Don't, doesn't, do, does: უარყოფა და კითხვა Present Simple-ში ქართულად
Present Simple: Don't, Doesn't, Do, Does
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ უარყოფითი წინადადებების აგებას don't / doesn't-ით, კი / არა კითხვების დასმას Do…? / Does…?-ით, მოკლე პასუხებს, როგორიცაა Yes, I do, და კითხვებს კითხვითი სიტყვით: Where do you live?
მთავარი იდეა
A1-03-ში ნახეთ, რომ be ძლიერია: უარყოფასა და კითხვას თავად აწარმოებს (She isn't here. Is she here?). ზმნების უმეტესობა ასეთი არ არის. Work, live და like ვერც not-ს მიიღებს და ვერც წინადადების დასაწყისში გადაინაცვლებს. მათ დახმარება სჭირდებათ.
ეს დამხმარე არის do – დამხმარე ზმნა (auxiliary), რომელიც მთავარი ზმნის მაგივრად გრამატიკას ატარებს. უარყოფაში do ატარებს not-ს: I don't work. კითხვაში do წინ გადადის: Do you work?
წარმოიდგინეთ, რომ do სასტუმროს მებარგულია. მებარგული მძიმე ჩანთებს ატარებს – not-ს, კითხვას და he / she / it-თან -s-საც – ამიტომ მთავარი ზმნა მსუბუქად მგზავრობს, საწყისი ფორმით (base form). She works → She doesn't work → Does she work? -s მთავარი ზმნიდან მებარგულზე გადადის. ზმნის -s წინადადებაში მხოლოდ ერთხელ ჩნდება.
ქართული და ინგლისური
ქართულში დამხმარე do არ არსებობს. უარყოფისთვის ზმნის წინ უბრალოდ ვსვამთ არ-ს: „ხორცს არ ვჭამ“, „კვირაობით არ მუშაობს“. კითხვას კი ხშირად მხოლოდ ინტონაცია ქმნის: „ინგლისურად ლაპარაკობ?“ – სიტყვები იგივეა, რაც თხრობით წინადადებაში. ამიტომ ქართულად მოლაპარაკეებს do / does ხშირად ავიწყდებათ: „I not eat meat“, „You speak English?“.
კითხვით სიტყვიან კითხვაში ქართულად ზმნა პირდაპირ კითხვითი სიტყვის შემდეგ დგას: „სად მუშაობს შენი ძმა?“ სიტყვასიტყვით გამოდის „Where works your brother?“. ინგლისურში რიგი მყარია: კითხვითი სიტყვა + do / does + ქვემდებარე + საწყისი ფორმა. მოკლე პასუხში ქართულად ან უბრალოდ „კი“-ს ვამბობთ, ან ზმნას ვიმეორებთ („კი, ვსვამ“); ინგლისურში მთავარ ზმნას არ ვიმეორებთ და ვამბობთ დამხმარეს: Yes, I do. და კიდევ ერთი: ქართულში ორმაგი უარყოფა ჩვეულებრივია („არაფერი არ ვიცი“), ინგლისურში კი don't-ის შემდეგ anything დგას.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| არ ვიცი. | I don't know. | აქ ერთნაირია: უარყოფა ორივე ენაში ზმნის წინ დგას; ოღონდ ინგლისურში not-ს do ატარებს |
| კვირაობით არ მუშაობს. | She doesn't work on Sundays. | -s გადადის doesn't-ზე; work – უცვლელი |
| ინგლისურად ლაპარაკობ? | Do you speak English? | ქართულად კითხვას ინტონაცია ქმნის; ინგლისურში წინ დგას Do |
| სად მუშაობს შენი ძმა? | Where does your brother work? | ქართულად ზმნა კითხვითი სიტყვის შემდეგ დგას; ინგლისურში ჯერ does, მერე ქვემდებარე |
| „ყავას სვამ?“ „კი, ვსვამ.“ | "Do you drink coffee?" "Yes, I do." | ინგლისურ მოკლე პასუხში მთავარი ზმნა არ მეორდება |
| რას საქმიანობ? | What do you do? | do ორჯერ: ჯერ დამხმარე, მერე მთავარი ზმნა („აკეთებ“) |
| დაღლილი ხარ? | Are you tired? | be-სთან do არ გვჭირდება |
| არაფერი არ ვიცი. | I don't know anything. | ქართულად ორმაგი უარყოფაა; ინგლისურში not ერთხელ |
მოკლედ: „არ“ = don't / doesn't, კითხვის ინტონაცია = Do / Does წინადადების დასაწყისში. -s დამხმარე ზმნაზე გადადის, მთავარი ზმნა კი საწყის ფორმაში რჩება.
ფორმა
უარყოფითი წინადადება
| ქვემდებარე | დამხმარე ზმნა + not | საწყისი ფორმა | მაგალითი |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | do not → don't | work | I don't work on Sundays. |
| he / she / it | does not → doesn't | work | She doesn't work on Sundays. |
კი / არა კითხვები და მოკლე პასუხები
| დამხმარე ზმნა | ქვემდებარე | საწყისი ფორმა | კი | არა |
|---|---|---|---|---|
| Do | I / you / we / they | like it? | Yes, I do. | No, I don't. |
| Does | he / she / it | like it? | Yes, she does. | No, she doesn't. |
დადებით მოკლე პასუხში do / does ძლიერია და მახვილიანი: Yes, I do.
