SlowingoMálfræði
A1 19 / 32

Boðháttur, let's og tillögur á ensku: Sit down, Don't worry, Let's go

Imperatives, Let's and Suggestions

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu gefið leiðbeiningar og vísað til vegar, varað fólk við, boðið gestum inn og komið með tillögur á ensku: Turn left. Don't touch that. Come in! Let's go. How about a walk?

Aðalatriðið

Stundum viltu ekki lýsa heiminum – þú vilt breyta honum. Þú vilt að einhver geri eitthvað: Sit down. Open the window. Be careful. Til þess hefur enskan boðhátt (imperative): grunnmynd sagnarinnar fremst í setningunni, án frumlags.

Af hverju án frumlags? Af því að það er augljóst: það er you, sá sem hlustar. Hugsaðu þér hnapp sem athöfnin er skrifuð á – Stop. Wait. Go. Þú ýtir á hnappinn og hlustandinn gerir það sem stendur á honum.

Fyrir „ekki gera“ seturðu Don't fremst: Don't go. Ef þú vilt sjálfur vera með – þú og ég saman – notarðu Let's: Let's go. Og mildari hugmynd setur þú fram sem spurningu: How about a coffee? Why don't we go out?

Boðháttur getur hljómað hvass, svo please, vinalegur tónn og aðstæðurnar skipta miklu máli.

Íslenska og enska

Á íslensku hefur boðháttur nokkrar myndir: „sestu“ við einn, „setjist“ við fleiri. Á ensku er ein mynd – grunnmyndin – fyrir einn og fleiri: Sit down. Hér er þetta auðvelt.

Munurinn liggur í neituninni og tillögunum. Á íslensku segjum við „Ekki snerta þetta!“ og „Ekki vera sein!“, með „ekki“ fremst og nafnhátt á eftir. Á ensku þarf Don't fremst: Don't touch it! Don't be late! Tillögur um að gera eitthvað saman hefjum við oft á „Við skulum…“ eða notum sögnina eina („Förum heim!“); á ensku er það Let's + grunnmynd. Og „Hvernig væri að fara í göngutúr?“ er How about going for a walk? – með -ing mynd, ekki to go. Loks kurteisin: á íslensku er „Réttu mér saltið“ alveg eðlilegt við matarborðið, en á ensku hljómar boðháttur án please oft hvass.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Sestu! / Setjist!Sit down!á íslensku ólík mynd í eintölu og fleirtölu; á ensku ein mynd
Ekki snerta þetta!Don't touch it!„ekki“ + nafnháttur → Don't + grunnmynd
Ekki vera sein!Don't be late!„ekki vera“ → Don't be
Vertu varkár!Be careful!á undan lýsingarorði: be – hér er þetta eins
Við skulum fara heim. / Förum heim!Let's go home!tillaga um að gera saman → Let's + grunnmynd
Við skulum ekki rífast.Let's not argue.→ Let's not
Hvernig væri að fara í göngutúr?How about going for a walk?„hvernig væri að“ + nafnháttur → How about + -ing
Af hverju spyrjum við ekki Söru?Why don't we ask Sara?Why don't we + grunnmynd
Réttu mér saltið.Can you pass the salt, please?á íslensku eðlilegt án kurteisisorðs; á ensku please eða Can you…?

Í stuttu máli: skipun = grunnmynd án frumlags, neitun = Don't + grunnmynd (aldrei bara not), „við skulum“ = Let's + grunnmynd; og please gerir hana kurteisa.

Form

Boðháttur

MynsturDæmi
Játandigrunnmynd + …Open the door.
NeitandiDon't + grunnmynd + …Don't open the door.
Með beBe / Don't be + lýsingarorðBe quiet. Don't be late.
MildaraPlease + skipun / skipun + pleasePlease sit down. / Sit down, please.
Always / neverAlways / Never + grunnmyndAlways say thank you. Never tell anyone.
  • Myndin er sú sama við einn og við marga: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
  • Do not er fulla myndin, notuð á skiltum og í formlegum reglum: Do not enter.

Let's (= let us)

MynsturDæmi
TillagaLet's + grunnmyndLet's eat out tonight.
NeitandiLet's not + grunnmyndLet's not wait.

