SlowingoMálfræði
A2 36 / 38

Who called you? Who did you call? Spurningar um frumlag og andlag (subject and object questions)

Who Called You? Who Did You Call? Subject and Object Questions

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu spurt bæði um þann sem gerir eitthvað (Who called you?) og um þann sem eitthvað er gert við (Who did you call?). Þú veist hvenær spurningin þarf do / does / did og hvenær ekki, hvar forsetningin stendur og hvernig þú svarar neitandi spurningum eins og Don't you like it?

Aðalatriðið

Skoðaðu þessa setningu: Anna called Ben. Í henni eru tvær manneskjur. Þú getur spurt um hvora þeirra sem er.

Hugsaðu þér spurnarorðið sem púslbita. Ef þú veist ekki hver hringdi – það er frumlagið (subject) – passar bitinn who beint í gat frumlagsins: Who called Ben? Ekkert annað hreyfist. Orðaröðin er eins og í venjulegri setningu, svo það er ekkert do, does eða did.

Ef þú veist ekki hver fékk símtalið – það er andlagið (object) – stekkur bitinn who fremst í setninguna og þá þarftu venjulega spurningu þar sem hjálparsögnin stendur á undan frumlaginu: Who did Anna call?

Ákveddu því áður en þú spyrð: spyr ég um gerandann eða þann sem fær?

Íslenska og enska

Á íslensku sýnir fall spurnarorðsins um hvern er spurt: „Hver hringdi í þig?“ (frumlag) og „Í hvern hringdirðu?“, „Hvern sástu?“ (andlag). Munurinn er þér því kunnuglegur. En enska who breytist ekki: þar sýna orðaröðin og hjálparsögnin muninn. Í spurningu um frumlagið er ekkert did; í spurningu um andlagið stendur did (eða önnur hjálparsögn) á undan frumlaginu.

Hér liggur stærsta hættan. Í íslenskri spurningu skiptir aðalsögnin bara um sæti við frumlagið: „Hvern sást þú?“ Ef þú gerir það sama á ensku án did færðu Who saw you? – og það er spurning um frumlagið, með öfugri merkingu! Á ensku verður andlagsspurningin að fá did: Who did you see?

Á íslensku stendur forsetningin oft fremst („Með hverjum fórstu?“), en í daglegri ensku fer hún yfirleitt aftast: Who did you go with? Góðu fréttirnar koma í lokin: íslenska „jú“ og „nei“ svara neitandi spurningum alveg eins og enska Yes og No. „Ertu ekki svangur?“ „Jú!“ = Yes, I am!

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Hver hringdi í þig?Who called you?spurning um frumlag: ekkert did
Í hvern hringdirðu?Who did you call?spurning um andlag: did + frumlag + grunnmynd
Hvern sástu?Who did you see?ekki Who saw you? – það þýðir annað
Hvað kom fyrir símann þinn?What happened to your phone?what er frumlag: ekkert did
Með hverjum fórstu í bíó?Who did you go to the cinema with?forsetningin aftast
Af hverju hringdirðu ekki í mig?Why didn't you call me?didn't á undan frumlaginu
„Ertu ekki svangur?“ „Jú!“"Aren't you hungry?" "Yes, I am!"„jú“ → Yes – hér er þetta eins

Í stuttu máli: „hver / hvað“ sem frumlag → spurnarorð + sögn, ekkert did; „hvern / hverjum / í hvern / með hverjum“ → spurnarorð + did / do / are… + frumlag + sögn (forsetningin aftast). Neitandi spurningu svararðu eftir staðreyndinni: Yes (= „jú“) eða No (= „nei“).

Form

Tvær spurningar um eina setningu: Anna called Ben.

Spurt um…SpurningSvar
frumlagiðWho called Ben?Anna (did).
andlagiðWho did Anna call?Ben.

Spurningar um frumlag – spurnarorð + sögn (ekkert do / does / did)

TíðDæmi
Present SimpleWho lives here? (mynd fyrir he/she/it: -s)
Past SimpleWhat happened?
Present ContinuousWho is making that noise?
HáttarsögnWho can help me?

Spurningar um andlag – spurnarorð + hjálparsögn + frumlag + sögn

TíðDæmi
Present SimpleWho do you live with?
Past SimpleWhat did you buy?
Present ContinuousWhat are you doing?
HáttarsögnWho can we ask?

Which / How many + nafnorð sem frumlag

Spurning um frumlagSpurning um andlag
Which bus goes to the airport?Which bus did you take?
How many people came to the party?How many people did you invite?

