Boðháttur, let's og tillögur á ensku: Sit down, Don't worry, Let's go
Imperatives, Let's and Suggestions
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu gefið leiðbeiningar og vísað til vegar, varað fólk við, boðið gestum inn og komið með tillögur á ensku: Turn left. Don't touch that. Come in! Let's go. How about a walk?
Aðalatriðið
Stundum viltu ekki lýsa heiminum – þú vilt breyta honum. Þú vilt að einhver geri eitthvað: Sit down. Open the window. Be careful. Til þess hefur enskan boðhátt (imperative): grunnmynd sagnarinnar fremst í setningunni, án frumlags.
Af hverju án frumlags? Af því að það er augljóst: það er you, sá sem hlustar. Hugsaðu þér hnapp sem athöfnin er skrifuð á – Stop. Wait. Go. Þú ýtir á hnappinn og hlustandinn gerir það sem stendur á honum.
Fyrir „ekki gera“ seturðu Don't fremst: Don't go. Ef þú vilt sjálfur vera með – þú og ég saman – notarðu Let's: Let's go. Og mildari hugmynd setur þú fram sem spurningu: How about a coffee? Why don't we go out?
Boðháttur getur hljómað hvass, svo please, vinalegur tónn og aðstæðurnar skipta miklu máli.
Íslenska og enska
Á íslensku hefur boðháttur nokkrar myndir: „sestu“ við einn, „setjist“ við fleiri. Á ensku er ein mynd – grunnmyndin – fyrir einn og fleiri: Sit down. Hér er þetta auðvelt.
Munurinn liggur í neituninni og tillögunum. Á íslensku segjum við „Ekki snerta þetta!“ og „Ekki vera sein!“, með „ekki“ fremst og nafnhátt á eftir. Á ensku þarf Don't fremst: Don't touch it! Don't be late! Tillögur um að gera eitthvað saman hefjum við oft á „Við skulum…“ eða notum sögnina eina („Förum heim!“); á ensku er það Let's + grunnmynd. Og „Hvernig væri að fara í göngutúr?“ er How about going for a walk? – með -ing mynd, ekki to go. Loks kurteisin: á íslensku er „Réttu mér saltið“ alveg eðlilegt við matarborðið, en á ensku hljómar boðháttur án please oft hvass.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Sestu! / Setjist! | Sit down! | á íslensku ólík mynd í eintölu og fleirtölu; á ensku ein mynd |
| Ekki snerta þetta! | Don't touch it! | „ekki“ + nafnháttur → Don't + grunnmynd |
| Ekki vera sein! | Don't be late! | „ekki vera“ → Don't be |
| Vertu varkár! | Be careful! | á undan lýsingarorði: be – hér er þetta eins |
| Við skulum fara heim. / Förum heim! | Let's go home! | tillaga um að gera saman → Let's + grunnmynd |
| Við skulum ekki rífast. | Let's not argue. | → Let's not |
| Hvernig væri að fara í göngutúr? | How about going for a walk? | „hvernig væri að“ + nafnháttur → How about + -ing |
| Af hverju spyrjum við ekki Söru? | Why don't we ask Sara? | Why don't we + grunnmynd |
| Réttu mér saltið. | Can you pass the salt, please? | á íslensku eðlilegt án kurteisisorðs; á ensku please eða Can you…? |
Í stuttu máli: skipun = grunnmynd án frumlags, neitun = Don't + grunnmynd (aldrei bara not), „við skulum“ = Let's + grunnmynd; og please gerir hana kurteisa.
Form
Boðháttur
| Mynstur | Dæmi | |
|---|---|---|
| Játandi | grunnmynd + … | Open the door. |
| Neitandi | Don't + grunnmynd + … | Don't open the door. |
| Með be | Be / Don't be + lýsingarorð | Be quiet. Don't be late. |
| Mildara | Please + skipun / skipun + please | Please sit down. / Sit down, please. |
| Always / never | Always / Never + grunnmynd | Always say thank you. Never tell anyone. |
- Myndin er sú sama við einn og við marga: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
- Do not er fulla myndin, notuð á skiltum og í formlegum reglum: Do not enter.
