Who called you? Who did you call? Spurningar um frumlag og andlag (subject and object questions)
Who Called You? Who Did You Call? Subject and Object Questions
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu spurt bæði um þann sem gerir eitthvað (Who called you?) og um þann sem eitthvað er gert við (Who did you call?). Þú veist hvenær spurningin þarf do / does / did og hvenær ekki, hvar forsetningin stendur og hvernig þú svarar neitandi spurningum eins og Don't you like it?
Aðalatriðið
Skoðaðu þessa setningu: Anna called Ben. Í henni eru tvær manneskjur. Þú getur spurt um hvora þeirra sem er.
Hugsaðu þér spurnarorðið sem púslbita. Ef þú veist ekki hver hringdi – það er frumlagið (subject) – passar bitinn who beint í gat frumlagsins: Who called Ben? Ekkert annað hreyfist. Orðaröðin er eins og í venjulegri setningu, svo það er ekkert do, does eða did.
Ef þú veist ekki hver fékk símtalið – það er andlagið (object) – stekkur bitinn who fremst í setninguna og þá þarftu venjulega spurningu þar sem hjálparsögnin stendur á undan frumlaginu: Who did Anna call?
Ákveddu því áður en þú spyrð: spyr ég um gerandann eða þann sem fær?
Íslenska og enska
Á íslensku sýnir fall spurnarorðsins um hvern er spurt: „Hver hringdi í þig?“ (frumlag) og „Í hvern hringdirðu?“, „Hvern sástu?“ (andlag). Munurinn er þér því kunnuglegur. En enska who breytist ekki: þar sýna orðaröðin og hjálparsögnin muninn. Í spurningu um frumlagið er ekkert did; í spurningu um andlagið stendur did (eða önnur hjálparsögn) á undan frumlaginu.
Hér liggur stærsta hættan. Í íslenskri spurningu skiptir aðalsögnin bara um sæti við frumlagið: „Hvern sást þú?“ Ef þú gerir það sama á ensku án did færðu Who saw you? – og það er spurning um frumlagið, með öfugri merkingu! Á ensku verður andlagsspurningin að fá did: Who did you see?
Á íslensku stendur forsetningin oft fremst („Með hverjum fórstu?“), en í daglegri ensku fer hún yfirleitt aftast: Who did you go with? Góðu fréttirnar koma í lokin: íslenska „jú“ og „nei“ svara neitandi spurningum alveg eins og enska Yes og No. „Ertu ekki svangur?“ „Jú!“ = Yes, I am!
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Hver hringdi í þig? | Who called you? | spurning um frumlag: ekkert did |
| Í hvern hringdirðu? | Who did you call? | spurning um andlag: did + frumlag + grunnmynd |
| Hvern sástu? | Who did you see? | ekki Who saw you? – það þýðir annað |
| Hvað kom fyrir símann þinn? | What happened to your phone? | what er frumlag: ekkert did |
| Með hverjum fórstu í bíó? | Who did you go to the cinema with? | forsetningin aftast |
| Af hverju hringdirðu ekki í mig? | Why didn't you call me? | didn't á undan frumlaginu |
| „Ertu ekki svangur?“ „Jú!“ | "Aren't you hungry?" "Yes, I am!" | „jú“ → Yes – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: „hver / hvað“ sem frumlag → spurnarorð + sögn, ekkert did; „hvern / hverjum / í hvern / með hverjum“ → spurnarorð + did / do / are… + frumlag + sögn (forsetningin aftast). Neitandi spurningu svararðu eftir staðreyndinni: Yes (= „jú“) eða No (= „nei“).
