İngilizce Emir Cümleleri (Imperative), Let's ve Öneri Kalıpları
Imperatives, Let's and Suggestions
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda talimat, yol tarifi ve uyarı verebilecek (Turn left. Don't touch that!), insanları davet edebilecek (Come in!), bunları please ile yumuşatabilecek ve Let's, How about…?, What about…? ve Why don't we…? ile öneride bulunabileceksiniz.
Temel Fikir
Bazen dünyayı anlatmak değil, onu değiştirmek istersiniz. Birinin bir şey yapmasını istersiniz: Sit down. Open the window. Be careful. İngilizce bunun için imperative'i (emir kipini) kullanır: cümlenin başında fiilin base form'u (yalın hali) gelir ve özne yoktur.
Neden özne yok? Çünkü belli: özne you, yani dinleyen kişidir. Bir eylem düğmesi düşünün: üzerinde bir eylem yazan bir düğme — Stop. Wait. Go. Düğmeye basarsınız, dinleyen de o eylemi yapar.
"Yapma" demek için başa Don't koyun: Don't go. Kendinizi de dahil etmek istediğinizde — sen ve ben birlikte — Let's kullanın: Let's go. Daha yumuşak bir fikir için de bir soru sorun: How about a coffee? Why don't we go out?
Emir kipi doğrudan duyulabilir; bu yüzden please, dostça bir ses tonu ve durumun kendisi çok önemlidir.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede de emir kipi fiilin yalın haliyle kurulur ve özne söylenmez: "Otur!" Bu yönüyle İngilizce Türkçeye çok benzer. Fark şurada: Türkçede kibarlık ve çoğulluk bir ekle verilir (-ın, -ınız); İngilizcede biçim hiç değişmez, kibarlığı please, ses tonu ya da bir soru verir. Olumsuzlukta da ek yerine ayrı bir kelime gelir: Don't.
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| Otur! / Otur-un, lütfen. | Sit down. / Sit down, please. |
| Dokun-ma! | Don't touch! |
| Geç kal-ma! | Don't be late! |
| Gid-elim. | Let's go. |
| Bekle-me-yelim. | Let's not wait. |
| Yürüyüş-e ne dersin? | How about a walk? |
Türkçedeki -elim ekinin karşılığı Let's'tir; arkasından gelen fiil yine yalın haldedir.
Yapı
Emir kipi
| Kalıp | Örnek | |
|---|---|---|
| Olumlu | base form + … | Open the door. |
| Olumsuz | Don't + base form + … | Don't open the door. |
| be ile | Be / Don't be + sıfat | Be quiet. Don't be late. |
| Daha yumuşak | Please + emir / emir + please | Please sit down. / Sit down, please. |
| Always / never | Always / Never + base form | Always say thank you. Never tell anyone. |
- Biçim tek kişi için de, çok kişi için de aynıdır: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
- Do not tam haldir; tabelalarda ve resmi kurallarda kullanılır: Do not enter.
Let's (= let us)
| Kalıp | Örnek | |
|---|---|---|
| Öneri | Let's + base form | Let's eat out tonight. |
| Olumsuz | Let's not + base form | Let's not wait. |
Başka öneri kalıpları
| Kalıp | Örnek |
|---|---|
| How about / What about + isim? | How about a coffee? |
| How about / What about + -ing form? | What about going to the beach? |
| Why don't we + base form? | Why don't we take a taxi? |
-ing formu (going, taking) ayrıntılı olarak A1-22'de; burada onu sadece How about / What about'tan sonra öğrenin.
Bir öneriye cevap vermek
| Evet | Hayır |
|---|---|
| Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not? | Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time. |
Kullanımlar
1Talimatlar
Adım adım talimatlar için emir kipi kullanın: yemek tarifleri, uygulamalar, makineler, sınavlar, sınıflar.
2Yol tarifi
Birine bir yere nasıl gideceğini anlatmak için emir kipi kullanın.
3Uyarılar ve tavsiyeler
İnsanları uyarmak için emir kipi kullanın; çoğu zaman kısa ve yüksek sesle. Always / Never + emir kipi güçlü, genel bir tavsiye verir.
4Davetler ve ikramlar
Dostça bir ses tonuyla emir kipi kaba değil, sıcak ve misafirperver duyulur.
5Let's ve Let's not
Bir şeyi birlikte (sen + ben) yapmayı önermek için Let's kullanın. Let's not, o şeyi yapmamayı önerir.
6How about…? What about…? Why don't we…?
Bu sorular öneriyi daha yumuşak ve açık hale getirir. How about / What about'tan sonra bir isim ya da -ing formu gelir. Why don't we'den sonra base form gelir.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. "Üzülme" gibi emirleri doğrudan çevirmek. Türkçede "üzülmek", "korkmak" birer fiildir: "Üzülme!", "Korkma!" İngilizcede sad, afraid, quiet, careful sıfattır; bu yüzden emir cümlesinde be gerekir.
2. "-elim" ekini "Let's we" diye çevirmek. "Gidelim" kelimesinde "biz" anlamı ekin içindedir. İngilizcede de öyledir: Let's zaten let us demektir, yanına ayrıca we gelmez.