Aðrar tillögur

MynsturDæmi
How about / What about + nafnorð?How about a coffee?
How about / What about + -ing mynd?What about going to the beach?
Why don't we + grunnmynd?Why don't we take a taxi?

-ing myndina (going, taking) lærirðu vel í A1-22; hér skaltu bara muna hana á eftir How about / What about.

Að svara tillögu

JáNei
Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not?Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time.

Notkun

1Leiðbeiningar

Notaðu boðhátt fyrir leiðbeiningar skref fyrir skref: uppskriftir, öpp, tæki, próf, kennslustofuna.

Open the app and tap "Settings".
Opnaðu appið og ýttu á „Settings“.
Add the eggs and mix well.
Bættu eggjunum við og hrærðu vel.
Read the questions carefully.
Lestu spurningarnar vandlega.
Turn off your phone, please.
Viltu slökkva á símanum?
á íslensku oft „viltu…“; á ensku boðháttur + please
Don't press this button.
Ekki ýta á þennan takka.
„ekki ýta“ → don't press

2Að vísa til vegar

Notaðu boðhátt til að segja hvernig maður kemst á áfangastað.

Go straight on and turn left at the bank.
Farðu beint áfram og beygðu til vinstri við bankann.
go straight on (UK), go straight (US)
Take the next street on the right.
Taktu næstu götu til hægri.
Cross the road at the lights.
Farðu yfir götuna á ljósunum.
Get off the bus at the next stop.
Farðu út úr strætó á næstu stoppistöð.
„fara út úr“ → get off

3Viðvaranir og ráð

Notaðu boðhátt til að vara við – oft stutt og hátt. Always / Never + skipun gefur sterkt almennt ráð.

Be careful! The floor is wet.
Farðu varlega! Gólfið er blautt.
Watch out! There's a step here.
Passaðu þig! Hér er þrep.
Don't touch that pan. It's very hot.
Ekki snerta pönnuna. Hún er mjög heit.
„ekki snerta“ → don't touch; pannan er „hún“, á ensku it
Never leave your bag on the train.
Skildu töskuna þína aldrei eftir í lestinni.
never fremst
Always lock the door at night.
Læstu alltaf dyrunum á kvöldin.
always fremst

4Boð og tilboð

Með vinalegum tóni er boðháttur hlýr og gestrisinn, ekki ókurteis.

Come in!
Komdu inn!
Have a seat.
Fáðu þér sæti.
Please help yourself to coffee.
Gjörðu svo vel, fáðu þér kaffi.
Come to my place on Saturday.
Komdu til mín á laugardaginn.
Don't worry about the dishes.
Hafðu ekki áhyggjur af uppvaskinu.
„hafðu ekki“ → don't

5Let's og Let's not

Notaðu Let's til að stinga upp á að gera eitthvað saman (þú + ég). Let's not stingur upp á að gera það ekki. Á íslensku er það „við skulum“ eða sögnin ein: „förum“, „pöntum“.

Let's take a break.
Tökum okkur hlé.
„tökum“ → let's take
Let's order a pizza tonight.
Pöntum pítsu í kvöld.
"Let's meet at the café." "Good idea!"
„Hittumst á kaffihúsinu.“ „Góð hugmynd!“
Let's not argue about money.
Við skulum ekki rífast um peninga.
„við skulum ekki“ → let's not
It's late. Let's go home.
Það er orðið seint. Förum heim.

6How about…? What about…? Why don't we…?

Þessar spurningar gera tillöguna mildari og opnari. Á eftir How about / What about kemur nafnorð eða -ing mynd. Á eftir Why don't we kemur grunnmynd. Á íslensku er það „Hvernig væri að…?“ og „Af hverju … við ekki…?“.

How about a walk?
Hvernig væri að fara í göngutúr?
á ensku nægir nafnorðið
What about Italian food tonight?
Hvað segirðu um ítalskan mat í kvöld?
How about watching a film?
Hvernig væri að horfa á mynd?
„að horfa“ → watching, ekki to watch
"Why don't we ask Sara?" "Yes, let's."
„Af hverju spyrjum við ekki Söru?“ „Já, gerum það.“
Why don't we meet at six?
Eigum við ekki að hittast klukkan sex?
tillaga, ekki raunveruleg spurning