Form
Tvær spurningar um eina setningu: Anna called Ben.
| Spurt um… | Spurning | Svar |
|---|---|---|
| frumlagið | Who called Ben? | Anna (did). |
| andlagið | Who did Anna call? | Ben. |
Spurningar um frumlag – spurnarorð + sögn (ekkert do / does / did)
| Tíð | Dæmi |
|---|---|
| Present Simple | Who lives here? (mynd fyrir he/she/it: -s) |
| Past Simple | What happened? |
| Present Continuous | Who is making that noise? |
| Háttarsögn | Who can help me? |
Spurningar um andlag – spurnarorð + hjálparsögn + frumlag + sögn
| Tíð | Dæmi |
|---|---|
| Present Simple | Who do you live with? |
| Past Simple | What did you buy? |
| Present Continuous | What are you doing? |
| Háttarsögn | Who can we ask? |
Which / How many + nafnorð sem frumlag
| Spurning um frumlag | Spurning um andlag |
|---|---|
| Which bus goes to the airport? | Which bus did you take? |
| How many people came to the party? | How many people did you invite? |
Neitandi spurningar – neitandi hjálparsögn (styttur ritháttur) + frumlag
| Mynd | Dæmi |
|---|---|
| Já/nei-spurning | Don't you like it? / Isn't it beautiful? / Haven't you finished? |
| Spurning með spurnarorði | Why didn't you call? / Why aren't you ready? |
| Spurning um frumlag | Who didn't come? |
Svar við neitandi spurningu – svaraðu staðreyndinni, ekki spurningunni
| Spurning | Staðreyndin er játandi | Staðreyndin er neitandi |
|---|---|---|
| Don't you like coffee? | Yes, I do. (I like it.) | No, I don't. (I don't like it.) |
| Isn't she coming? | Yes, she is. (She's coming.) | No, she isn't. (She isn't coming.) |
Notkun
1Spurningar um frumlag með who
Notaðu Who + sögn þegar þú spyrð um manneskjuna sem gerir eitthvað. Í Present Simple (einföld nútíð) notarðu myndina fyrir he/she/it (-s), líka þegar þú átt von á að svarið sé fleiri en einn.
2Spurningar um frumlag með what
Notaðu What + sögn þegar þú spyrð um hlut eða atburð sem gerir eitthvað eða gerist.
3Spurningar um andlag
Notaðu spurnarorð + hjálparsögn + frumlag + sögn þegar þú spyrð um manneskjuna eða hlutinn sem verður fyrir athöfninni.
4Which og how many sem frumlag
Líka Which + nafnorð og How many + nafnorð geta verið frumlag. Þá er ekkert do / does / did.
5Spurningar sem enda á forsetningu
Þegar spurnarorðið er andlag forsetningar (with, to, about, for, from) fer forsetningin yfirleitt aftast í spurninguna í daglegri ensku.
6Neitandi spurningar
Með neitandi spurningu sýnirðu undrun (Don't you like it?), biður hinn að vera sammála (Isn't it beautiful?) eða spyrð um ástæðu, oft með vægum pirringi (Why didn't you call?). Svaraðu staðreyndinni: Yes = játandi staðreynd, No = neitandi staðreynd.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Hvern sástu?“ → Who saw you? Á íslensku spyrjum við um andlagið með því að setja sögnina á undan frumlaginu: „Hvern sást þú í lauginni?“, „Hvaða frænda heimsóttirðu?“. Ef þú þýðir orð fyrir orð án did verður til setning sem er málfræðilega rétt – en spyr um frumlagið, með öfugri merkingu. Spurning um andlag þarf did + frumlag + grunnmynd.
2. „Af hverju komstu ekki?“ → Why came you not? Á íslensku stendur aðalsögnin á undan frumlaginu og „ekki“ á eftir því: „Af hverju komstu ekki í afmælið?“. Á ensku ber aðalsögnin enga neitun: didn't kemur á undan frumlaginu og aðalsögnin stendur í grunnmynd.
3. „Hverjir vilja…?“ → Who want…? Á íslensku spyrjum við í fleirtölu þegar við búumst við að svarið sé fleiri en einn: „Hverjir vilja koma með?“, „Hverjir koma í mat?“. Þá fær enska sögnin auðveldlega fleirtölumynd. En í spurningu um frumlagið stendur sögnin á eftir who í eintölu (he/she/it-mynd), líka þegar svarið er margir.
Ekki rugla saman
Who called you? og Who did you call? – Spurðu þig: er spurnarorðið gerandinn eða sá sem fær? Á íslensku: „hver“ eða „í hvern“.
What happened? og What did you do? – Í fyrri spurningunni er what frumlag (eitthvað gerðist), í þeirri seinni andlag (þú gerðir eitthvað).