კითხვები კითხვითი სიტყვით
| კითხვითი სიტყვა | დამხმარე ზმნა | ქვემდებარე | საწყისი ფორმა | დანარჩენი |
|---|---|---|---|---|
| Where | do | you | live? | |
| What | does | she | do? | (= რას საქმიანობს?) |
| What time | does | the film | start? | |
| How | do | you | get | to work? |
-s გადადის დამხმარე ზმნაზე
| დადებითი | უარყოფითი | კითხვა |
|---|---|---|
| He plays tennis. | He doesn't play tennis. | Does he play tennis? |
| She has a car. | She doesn't have a car. | Does she have a car? |
Be უარყოფასა და კითხვაში do-ს არ იყენებს
| be-სთან | სხვა ზმნებთან |
|---|---|
| Are you tired? | Do you work here? |
| She isn't at home. | She doesn't live here. |
გამოყენება
1უარყოფითი წინადადებები
გამოიყენეთ don't / doesn't + საწყისი ფორმა. შემოკლებული ფორმები (contractions) ჩვეულებრივია ზეპირ მეტყველებასა და არაფორმალურ წერაში; do not / does not უფრო ფორმალური ან ემფატიკურია.
2კი / არა კითხვები
ქვემდებარის წინ დასვით Do ან Does, მერე – საწყისი ფორმა. ქართულად აქ მხოლოდ ინტონაცია გვჭირდება, ინგლისურში კი Do / Does აუცილებელია.
3მოკლე პასუხები
უპასუხეთ Yes / No + ნაცვალსახელი + do / does / don't / doesn't. მთავარ ზმნას ნუ გაიმეორებთ.
4კითხვები კითხვითი სიტყვით
ჯერ კითხვითი სიტყვა, მერე do / does, ქვემდებარე და საწყისი ფორმა. კითხვითი სიტყვების სრული სია A1-16-შია.
5Do როგორც მთავარი ზმნა
Do შეიძლება მთავარი ზმნაც იყოს (do homework, do the shopping, do yoga). მაშინ უარყოფასა და კითხვაში ორჯერ ჩანს: ჯერ დამხმარე, მერე მთავარი ზმნა.
6Be-ს do არ სჭირდება
Be თავად აწარმოებს უარყოფასა და კითხვას (იხ. A1-03). do / does არასოდეს დასვათ am / is / are-სთან. (ბრძანებითი წინადადებები სხვაგვარია: Don't be late! – იხ. A1-18.)
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „არ“ → not. ქართულად უარყოფისთვის ზმნის წინ საკმარისია „არ“: „ჩვენი მასწავლებელი პარასკევობით საშინაო დავალებას არ გვაძლევს“. სიტყვასიტყვით გამოდის not + ზმნა, დამხმარე ზმნის გარეშე. ინგლისურში not-ს მარტო ვერ დასვამთ: მას don't / doesn't სჭირდება, მთავარი ზმნა კი საწყის ფორმაში რჩება.
2. „სად მუშაობს შენი ძმა?“ → Where works your brother? ქართულ კითხვაში ზმნა პირდაპირ კითხვითი სიტყვის შემდეგ დგას, ხოლო ქვემდებარე – ბოლოს. ინგლისურში ზმნა თავის ადგილზე რჩება, კითხვითი სიტყვის შემდეგ კი დგას do / does და ქვემდებარე.
3. კითხვა მხოლოდ ინტონაციით. ქართულად „ჩაი შაქრით გიყვარს?“ თხრობითი წინადადების სიტყვებით, ინტონაციით ისმება. ინგლისურში ასეთი კითხვა მოდუნებულ საუბარში ხანდახან გვხვდება – გაკვირვების ან გადამოწმებისთვის – მაგრამ ჩვეულებრივი კითხვა Do / Does-ით იწყება.
4. „კი, ცხოვრობს“ → Yes, he lives. ქართულ მოკლე პასუხში ზმნას ვიმეორებთ: „შენი ძმა ისევ რუსთავში ცხოვრობს?“ „კი, ცხოვრობს.“ ინგლისურში მთავარი ზმნა არ მეორდება – პასუხში დამხმარე ზმნაა.
5. „არაფერს არ ამბობს“ → doesn't say nothing. ქართულში ორმაგი უარყოფა სავალდებულოა: „ნიკა გაკვეთილზე არაფერს არ ამბობს“, „არავის არ ვიცნობ“. ინგლისურში don't / doesn't-ის შემდეგ anybody / anything დგას, არა nobody / nothing.
არ აგერიოთ
კითხვები be-თი თუ სხვა ზმნებით – be თავად ინაცვლებს, სხვა ზმნებს do / does სჭირდება. იხ. A1-03.
do (დამხმარე) თუ do (მთავარი ზმნა) – დამხმარე ზმნა მხოლოდ გრამატიკას ატარებს; მთავარი ზმნა do ნიშნავს „აკეთებს, ასრულებს“.