Neitandi spurningar – neitandi hjálparsögn (styttur ritháttur) + frumlag

MyndDæmi
Já/nei-spurningDon't you like it? / Isn't it beautiful? / Haven't you finished?
Spurning með spurnarorðiWhy didn't you call? / Why aren't you ready?
Spurning um frumlagWho didn't come?

Svar við neitandi spurningu – svaraðu staðreyndinni, ekki spurningunni

SpurningStaðreyndin er játandiStaðreyndin er neitandi
Don't you like coffee?Yes, I do. (I like it.)No, I don't. (I don't like it.)
Isn't she coming?Yes, she is. (She's coming.)No, she isn't. (She isn't coming.)

Notkun

1Spurningar um frumlag með who

Notaðu Who + sögn þegar þú spyrð um manneskjuna sem gerir eitthvað. Í Present Simple (einföld nútíð) notarðu myndina fyrir he/she/it (-s), líka þegar þú átt von á að svarið sé fleiri en einn.

Who wants a cup of tea?
Hver vill tebolla?
„hver“ = frumlag: ekkert do
Who broke the window?
Hver braut rúðuna?
frumlag: ekkert did
Who lives in that big house on the corner?
Hver býr í stóra húsinu á horninu?
lives: -s
Who told you about the party?
Hver sagði þér frá veislunni?
Who's coming to dinner tonight?
Hverjir koma í mat í kvöld?
who's = who is; eintala á ensku, þó að „hverjir“ sé fleirtala

2Spurningar um frumlag með what

Notaðu What + sögn þegar þú spyrð um hlut eða atburð sem gerir eitthvað eða gerist.

What happened to your phone?
Hvað kom fyrir símann þinn?
what = frumlag
What makes you happy?
Hvað gleður þig?
What caused the delay?
Hvað olli seinkuninni?
What's making that strange noise?
Hvað er það sem gefur frá sér þetta skrýtna hljóð?

3Spurningar um andlag

Notaðu spurnarorð + hjálparsögn + frumlag + sögn þegar þú spyrð um manneskjuna eða hlutinn sem verður fyrir athöfninni.

Who did you meet at the conference?
Hvern hittirðu á ráðstefnunni?
„hvern“ = andlag → who + did
What did she say?
Hvað sagði hún?
á íslensku engin hjálparsögn, á ensku did
Who are you texting?
Hverjum ertu að senda skilaboð?
text + manneskja, án forsetningar
What do you usually have for breakfast?
Hvað borðarðu yfirleitt í morgunmat?
do + frumlag

4Which og how many sem frumlag

Líka Which + nafnorð og How many + nafnorð geta verið frumlag. Þá er ekkert do / does / did.

Which team won the final?
Hvaða lið vann úrslitaleikinn?
Which road goes to the beach?
Hvaða vegur liggur niður á strönd?
How many students passed the exam?
Hvað náðu margir nemendur prófinu?
frumlag: ekkert did
How many people work in your office?
Hvað vinna margir á skrifstofunni þinni?
Which shoes did you buy in the end?
Hvaða skó keyptirðu á endanum?
spurning um andlag: did + frumlag

5Spurningar sem enda á forsetningu

Þegar spurnarorðið er andlag forsetningar (with, to, about, for, from) fer forsetningin yfirleitt aftast í spurninguna í daglegri ensku.

Who did you go to the cinema with?
Með hverjum fórstu í bíó?
„með hverjum“ → who … with
What are you looking for?
Að hverju ertu að leita?
„leita að“ → look for
Who is this present for?
Fyrir hvern er þessi gjöf?
„fyrir hvern“ → who … for
What are you two talking about?
Um hvað eruð þið tvö að tala?
„um hvað“ → what … about

6Neitandi spurningar

Með neitandi spurningu sýnirðu undrun (Don't you like it?), biður hinn að vera sammála (Isn't it beautiful?) eða spyrð um ástæðu, oft með vægum pirringi (Why didn't you call?). Svaraðu staðreyndinni: Yes = játandi staðreynd, No = neitandi staðreynd.

