SlowingoQrammatika
A2 36 / 38

Who called you, yoxsa Who did you call? Mübtəda və tamamlıq sualları sadə dillə

Who Called You? Who Did You Call? Subject and Object Questions

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz who, what, which və how many ilə iki növ sual verə biləcəksiniz: mübtəda haqqında suallar (Who called you?) və tamamlıq haqqında suallar (Who did you call?). Həmçinin ön sözü sualın sonuna qoya (Who did you go with?), inkar sualları verə və onlara düzgün cavab verə (Don't you like it?) biləcəksiniz.

Əsas fikir

Bu cümləyə baxın: Anna called Ben. Burada iki adam var. Hər biri haqqında sual verə bilərsiniz.

Sual sözünü bir tapmaca parçası kimi təsəvvür edin. Zəngi kimin etdiyini, yəni mübtədanı bilmirsinizsə, who parçası birbaşa mübtədanın yerinə oturur: Who called Ben? Başqa heç nə yerindən tərpənmir. Söz sırası adi cümlədəki kimidir, ona görə nə do, nə does, nə də did lazımdır.

Zəngi kimin aldığını, yəni tamamlığı bilmirsinizsə, who parçası cümlənin əvvəlinə tullanır və sizə mübtədadan əvvəl köməkçi feili olan adi sual lazım olur: Who did Anna call?

Deməli, sual verməzdən əvvəl qərar verin: işi görən haqqında soruşuram, yoxsa işin yönəldiyi adam haqqında?

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində sual sözü cavabın yerində qalır, fərqi isə onun hal şəkilçisi göstərir: «Sənə kim zəng etdi?» (mübtəda), «Anna kimə zəng etdi?» (tamamlıq), «Dünən kimi gördün?», «Kimlə getdin?». Söz sırası dəyişmir, köməkçi feil də yoxdur. İngiliscədə sual sözünün şəkilçisi yoxdur: who həm «kim», həm «kimi», həm də «kimə» ola bilər. Fərqi söz sırası göstərir. Mübtəda sualında söz sırası azərbaycancadakı kimi sadədir: Who called you? Tamamlıq sualında isə did və söz sırasının dəyişməsi lazımdır: Who did you call? Ön sözü də azərbaycancadakı kimi sual sözünə yapışdırmırıq: «kimlə» → Who… with? İnkar suallarına cavabda da fərq var: azərbaycanca «hə, yox» suala razılıq bildirir («Qəhvə sevmirsən?» «Hə, sevmirəm»), ingiliscədə isə Yes / No faktın özünə uyğun gəlir: No, I don't.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Sənə kim zəng etdi?mübtəda haqqında sualWho called you?
Sən kimə zəng etdin?tamamlıq haqqında sualWho did you call?
Nə oldu?mübtəda: bir şey olduWhat happened?
Nə dedi?tamamlıqWhat did she say?
Kinoya kimlə getdin?ön söz sondaWho did you go to the cinema with?
Bu hədiyyə kimin üçündür?ön söz sondaWho is this present for?
«Qəhvə sevmirsən?» «Hə, sevmirəm.»inkar sualına cavab"Don't you like coffee?" "No, I don't."

Quruluş

Bir cümlə haqqında iki sual: Anna called Ben.

Nə haqqında soruşuruq?SualCavab
mübtədaWho called Ben?Anna (did).
tamamlıqWho did Anna call?Ben.

Mübtəda sualları — sual sözü + feil (do / does / did yoxdur)

ZamanNümunə
Present SimpleWho lives here? (he/she/it forması: -s)
Past SimpleWhat happened?
Present ContinuousWho is making that noise?
Modal feilWho can help me?

Tamamlıq sualları — sual sözü + köməkçi feil + mübtəda + feil

ZamanNümunə
Present SimpleWho do you live with?
Past SimpleWhat did you buy?
Present ContinuousWhat are you doing?
Modal feilWho can we ask?

Mübtəda kimi Which / How many + isim

Mübtəda sualıTamamlıq sualı
Which bus goes to the airport?Which bus did you take?
How many people came to the party?How many people did you invite?