Let's (= let us)
| Mynstur | Dæmi | |
|---|---|---|
| Tillaga | Let's + grunnmynd | Let's eat out tonight. |
| Neitandi | Let's not + grunnmynd | Let's not wait. |
Aðrar tillögur
| Mynstur | Dæmi |
|---|---|
| How about / What about + nafnorð? | How about a coffee? |
| How about / What about + -ing mynd? | What about going to the beach? |
| Why don't we + grunnmynd? | Why don't we take a taxi? |
-ing myndina (going, taking) lærirðu vel í A1-22; hér skaltu bara muna hana á eftir How about / What about.
Að svara tillögu
| Já | Nei |
|---|---|
| Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not? | Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time. |
Notkun
1Leiðbeiningar
Notaðu boðhátt fyrir leiðbeiningar skref fyrir skref: uppskriftir, öpp, tæki, próf, kennslustofuna.
2Að vísa til vegar
Notaðu boðhátt til að segja hvernig maður kemst á áfangastað.
3Viðvaranir og ráð
Notaðu boðhátt til að vara við – oft stutt og hátt. Always / Never + skipun gefur sterkt almennt ráð.
4Boð og tilboð
Með vinalegum tóni er boðháttur hlýr og gestrisinn, ekki ókurteis.
5Let's og Let's not
Notaðu Let's til að stinga upp á að gera eitthvað saman (þú + ég). Let's not stingur upp á að gera það ekki. Á íslensku er það „við skulum“ eða sögnin ein: „förum“, „pöntum“.
6How about…? What about…? Why don't we…?
Þessar spurningar gera tillöguna mildari og opnari. Á eftir How about / What about kemur nafnorð eða -ing mynd. Á eftir Why don't we kemur grunnmynd. Á íslensku er það „Hvernig væri að…?“ og „Af hverju … við ekki…?“.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Ekki gleyma…“, „Ekki vera…“ → Not forget, Not be. Á íslensku myndum við neitandi boðhátt með „ekki“ fremst og nafnhætti á eftir: „Ekki gleyma vettlingunum!“, „Ekki vera hrædd!“. Á ensku getur not ekki staðið eitt fremst. Neitandi boðháttur er alltaf Don't + grunnmynd, líka með be.
2. „Hvernig væri að fara…?“ → How about to go…? Á íslensku stingum við upp á hlutum með „Hvernig væri að…?“ + nafnhætti: „Hvernig væri að koma með okkur upp í bústað?“ Á ensku kemur á eftir How about og What about annaðhvort nafnorð eða -ing mynd – aldrei to + sögn.
3. „Við skulum fara…“ → We shall go…. Á íslensku stingum við oft upp á hlutum með „Við skulum…“: „Við skulum kíkja á norðurljósin í kvöld.“ Á ensku er we shall til, en sem tillaga hljómar það gamaldags eða eins og spádómur. Tillaga um að gera eitthvað saman er Let's.
4. „Réttu mér…“ → skipun án please. Á íslensku er boðháttur eðlilegur meðal vina og í búðinni: „Réttu mér mjólkina“, „Láttu mig fá kvittun“. Á ensku hljómar boðháttur án please oft hvass eða ókurteis, sérstaklega við ókunnuga. Bættu við please eða notaðu Can you…?
Ekki rugla saman
Skipun og Can you…? – Skipun segir; Can you…? spyr. Við ókunnuga, í búðum og í vinnunni er beiðni yfirleitt kurteisari. Sjá A1-17 og A2-23.
Let's og lets – Let's (með úrfellingarmerki) = let us, tillaga. Lets (án úrfellingarmerkis) er sögnin let + -s = leyfir. Sjá B1-18.