Who როგორც დამატება თუ who როგორც ქვემდებარე – როცა who ან what კითხვის ქვემდებარეა, do / does არ გვჭირდება (Who lives here?). ეს A2-33-ში ისწავლება.
მართლწერა და გამოთქმა
- does მოკლე პასუხში ძლიერია – /dʌz/, კითხვის დასაწყისში კი ხშირად სუსტი – /dəz/: Does she…? /ʌ/ ქართულში არ არის: მოკლე, ღია ხმოვანია, ტუჩები არ მრგვალდება. ნუ წაიკითხავთ ისე, როგორც იწერება – არც ო, არც ე არ ისმის. სუსტ /ə/-ში ხმოვანი სულ მოკლე და მოდუნებულია; ქართულად ყველა ხმოვანს სრულად ვამბობთ, ამიტომ ეს ვარჯიშს მოითხოვს.
- doesn't /ˈdʌznt/ ორმარცვლიანია, z-სა და n-ს შორის ხმოვანი არ არის. don't /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) – ხმოვანი სრიალებს (ჯერ ნეიტრალური ხმოვანი, მერე ტუჩები მრგვალდება); ერითმება won't-ს და არა want-ს. ქართულ „დონტ“-ად ნუ გაამარტივებთ.
- სწრაფ მეტყველებაში do you ხშირად ერთ მარცვლად იქცევა: /djə/ ან /dʒə/ – Where d'you live? ქართული ჯ ინგლისურ /dʒ/-ს ემთხვევა, ამიტომ ამის მოსმენა და თქმა ადვილია.
- უარყოფაში don't და doesn't ჩვეულებრივ მახვილიანია: I don't know. მოკლე პასუხში დამხმარე ზმნა ძლიერია: Yes, I do.
- don't / doesn't-ში აპოსტროფი not-ის o-ს ცვლის.
- ინგლისური t და k მახვილიანი მარცვლის დასაწყისში (time, coffee) ქართულ თ-სა და ქ-ს ჰგავს – ჰაერის ნაკადით. ნუ იტყვით ტ-სა და კ-ს.
ოქროს წესი
be-ს გარდა სხვა ზმნებთან (მოგვიანებით კი can-ის მსგავსი მოდალური ზმნების გარდა) უარყოფასა და კითხვაში გამოიყენეთ do / does. Not, კითხვა და -s დამხმარე ზმნაზე გადადის; მთავარი ზმნა საწყის ფორმაში რჩება. ქართული „არ“ = don't / doesn't, ქართული კითხვის ინტონაცია = Do / Does წინ.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადააკეთეთ წინადადებები ან ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა.
-
გადააკეთეთ უარყოფით წინადადებად: I like tea.
-
გადააკეთეთ უარყოფით წინადადებად: He plays football.
-
შეადგინეთ კითხვა: You cook every day.
-
შეადგინეთ კითხვა: She works on Saturdays.
-
Where your parents live?
-
What time the film start?
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი ვარიანტი.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … you tired?
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … your brother speak French?
-
აირჩიეთ პასუხი კითხვაზე "Does your flat have a balcony?": …flat (UK), apartment (US)
-
"What do you do?" – ეს კითხვა ეხება… …
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
She doesn't goes to school.
-
Do you are happy?
-
Where you work?
-
Does your sister live in Rome?
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები.
Ella: Hi! 15 you live in this building?
Sam: Yes, I 16. I'm in flat 4. And you?
Ella: Flat 9. Where 17 you work?
Sam: In a hotel near the station. My wife 18 work — she's a student. What 19 you do?
Ella: I'm a teacher. But I 20 work on Fridays!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ ორი რამ, რასაც შაბათ-კვირას არ აკეთებთ.
-
დაწერეთ სამი კითხვა ახალი თანაკურსელისთვის (ერთი Where-ით, ერთი What-ით და ერთი კი / არა კითხვა).
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-12 Present Simple ქართულად: I work, she works – როდის ემატება ზმნას -s My father (watch) the news every evening.
-
A1-03 To Be: უარყოფა, კითხვა და მოკლე პასუხები (isn't, aren't, Are you…?) ქართულად your brother at home now?
-
A1-08 კუთვნილება ინგლისურში: my, your, his, her და possessive 's ქართულად "What's (she) name?" "Lucy."
პასუხები
A. ფორმა
- I don't like tea. / I do not like tea.
- He doesn't play football. / He does not play football.
- Do you cook every day?
- Does she work on Saturdays?
- do
- does
B. მნიშვნელობა
- Are
- Does
- Yes, it does.
- your job
C. იპოვეთ შეცდომა
- She doesn't go to school.
- Are you happy?
- Where do you work?
- ✓ Does your sister live in Rome?
D. კონტექსტში
- Do
- do
- do
- doesn't / does not
- do
- don't / do not
E. თქვენი ჯერი
- I don't get up early. I don't work.
- Where do you live? What do you do? Do you like music?
F. შერეული გამეორება
- watches
- Is
- her