Algengar villur

❌Not touch that!
✅Don't touch that!
Neitandi boðháttur: Don't + grunnmynd.
❌Don't to go.
✅Don't go.
Á eftir don't kemur ekkert to.
❌Don't late!
✅Don't be late!
Á undan lýsingarorði þarf be.
❌Please you sit down.
✅Please sit down.
Boðháttur hefur venjulega ekkert frumlag.
❌Let's to go.
✅Let's go.
Á eftir Let's kemur grunnmynd án to.
❌Let's going to the beach.
✅Let's go to the beach.
Á eftir Let's kemur grunnmynd, ekki -ing.
❌How about go to the cinema?
✅How about going to the cinema?
Á eftir How about kemur -ing mynd eða nafnorð.
❌Why don't we to call him?
✅Why don't we call him?
Á eftir Why don't we kemur grunnmynd.
⚠️Let's don't wait.
✅Let's not wait.
Heyrist í óformlegri bandarískri ensku, en staðlaða myndin er Let's not.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Ekki gleyma…“, „Ekki vera…“ → Not forget, Not be. Á íslensku myndum við neitandi boðhátt með „ekki“ fremst og nafnhætti á eftir: „Ekki gleyma vettlingunum!“, „Ekki vera hrædd!“. Á ensku getur not ekki staðið eitt fremst. Neitandi boðháttur er alltaf Don't + grunnmynd, líka með be.

❌Not forget your swimsuit and towel, kids – after the hike we're going to the hot spring in Reykjadalur!
✅Don't forget your swimsuit and towel, kids – after the hike we're going to the hot spring in Reykjadalur!
Don't + forget
❌Not be afraid of the Icelandic horses at the farm; they're small and very friendly, and they love apples.
✅Don't be afraid of the Icelandic horses at the farm; they're small and very friendly, and they love apples.
Don't + be + lýsingarorð

2. „Hvernig væri að fara…?“ → How about to go…? Á íslensku stingum við upp á hlutum með „Hvernig væri að…?“ + nafnhætti: „Hvernig væri að koma með okkur upp í bústað?“ Á ensku kemur á eftir How about og What about annaðhvort nafnorð eða -ing mynd – aldrei to + sögn.

❌Siggi, you look so tired after the exams – how about to come with us to the summer house in Skorradalur this weekend?
✅Siggi, you look so tired after the exams – how about coming with us to the summer house in Skorradalur this weekend?
How about + -ing

3. „Við skulum fara…“ → We shall go…. Á íslensku stingum við oft upp á hlutum með „Við skulum…“: „Við skulum kíkja á norðurljósin í kvöld.“ Á ensku er we shall til, en sem tillaga hljómar það gamaldags eða eins og spádómur. Tillaga um að gera eitthvað saman er Let's.

⚠️The sky is clear and the forecast is good, so we shall drive out of the city tonight and look for the Northern Lights.
✅The sky is clear and the forecast is good, so let's drive out of the city tonight and look for the Northern Lights.
Málfræðilega rétt, en hljómar gamaldags og ekki eins og tillaga; tillaga → let's

4. „Réttu mér…“ → skipun án please. Á íslensku er boðháttur eðlilegur meðal vina og í búðinni: „Réttu mér mjólkina“, „Láttu mig fá kvittun“. Á ensku hljómar boðháttur án please oft hvass eða ókurteis, sérstaklega við ókunnuga. Bættu við please eða notaðu Can you…?

⚠️At the hotel reception in Akureyri: "Give me the key for room twelve and call me a taxi to the airport."
✅At the hotel reception in Akureyri: "Can I have the key for room twelve, please? And can you call me a taxi to the airport, please?"
Málfræðilega rétt, en hljómar hranalega við ókunnuga; bættu við please eða notaðu Can you…?

Ekki rugla saman

Skipun og Can you…? – Skipun segir; Can you…? spyr. Við ókunnuga, í búðum og í vinnunni er beiðni yfirleitt kurteisari. Sjá A1-17 og A2-23.

Close the window.
Lokaðu glugganum.
skipun
Can you close the window, please?
Geturðu lokað glugganum?
kurteis beiðni

Let's og lets – Let's (með úrfellingarmerki) = let us, tillaga. Lets (án úrfellingarmerkis) er sögnin let + -s = leyfir. Sjá B1-18.