Who's og whose – Who's = who is eða who has. Whose spyr um eiganda. Sjá A2-13.
Beinar og óbeinar spurningar – Inni í lengri, kurteisri spurningu (Could you tell me who…?) breytist orðaröðin aftur. Sjá B1-14.
Stafsetning og framburður
- Who did you styttist oft í hröðu tali: /ˈhuː dɪdʒə/. Í who heyrist w ekki; orðið byrjar á h, eins og íslenskt h.
- What did you → /ˈwɒdɪdʒə/ (UK), /ˈwʌdɪdʒə/ (US). Í what er /w/ fremst: settu stút á varirnar; tennurnar snerta ekki neðri vörina, svo þetta er ekki íslenskt v.
- Forsetning aftast í spurningu er með áherslu og í sterkri mynd: Who are you waiting for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)?
- Í spurningu með spurnarorði fellur röddin yfirleitt í lokin: Who called you? ↘
- Í neitandi spurningum er styttur ritháttur notaður í venjulegu tali: Don't you…? Isn't it…? Fulla myndin Do you not like it? er til, en hún er formlegri eða með meiri áherslu.
Gullna reglan
Ef spurnarorðið er frumlagið (gerandinn) heldurðu venjulegri orðaröð – ekkert do / does / did: Who called? Ef það er andlagið notarðu hjálparsögn + frumlag: Who did you call? Og mundu: „Hvern sástu?“ er Who did you see?, ekki Who saw you? Neitandi spurningu svararðu eftir staðreyndinni, eins og með „jú“ og „nei“.
Æfingar
A. Form
Búðu til spurningar eins og beðið er um.
-
Spurðu um frumlagið – Maria took my umbrella.
-
Spurðu um andlagið – Maria took my umbrella.
-
Spurðu um frumlagið – Five students failed the test. (How many…?)
-
Búðu til spurningu: you / who / to / talking / are
-
Settu forsetninguna aftast: With whom did you travel?
-
Búðu til neitandi spurningu: you / like / horror films (Present Simple)
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: Who … this song?
-
Veldu rétta svarið: What … for lunch?
-
Veldu rétta svarið: Who … next door?
-
"Didn't you see the email?" Þú sást hann ekki. Svaraðu: …
-
"Isn't Tom coming?" Tom kemur. Svaraðu: …
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
What did happen last night?
-
Who you invited to the party?
-
Why you didn't tell me?
-
Which team won the match?
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu.
Kim: 16 happened to your arm?
Sam: I fell off my bike on Saturday.
Kim: Oh no! Who 17 (take) you to the hospital?
Sam: My brother. And we met our old teacher there!
Kim: Really? What 18 she say?
Sam: She asked about you.
Kim: That's nice. But why 19 you call me on Saturday? I was at home all day.
Sam: Sorry! My phone was broken too. Who 20 I talk to about a new one?
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku eigin spurningar.
-
Skrifaðu eina spurningu um frumlag og eina um andlag um bíómynd sem þú þekkir.
-
Skrifaðu neitandi spurningu sem sýnir undrun, til vinar eða vinkonu sem horfir aldrei á sjónvarp.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-29 Who, which, that og where: tilvísunarsetningar (relative clauses) á ensku The man lives next door is a pilot.
-
A2-32 So do I, neither do I, me too: að vera sammála og ósammála á ensku "I didn't go to the party." "Neither I."
-
A1-16 Spurnarorð á ensku: what, where, who, how old og rétt orðaröð often do you go to the gym?
Svör
A. Form
- Who took your umbrella? / Who took my umbrella?
- What did Maria take? / What did she take?
- How many students failed the test?
- Who are you talking to?
- Who did you travel with?
- Don't you like horror films? / Do you not like horror films?
B. Merking
- wrote
- did you eat
- lives
- No, I didn't.
- Yes, he is.
C. Finndu villuna
- What happened last night?
- Who did you invite to the party?
- Why didn't you tell me?
- ✓ Which team won the match?
D. Í samhengi
- What
- took
- did
- didn't / couldn't
- should / can / could / do / shall
E. Spreyttu þig
- Who played the main character? Who did the main character fall in love with?
- Don't you like TV?
F. Blönduð upprifjun
- who / that
- did
- How
