do / Does होतं.
सराव
A. रचना
नकारार्थी वाक्यं आणि प्रश्न तयार करा किंवा रिकाम्या जागा भरा.
-
नकारार्थी वाक्य तयार करा: I like tea.
-
नकारार्थी वाक्य तयार करा: He plays football.
-
प्रश्न तयार करा: You cook every day.
-
प्रश्न तयार करा: She works on Saturdays.
-
Where your parents live?
-
What time the film start?
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
योग्य पर्याय निवडा: … you tired?
-
योग्य पर्याय निवडा: … your brother speak French?
-
"Does your flat have a balcony?" या प्रश्नाचं उत्तर निवडा: …flat (UK), apartment (US)
-
"What do you do?" कशाबद्दल विचारतं? …
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
She doesn't goes to school.
-
Do you are happy?
-
Where you work?
-
Does your sister live in Rome?
D. संदर्भात
संवादातील रिकाम्या जागा भरा.
Ella: Hi! 15 you live in this building?
Sam: Yes, I 16. I'm in flat 4. And you?
Ella: Flat 9. Where 17 you work?
Sam: In a hotel near the station. My wife 18 work — she's a student. What 19 you do?
Ella: I'm a teacher. But I 20 work on Fridays!
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
स्वतःबद्दल आणि एका नव्या ओळखीच्या व्यक्तीसाठी इंग्रजीत लिहा.
-
वीकेंडला तुम्ही ज्या दोन गोष्टी करत नाही, त्या लिहा.
-
क्लासमधल्या नव्या मित्राला किंवा मैत्रिणीला विचारायचे तीन प्रश्न लिहा (एक Where ने, एक What ने आणि एक हो-नाही प्रश्न).
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
A1-12 Present Simple इंग्रजीत: I work, she works – मराठीत सोपं स्पष्टीकरण आणि सराव My father (watch) the news every evening.
-
A1-03 To Be नकारार्थी वाक्यं आणि प्रश्न: isn't, aren't, Are you…? आणि Yes, I am मराठीत your brother at home now?
-
A1-08 My, Your, His, Her आणि 's: इंग्रजीत मालकी कशी दाखवायची, मराठीत "What's (she) name?" "Lucy."
उत्तरे
A. रचना
- I don't like tea. / I do not like tea.
- He doesn't play football. / He does not play football.
- Do you cook every day?
- Does she work on Saturdays?
- do
- does
B. अर्थ
- Are
- Does
- Yes, it does.
- your job
C. चूक शोधा
- She doesn't go to school.
- Are you happy?
- Where do you work?
- ✓ Does your sister live in Rome?
D. संदर्भात
- Do
- do
- do
- doesn't / does not
- do
- don't / do not
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- I don't get up early. I don't work.
- Where do you live? What do you do? Do you like music?
F. मिश्र उजळणी
- watches
- Is
- her