Don't og Doesn't – Neitandi boðháttur er alltaf Don't (eða Do not), líka við einn. Doesn't er aðeins með he / she / it í Present Simple. Sjá A1-13.
Stafsetning og framburður
- Let's = let us. Úrfellingarmerkið kemur í stað stafsins u: /lets/. Skrifaðu ekki Lets go.
- Don't er eitt atkvæði: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US). Bandaríska hljóðið er nálægt íslensku „ó“. Í hröðu tali heyrist t oft illa: Don't worry.
- Áherslan er á aðalsögninni eða litla orðinu í orðasamböndum eins og sit down: Sit down. Don't touch it. Í viðvörun er áherslan á Don't: Don't touch it! Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði; á ensku getur hún lent á seinna orðinu.
- Tónninn breytir merkingunni. Flatur, fallandi tónn getur hljómað eins og skipun; mildari tónn og please hljóma vinalega.
- Please aftast (Sit down, please) hljómar venjulega vinalegra en sterkt please fremst, sem getur hljómað óþolinmótt.
- Í æstu eða reiðu tali er frumlaginu stundum bætt við: You sit here! Það er undantekning, ekki venjulega mynstrið.
Gullna reglan
Byrjaðu á grunnmyndinni, venjulega án frumlags: Sit down. Neitun: Don't + grunnmynd – aldrei bara not. Ef þú vilt sjálfur vera með notarðu Let's / Let's not + grunnmynd. Fyrir mildari tillögu notarðu How about / What about + nafnorð eða -ing mynd, eða Why don't we + grunnmynd. Og kurteisin kemur með please.
Æfingar
A. Form
Fylltu í eyðurnar, búðu til neitun eða raðaðu orðunum í rétta röð.
-
___ … your books, please.
-
Búðu til neitun: Touch the screen.
-
Búðu til neitun: Let's go out tonight.
-
late for the meeting! (negative imperative of be)
-
How about (have) lunch in the park?
-
Raðaðu orðunum í rétta röð: forget / never / your password
B. Merking
Er setningin leiðbeining (instruction), viðvörun (warning) eða tillaga (suggestion)? Skrifaðu svarið á ensku eða veldu rétta svarið.
-
Instruction, warning or suggestion? "Watch out! The dog bites."
-
Instruction, warning or suggestion? "Why don't we take the train?"
-
"Let's go to the cinema." Veldu besta svarið: …
-
Veldu rétta svarið: … take a taxi.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Not park here.
-
Let's to have lunch.
-
Please you wait here.
-
What about a pizza?
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu.
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu leiðbeiningar og tillögur á ensku.
-
Skrifaðu þrjár leiðbeiningar fyrir gest sem kemur heim til þín.
-
Vini þínum leiðist. Skrifaðu tvær tillögur á ólíkan hátt.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-17 Can og can't á ensku: að geta, kunna og mega – útskýringar og æfingar you help me with my bags, please?
-
A1-13 Present Simple á ensku: don't, doesn't, do, does – neitun og spurningar My brother (not / eat) fish.
-
A1-15 Always, usually, never: hversu oft? Tíðniatviksorð á ensku Raðaðu orðunum í rétta röð: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Svör
A. Form
- Open
- Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
- Let's not go out tonight.
- Don't be / Do not be
- having
- Never forget your password.
B. Merking
- warning
- suggestion
- Good idea!
- Let's
C. Finndu villuna
- Don't park here. / Do not park here.
- Let's have lunch.
- Please wait here. / Wait here, please.
- ✓ What about a pizza?
D. Í samhengi
- Let's
- going
- don't
- Don't forget / Do not forget
- Let's meet / Meet
E. Spreyttu þig
- Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
- Let's go for a walk. Why don't we watch a film?
F. Blönduð upprifjun
- Can / Could / Will / Would
- doesn't eat / does not eat
- We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