İnkar sualları — inkar köməkçi feil (qısaldılmış forma) + mübtəda

FormaNümunə
Hə / yox sualıDon't you like it? / Isn't it beautiful? / Haven't you finished?
Wh- sualıWhy didn't you call? / Why aren't you ready?
Mübtəda sualıWho didn't come?

İnkar suallarına cavab — suala yox, fakta cavab verin

SualFakt təsdiqdirFakt inkardır
Don't you like coffee?Yes, I do. (Sevirəm.)No, I don't. (Sevmirəm.)
Isn't she coming?Yes, she is. (Gəlir.)No, she isn't. (Gəlmir.)

İstifadə

1who ilə mübtəda sualları

İşi görən adam haqqında soruşmaq üçün Who + feil işlədin. Present Simple formasında, bir neçə adam gözləsəniz belə, he/she/it formasını (-s) işlədin.

Who wants a cup of tea?
Kim çay istəyir?
«kimlər istəyir?» desək də, ingiliscədə wants
Who broke the window?
Pəncərəni kim sındırdı?
«kim» mübtədadır → did yoxdur
Who lives in that big house on the corner?
Tindəki o böyük evdə kim yaşayır?
Who told you about the party?
Məclis haqqında sənə kim dedi?
Who's coming to dinner tonight?
Bu axşam şam yeməyinə kim gəlir?
who's = who is

2what ilə mübtəda sualları

Nəyəsə səbəb olan və ya baş verən şey haqqında soruşmaq üçün What + feil işlədin.

What happened to your phone?
Telefonuna nə olub?
«nə» mübtədadır → what happened, what did happen yox
What makes you happy?
Səni nə xoşbəxt edir?
What caused the delay?
Gecikməyə nə səbəb oldu?
What's making that strange noise?
O qəribə səsi nə çıxarır?

3Tamamlıq sualları

İşin yönəldiyi adam və ya əşya haqqında soruşmaq üçün sual sözü + köməkçi feil + mübtəda + feil işlədin.

Who did you meet at the conference?
Konfransda kimi gördün?
«kimi» → who + did you
What did she say?
O nə dedi?
«o» qadındır → she
Who are you texting?
Kimə mesaj yazırsan?
What do you usually have for breakfast?
Səhər yeməyində adətən nə yeyirsən?

4Mübtəda kimi which və how many

Which + isim və How many + isim də mübtəda ola bilər. Onda do / does / did olmur.

Which team won the final?
Finalda hansı komanda qalib gəldi?
Which road goes to the beach?
Çimərliyə hansı yol gedir?
How many students passed the exam?
Neçə tələbə imtahandan keçdi?
How many people work in your office?
Ofisinizdə neçə nəfər işləyir?
How many people → work
Which shoes did you buy in the end?
Axırda hansı ayaqqabını aldın?
tamamlıq sualı: did + mübtəda

5Ön sözlə bitən suallar

Sual sözü ön sözün (with, to, about, for, from) tamamlığıdırsa, gündəlik ingiliscədə ön söz adətən sualın sonuna keçir.

Who did you go to the cinema with?
Kinoya kimlə getdin?
«kimlə» → who… with
What are you looking for?
Nə axtarırsan?
Who is this present for?
Bu hədiyyə kimin üçündür?
«kimin üçün» → who… for
What are you two talking about?
İkiniz nədən danışırsınız?
«nədən» → what… about

6İnkar sualları

İnkar sualını təəccüb göstərmək (Don't you like it?), kimdənsə razılıq istəmək (Isn't it beautiful?) və ya səbəb soruşmaq üçün, çox vaxt bir az narazılıqla (Why didn't you call?) işlədin. Fakta cavab verin: Yes = fakt təsdiqdir, No = fakt inkardır.