3. Olumsuzluğu "not" ya da "no" ile yapmak. Türkçede olumsuzluk eki fiile yapışır: "koş-ma". Bu yüzden İngilizcede de fiilin önüne sadece not ya da no koymak kolaydır.
4. "Why don't we…?" sırasını bozmak. Türkçede "Neden pizza söylemiyoruz?" kelime sırası değişmeden sorulur. İngilizcede don't öznenin önüne geçer. Ayrıca bu kalıp sitem değil, dostça bir öneridir: "Pizza söylesek mi?"
5. Kibarlığı ekle verdiğini sanmak. Türkçede "Oturun" ya da "Oturunuz" demek kendi başına kibardır. İngilizcede Sit down biçimi değişmez; tanımadığınız biriyle, bir dükkânda ya da işte bir istek için genellikle bir soru daha kibardır.
Karıştırılmasın
Emir kipi ve Can you…? — Emir kipi söyler; Can you…? rica eder. Yabancılarla, dükkânlarda ya da işte bir rica genellikle daha kibardır. Bkz. A1-17 ve A2-23.
Let's ve lets — Let's (kesme işaretiyle) = let us, bir öneri. Lets (kesme işareti olmadan) ise let fiili + -s'dir = izin verir. Bkz. B1-18.
Don't ve Doesn't — Olumsuz emir, tek bir kişiye bile her zaman Don't (ya da Do not) ile kurulur. Doesn't yalnızca present simple'da he / she / it içindir. Bkz. A1-13.
Yazım ve Telaffuz
- Let's = let us. Kesme işareti u harfinin yerini tutar: /lets/ — "lets" gibi. Lets go diye yazmayın.
- Don't tek hecelidir: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) — "dount". Hızlı konuşmada t çoğu zaman net duyulmaz: Don't worry "doun wari" gibi duyulur.
- Ana fiili vurgulayın; sit down gibi fiillerde küçük kelimeyi: Sit down. Don't touch it. Uyarıda Don't'u vurgulayın: Don't touch it!
- Ses tonunuz anlamı değiştirir. Düz ve sonu düşen bir ses emir gibi duyulabilir; daha yumuşak bir ses ve please dostça duyulur.
- Sonda gelen please (Sit down, please) genellikle daha dostça duyulur; başta vurgulu söylenen please ise sabırsız gibi duyulabilir.
- Vurgulu ya da kızgın konuşmada bazen özne eklenir: You sit here! Bu normal kalıp değil, özel bir kullanımdır.
Altın Kural
Cümleye base form ile başlayın; normalde özne yoktur: Sit down. Olumsuz: Don't + base form. Kendinizi de dahil etmek için Let's / Let's not + base form. Daha yumuşak bir öneri için How about / What about + isim ya da -ing formu, veya Why don't we + base form kullanın.
Alıştırmalar
A. Yapı
Doğru biçimi yazın ya da cümleyi istenen biçime çevirin.
-
___ … your books, please.
-
Olumsuz yapın: Touch the screen.
-
Olumsuz yapın: Let's go out tonight.
-
late for the meeting! (be ile olumsuz emir)
-
How about (have) lunch in the park?
-
Kelimeleri sıraya koyun: forget / never / your password
B. Anlam
Cümle ne işe yarıyor? İngilizce cevap verin: instruction (talimat), warning (uyarı) ya da suggestion (öneri).
-
"Watch out! The dog bites."
-
"Why don't we take the train?"
-
"Let's go to the cinema." En iyi cevabı seçin: …
-
Doğru olanı seçin: … take a taxi.
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
Not park here.
-
Let's we have lunch.
-
Please you wait here.
-
What about a pizza?
D. Bağlam İçinde
Diyaloğu tamamlayın. Parantez içinde fiil varsa onu kullanın.
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.
E. Sıra Sende
-
Evinize gelen bir misafir için üç talimat yazın.
-
Arkadaşınız sıkılıyor. İki farklı şekilde iki öneri yazın.
F. Karışık Tekrar
-
A1-17 İngilizce Can ve Can't Kullanımı: Yetenek, İzin ve Rica (-ebilmek) you help me with my bags, please?
-
A1-13 İngilizce Present Simple Olumsuz ve Soru Cümleleri: Don't, Doesn't, Do, Does My brother (not / eat) fish.
-
A1-15 İngilizce Sıklık Zarfları (Adverbs of Frequency): Always, Usually, Never Kelimeleri sıraya koyun: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Cevap anahtarı
A. Yapı
- Open
- Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
- Let's not go out tonight.
- Don't be / Do not be
- having
- Never forget your password.
B. Anlam
- warning
- suggestion
- Good idea!
- Let's
C. Hatayı Bul
- Don't park here. / Do not park here.
- Let's have lunch.
- Please wait here. / Wait here, please.
- ✓ What about a pizza?
D. Bağlam İçinde
- Let's
- going
- don't
- Don't forget / Do not forget
- Let's meet / Meet
E. Sıra Sende
- Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
- Let's go for a walk. Why don't we watch a film?
F. Karışık Tekrar
- Can / Could / Will / Would
- doesn't eat / does not eat
- We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