Let's watch a film.
Horfum á mynd.
tillaga
My mum lets me watch films at the weekend.
Mamma leyfir mér að horfa á myndir um helgar.
lets = leyfir

Don't og Doesn't – Neitandi boðháttur er alltaf Don't (eða Do not), líka við einn. Doesn't er aðeins með he / she / it í Present Simple. Sjá A1-13.

Don't run, Max!
Ekki hlaupa, Max!
boðháttur: don't
Max doesn't run.
Max hleypur ekki.
staðhæfing í Present Simple

Stafsetning og framburður

  • Let's = let us. Úrfellingarmerkið kemur í stað stafsins u: /lets/. Skrifaðu ekki Lets go.
  • Don't er eitt atkvæði: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US). Bandaríska hljóðið er nálægt íslensku „ó“. Í hröðu tali heyrist t oft illa: Don't worry.
  • Áherslan er á aðalsögninni eða litla orðinu í orðasamböndum eins og sit down: Sit down. Don't touch it. Í viðvörun er áherslan á Don't: Don't touch it! Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði; á ensku getur hún lent á seinna orðinu.
  • Tónninn breytir merkingunni. Flatur, fallandi tónn getur hljómað eins og skipun; mildari tónn og please hljóma vinalega.
  • Please aftast (Sit down, please) hljómar venjulega vinalegra en sterkt please fremst, sem getur hljómað óþolinmótt.
  • Í æstu eða reiðu tali er frumlaginu stundum bætt við: You sit here! Það er undantekning, ekki venjulega mynstrið.

Gullna reglan

Byrjaðu á grunnmyndinni, venjulega án frumlags: Sit down. Neitun: Don't + grunnmynd – aldrei bara not. Ef þú vilt sjálfur vera með notarðu Let's / Let's not + grunnmynd. Fyrir mildari tillögu notarðu How about / What about + nafnorð eða -ing mynd, eða Why don't we + grunnmynd. Og kurteisin kemur með please.

Æfingar

A. Form

Fylltu í eyðurnar, búðu til neitun eða raðaðu orðunum í rétta röð.

  1. ___ … your books, please.
  2. Búðu til neitun: Touch the screen.
  3. Búðu til neitun: Let's go out tonight.
  4. late for the meeting! (negative imperative of be)
  5. How about (have) lunch in the park?
  6. Raðaðu orðunum í rétta röð: forget / never / your password

B. Merking

Er setningin leiðbeining (instruction), viðvörun (warning) eða tillaga (suggestion)? Skrifaðu svarið á ensku eða veldu rétta svarið.

  1. Instruction, warning or suggestion? "Watch out! The dog bites."
  2. Instruction, warning or suggestion? "Why don't we take the train?"
  3. "Let's go to the cinema." Veldu besta svarið: …
  4. Veldu rétta svarið: … take a taxi.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. Not park here.
  2. Let's to have lunch.
  3. Please you wait here.
  4. What about a pizza?

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í samtalinu.

Saturday plans
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu leiðbeiningar og tillögur á ensku.

  1. Skrifaðu þrjár leiðbeiningar fyrir gest sem kemur heim til þín.
  2. Vini þínum leiðist. Skrifaðu tvær tillögur á ólíkan hátt.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A1-17 Can og can't á ensku: að geta, kunna og mega – útskýringar og æfingar
    you help me with my bags, please?
  2. A1-13 Present Simple á ensku: don't, doesn't, do, does – neitun og spurningar
    My brother (not / eat) fish.
  3. A1-15 Always, usually, never: hversu oft? Tíðniatviksorð á ensku
    Raðaðu orðunum í rétta röð: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Svör

A. Form

  1. Open
  2. Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
  3. Let's not go out tonight.
  4. Don't be / Do not be
  5. having
  6. Never forget your password.

B. Merking

  1. warning
  2. suggestion
  3. Good idea!
  4. Let's

C. Finndu villuna

  1. Don't park here. / Do not park here.
  2. Let's have lunch.
  3. Please wait here. / Wait here, please.
  4. ✓ What about a pizza?

D. Í samhengi

  1. Let's
  2. going
  3. don't
  4. Don't forget / Do not forget
  5. Let's meet / Meet

E. Spreyttu þig

  1. Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
  2. Let's go for a walk. Why don't we watch a film?

F. Blönduð upprifjun

  1. Can / Could / Will / Would
  2. doesn't eat / does not eat
  3. We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
Android appLærðu á ferðinni Google Play