Don't you like it? You haven't eaten anything!
Xoşuna gəlmir? Heç nə yeməmisən!
Isn't it a beautiful day?
Nə gözəl gündür, elə deyil?
Why didn't you call me? I was worried.
Niyə mənə zəng etmədin? Narahat idim.
why + didn't + you
Didn't you get my message?
Mesajımı almadın?
No, I didn't. My phone was off.
Yox, almadım. Telefonum söndürülmüşdü.
yuxarıdakı suala cavab; almamısınız → No
"Aren't you hungry?" "Yes, I am! Let's eat."
«Ac deyilsən?» «Acam! Gəl yeyək.»
acsınız → Yes; azərbaycanca burada «yox, acam» da deyə bilərik

Tez-tez edilən səhvlər

❌Who did call you?
✅Who called you?
Mübtəda sualı: did yoxdur. (did bərk vurğulananda birinci forma xüsusi vurğu üçün mümkündür, amma adi sual kimi yox.)
❌Who you saw yesterday?
✅Who did you see yesterday?
Tamamlıq sualı: did + mübtəda + feilin əsas forması.
❌Who did you saw?
✅Who did you see?
did sözündən sonra feilin əsas forması gəlir.
❌Who live here?
✅Who lives here?
Present Simple formasında mübtəda sualı: -s forması.
❌Who you are waiting for?
✅Who are you waiting for?
Tamamlıq sualı: köməkçi feil mübtədadan əvvəl gəlir.
❌Why you didn't call me?
✅Why didn't you call me?
İnkar köməkçi feil mübtədadan əvvəl gəlir.
❌"Don't you like coffee?" "Yes, I don't."
✅"No, I don't."
Fakta cavab verin: fakt inkardır → No.
⚠️With who did you go?
✅Who did you go with?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma qeyri-təbii səslənir. Gündəlik ingiliscədə ön söz sona keçir; çox rəsmi variant With whom did you go? olur.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. Tamamlıq sualında do / does / did yoxdur. Azərbaycan dilində «Kamran ad günü üçün nə istəyir?» sualında söz sırası adi cümlədəki kimidir, köməkçi feil də yoxdur. İngiliscədə isə tamamlıq haqqında soruşanda do / does / did + mübtəda + feilin əsas forması lazımdır.

❌What Kamran wants for his birthday?
✅What does Kamran want for his birthday?

2. «Kimlə», «kimin üçün» → With who…?, For who…? Azərbaycancada qoşma və şəkilçi sual sözünə yapışır, ona görə ingiliscədə də ön sözü sualın əvvəlinə qoymaq istəyirik. Gündəlik ingiliscədə ön söz sona keçir.

⚠️With who does Aysel share a room?
✅Who does Aysel share a room with?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma çox qeyri-təbii səslənir.
⚠️For who is this cake?
✅Who is this cake for?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma danışıqda belə demirlər.

3. İnkar sualına «Hə, … -mır» cavabı. Azərbaycanca «hə» suala razılıq bildirir: «Ət yemirsən?» «Hə, yemirəm, vegetarianam». İngiliscədə Yes / No fakta uyğun gəlir: yemirsinizsə, No deyin.

❌"Don't you eat meat, Nigar?" "Yes, I don't. I'm a vegetarian."
✅"No, I don't. I'm a vegetarian."
⚠️"Haven't you met Elvin?" "Yes." (Siz Elvini tanımırsınız.)
✅"No, I haven't."
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma ingiliscədə «Yes» «tanış olmuşam» deməkdir.

4. «Kimlər» → who + cəm feil. Azərbaycanca bir neçə adam gözləyəndə «Bunu kimlər bilir?» deyirik. İngiliscədə who mübtəda olanda Present Simple formasında feil adətən -s ilə gəlir.

❌Who know the answer to question five?
✅Who knows the answer to question five?

Qarışdırmayın

Who called you? və Who did you call? — Özünüzdən soruşun: sual sözü işi görəndir, yoxsa işin yönəldiyi adam?

Who called you?
Sənə kim zəng etdi?
kimsə sənə zəng etdi: kim?
Who did you call?
Sən kimə zəng etdin?
sən kiməsə zəng etdin: kimə?