Don't you like it? You haven't eaten anything!
Finnst þér þetta ekki gott? Þú hefur ekkert borðað!
undrun
Isn't it a beautiful day?
Er þetta ekki yndislegur dagur?
biður um samþykki
Why didn't you call me? I was worried.
Af hverju hringdirðu ekki í mig? Ég var orðin áhyggjufull.
didn't á undan frumlaginu
Didn't you get my message?
Fékkstu ekki skilaboðin mín?
No, I didn't. My phone was off.
Nei. Það var slökkt á símanum mínum.
svar við línunni á undan; neitandi staðreynd → No, eins og „nei“
"Aren't you hungry?" "Yes, I am! Let's eat."
„Ertu ekki svangur?“ „Jú! Förum að borða.“
„jú“ → Yes

Algengar villur

❌Who did call you?
✅Who called you?
Spurning um frumlag: ekkert did. (Með sterkri áherslu á did er fyrri myndin möguleg til að leggja áherslu – ekki sem venjuleg spurning.)
❌Who you saw yesterday?
✅Who did you see yesterday?
Spurning um andlag: did + frumlag + grunnmynd.
❌Who did you saw?
✅Who did you see?
Á eftir did kemur grunnmynd.
❌Who live here?
✅Who lives here?
Spurning um frumlag í nútíð: -s.
❌Who you are waiting for?
✅Who are you waiting for?
Spurning um andlag: hjálparsögnin á undan frumlaginu.
❌Why you didn't call me?
✅Why didn't you call me?
Neitandi hjálparsögnin á undan frumlaginu.
❌"Don't you like coffee?" "Yes, I don't."
✅"No, I don't."
Svaraðu staðreyndinni: neitandi staðreynd → No.
⚠️With who did you go?
✅Who did you go with?
Hljómar óeðlilega. Í daglegri ensku fer forsetningin aftast; mjög formleg útgáfa er With whom did you go?

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Hvern sástu?“ → Who saw you? Á íslensku spyrjum við um andlagið með því að setja sögnina á undan frumlaginu: „Hvern sást þú í lauginni?“, „Hvaða frænda heimsóttirðu?“. Ef þú þýðir orð fyrir orð án did verður til setning sem er málfræðilega rétt – en spyr um frumlagið, með öfugri merkingu. Spurning um andlag þarf did + frumlag + grunnmynd.

⚠️Who saw you at the swimming pool in Akureyri yesterday? Was anyone from our class there?
✅Who did you see at the swimming pool in Akureyri yesterday? Was anyone from our class there?
Málfræðilega rétt, en þá spyrðu hver hafi séð þig. Hvern sást þú? → who did you see
⚠️Which cousin visited you when you were in Isafjordur last summer – Elin or her little brother?
✅Which cousin did you visit when you were in Isafjordur last summer – Elin or her little brother?
Málfræðilega rétt, en þá spyrðu hver hafi heimsótt þig. Hvaða frænda heimsóttirðu? → which cousin did you visit

2. „Af hverju komstu ekki?“ → Why came you not? Á íslensku stendur aðalsögnin á undan frumlaginu og „ekki“ á eftir því: „Af hverju komstu ekki í afmælið?“. Á ensku ber aðalsögnin enga neitun: didn't kemur á undan frumlaginu og aðalsögnin stendur í grunnmynd.

❌Why came you not to Gunnar's birthday on Friday? Everyone was asking where you were.
✅Why didn't you come to Gunnar's birthday on Friday? Everyone was asking where you were.
„Af hverju komstu ekki?“ → why didn't you come

3. „Hverjir vilja…?“ → Who want…? Á íslensku spyrjum við í fleirtölu þegar við búumst við að svarið sé fleiri en einn: „Hverjir vilja koma með?“, „Hverjir koma í mat?“. Þá fær enska sögnin auðveldlega fleirtölumynd. En í spurningu um frumlagið stendur sögnin á eftir who í eintölu (he/she/it-mynd), líka þegar svarið er margir.

❌Who want to come with us to the Blue Lagoon on Saturday? We still have two free seats in the car.
✅Who wants to come with us to the Blue Lagoon on Saturday? We still have two free seats in the car.
„Hverjir vilja?“ → who wants

Ekki rugla saman

Who called you? og Who did you call? – Spurðu þig: er spurnarorðið gerandinn eða sá sem fær? Á íslensku: „hver“ eða „í hvern“.

Who called you?
Hver hringdi í þig?
einhver hringdi í þig – hver?
Who did you call?
Í hvern hringdirðu?
þú hringdir í einhvern – í hvern?

What happened? og What did you do? – Í fyrri spurningunni er what frumlag (eitthvað gerðist), í þeirri seinni andlag (þú gerðir eitthvað).

What happened at work today?
Hvað gerðist í vinnunni í dag?
what = frumlag
What did you do at work today?
Hvað gerðirðu í vinnunni í dag?
what = andlag

Who's og whose – Who's = who is eða who has. Whose spyr um eiganda. Sjá A2-13.