What happened? və What did you do? — Birincidə what mübtədadır (nəsə oldu), ikincidə tamamlıqdır (sən nəsə etdin).

What happened at work today?
Bu gün işdə nə oldu?
What did you do at work today?
Bu gün işdə nə etdin?

Who's və whose — Who's = who is və ya who has. Whose isə kimin olduğunu soruşur. A2-13 dərsinə baxın.

Who's seen my keys?
Açarlarımı kim görüb?
who has
Whose keys are these?
Bu açarlar kimindir?
kimin olduğu

Birbaşa və dolayı suallar — Uzun nəzakətli sualın içində (Could you tell me who…?) söz sırası yenə dəyişir. B1-14 dərsinə baxın.

Yazılış və tələffüz

  • Tez danışanda Who did you çox vaxt qısalır: /ˈhuː dɪdʒə/. did və you birləşəndə /dʒ/ səsi yaranır, azərbaycan dilindəki «c» səsinə yaxındır.
  • What did you → /ˈwɒdɪdʒə/ (UK), /ˈwʌdɪdʒə/ (US). Əvvəldəki /w/ səsi üçün dodaqları dairəvi edib irəli çıxarın: «v» deməyin.
  • Sualın sonundakı ön söz vurğulanır və güclü formada deyilir: Who are you waiting for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)?
  • Wh- sualları adətən sonda enən intonasiya ilə deyilir: Who called you? ↘
  • İnkar suallarında adi danışıqda qısaldılmış forma işlənir: Don't you…? Isn't it…? Tam forma Do you not like it? də var, amma daha rəsmi və ya daha vurğulu səslənir.

Qızıl qayda

Sual sözü mübtədadırsa (işi görən), adi söz sırasını saxlayın, do / does / did işlətməyin: Who called? Tamamlıqdırsa, köməkçi feil + mübtəda işlədin: Who did you call? İnkar sualına cavab verəndə fakt təsdiqdirsə Yes, inkardırsa No deyin. «Hə, yemirəm» → No, I don't.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Tapşırığa uyğun sual qurun.

  1. Mübtəda haqqında soruşun: Maria took my umbrella.
  2. Tamamlıq haqqında soruşun: Maria took my umbrella.
  3. Mübtəda haqqında soruşun: Five students failed the test. (How many…?)
  4. Sual qurun: you / who / to / talking / are
  5. Ön sözü sona keçirin: With whom did you travel?
  6. İnkar sualı qurun: you / like / horror films (Present Simple)

B. Məna

Düzgün variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: Who … this song?
  2. Düzgün cavabı seçin: What … for lunch?
  3. Düzgün cavabı seçin: Who … next door?
  4. "Didn't you see the email?" Siz onu görməmisiniz. Cavab verin: …
  5. "Isn't Tom coming?" Tom gəlir. Cavab verin: …

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. What did happen last night?
  2. Who you invited to the party?
  3. Why you didn't tell me?
  4. Which team won the match?

D. Mətndə

Dialoqu tamamlayın. Mötərizədə söz verilibsə, onu düzgün formada işlədin.

After the weekend
Kim: 16 happened to your arm?
Sam: I fell off my bike on Saturday.
Kim: Oh no! Who 17 (take) you to the hospital?
Sam: My brother. And we met our old teacher there!
Kim: Really? What 18 she say?
Sam: She asked about you.
Kim: That's nice. But why 19 you call me on Saturday? I was at home all day.
Sam: Sorry! My phone was broken too. Who 20 I talk to about a new one?

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Bildiyiniz bir film haqqında bir mübtəda sualı və bir tamamlıq sualı yazın.
  2. Heç vaxt televizora baxmayan dosta təəccüb bildirən bir inkar sualı yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-29 Who, Which, That, Where azərbaycanca: ingiliscə təyin budaq cümləsi sadə dillə
    The man lives next door is a pilot.
  2. A2-32 So do I, Neither do I, Me too azərbaycanca: ingiliscə «mən də» necə deyilir?
    "I didn't go to the party." "Neither I."
  3. A1-16 Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası
    often do you go to the gym?
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play