Who's seen my keys?
Hver hefur séð lyklana mína?
who has
Whose keys are these?
Hver á þessa lykla?
eigandi

Beinar og óbeinar spurningar – Inni í lengri, kurteisri spurningu (Could you tell me who…?) breytist orðaröðin aftur. Sjá B1-14.

Stafsetning og framburður

  • Who did you styttist oft í hröðu tali: /ˈhuː dɪdʒə/. Í who heyrist w ekki; orðið byrjar á h, eins og íslenskt h.
  • What did you → /ˈwɒdɪdʒə/ (UK), /ˈwʌdɪdʒə/ (US). Í what er /w/ fremst: settu stút á varirnar; tennurnar snerta ekki neðri vörina, svo þetta er ekki íslenskt v.
  • Forsetning aftast í spurningu er með áherslu og í sterkri mynd: Who are you waiting for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)?
  • Í spurningu með spurnarorði fellur röddin yfirleitt í lokin: Who called you? ↘
  • Í neitandi spurningum er styttur ritháttur notaður í venjulegu tali: Don't you…? Isn't it…? Fulla myndin Do you not like it? er til, en hún er formlegri eða með meiri áherslu.

Gullna reglan

Ef spurnarorðið er frumlagið (gerandinn) heldurðu venjulegri orðaröð – ekkert do / does / did: Who called? Ef það er andlagið notarðu hjálparsögn + frumlag: Who did you call? Og mundu: „Hvern sástu?“ er Who did you see?, ekki Who saw you? Neitandi spurningu svararðu eftir staðreyndinni, eins og með „jú“ og „nei“.

Æfingar

A. Form

Búðu til spurningar eins og beðið er um.

  1. Spurðu um frumlagið – Maria took my umbrella.
  2. Spurðu um andlagið – Maria took my umbrella.
  3. Spurðu um frumlagið – Five students failed the test. (How many…?)
  4. Búðu til spurningu: you / who / to / talking / are
  5. Settu forsetninguna aftast: With whom did you travel?
  6. Búðu til neitandi spurningu: you / like / horror films (Present Simple)

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: Who … this song?
  2. Veldu rétta svarið: What … for lunch?
  3. Veldu rétta svarið: Who … next door?
  4. "Didn't you see the email?" Þú sást hann ekki. Svaraðu: …
  5. "Isn't Tom coming?" Tom kemur. Svaraðu: …

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. What did happen last night?
  2. Who you invited to the party?
  3. Why you didn't tell me?
  4. Which team won the match?

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í samtalinu.

After the weekend
Kim: 16 happened to your arm?
Sam: I fell off my bike on Saturday.
Kim: Oh no! Who 17 (take) you to the hospital?
Sam: My brother. And we met our old teacher there!
Kim: Really? What 18 she say?
Sam: She asked about you.
Kim: That's nice. But why 19 you call me on Saturday? I was at home all day.
Sam: Sorry! My phone was broken too. Who 20 I talk to about a new one?

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku eigin spurningar.

  1. Skrifaðu eina spurningu um frumlag og eina um andlag um bíómynd sem þú þekkir.
  2. Skrifaðu neitandi spurningu sem sýnir undrun, til vinar eða vinkonu sem horfir aldrei á sjónvarp.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A2-29 Who, which, that og where: tilvísunarsetningar (relative clauses) á ensku
    The man lives next door is a pilot.
  2. A2-32 So do I, neither do I, me too: að vera sammála og ósammála á ensku
    "I didn't go to the party." "Neither I."
  3. A1-16 Spurnarorð á ensku: what, where, who, how old og rétt orðaröð
    often do you go to the gym?
Svör

A. Form

  1. Who took your umbrella? / Who took my umbrella?
  2. What did Maria take? / What did she take?
  3. How many students failed the test?
  4. Who are you talking to?
  5. Who did you travel with?
  6. Don't you like horror films? / Do you not like horror films?

B. Merking

  1. wrote
  2. did you eat
  3. lives
  4. No, I didn't.
  5. Yes, he is.

C. Finndu villuna

  1. What happened last night?
  2. Who did you invite to the party?
  3. Why didn't you tell me?
  4. ✓ Which team won the match?

D. Í samhengi

  1. What
  2. took
  3. did
  4. didn't / couldn't
  5. should / can / could / do / shall

E. Spreyttu þig

  1. Who played the main character? Who did the main character fall in love with?
  2. Don't you like TV?

F. Blönduð upprifjun

  1. who / that
  2. did
  3. How
Android appLærðu á ferðinni Google Play