Spurnarorð á ensku: what, where, who, how old og rétt orðaröð
Question Words
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu spurt á ensku um staði, tíma, fólk, ástæður, verð, aldur og fjarlægð – með réttum spurnarorðum og réttri orðaröð: Where do you live? How old is your daughter? Who do you live with?
Aðalatriðið
Já/nei-spurning spyr: „Er þetta satt eða ekki?“ Spurning með spurnarorði (wh- question) spyr um upplýsingar sem vantar. Spurnarorðið er merkimiðinn á bitanum sem vantar: where = staður, when = tími, who = manneskja, why = ástæða.
Hugsaðu þér eyðublað þar sem einn reitur er auður: You live in ____. Til að spyrja um það sem vantar seturðu merkimiða reitsins fremst – Where – og myndar svo venjulega já/nei-spurningu: do you live? Saman: Where do you live?
Spurning með spurnarorði er því tvennt sem þú kannt nú þegar: spurnarorð + já/nei-spurning. Hjálparsögnin (do, does) eða sögnin be (am, is, are) kemur áfram á undan frumlaginu. Mundu röðina Q-A-S-I: Question word (spurnarorð), Auxiliary (hjálparsögn), Subject (frumlag) og svo aðalsögnin í grunnmynd (I stendur fyrir infinitive, gamla heitið á þessari mynd). Allar spurningar í þessari kennslustund eru svona (spurningar þar sem who eða what er frumlagið haga sér öðruvísi: sjá A2-33).
Íslenska og enska
Íslensku spurnarorðin eru flest auðveld: „hvar“ = where, „hvenær“ = when, „af hverju“ = why, „hver“ = who. En á íslensku kemur aðalsögnin strax á eftir spurnarorðinu: „Hvar býrðu?“, „Hvenær opnar sundlaugin?“. Á ensku kemur do / does á eftir spurnarorðinu og aðalsögnin bíður á eftir frumlaginu: Where do you live? Með be er þetta hins vegar eins: „Hvar er klósettið?“ = Where is the bathroom?
Tvennt í viðbót er ólíkt. Á íslensku spyrjum við oft með „hvað“ þar sem enskan hefur how: „Hvað ertu gamall?“ er How old are you?, „Hvað er langt…?“ er How far…? og „Hvað kostar…?“ er How much is…? Og forsetningin fer fremst á íslensku („Með hverjum býrðu?“, „Hvaðan ertu?“), en á ensku fer hún venjulega aftast: Who do you live with? Where are you from? Góðu fréttirnar: „hvaða“ og „hvor“ passa vel við what / which, og „hvað margir“ við how many.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Hvar býrðu? | Where do you live? | á íslensku aðalsögnin strax á eftir spurnarorðinu; á ensku do + frumlag + sögn |
| Hvar er klósettið? | Where is the bathroom? | með be – hér er þetta eins |
| Hvað er dóttir þín gömul? | How old is your daughter? | „hvað … gömul“ → how old |
| Hvað er langt út á flugvöll? | How far is the airport? | „hvað er langt“ → how far |
| Hvað kostar þessi jakki? | How much is this jacket? | „hvað kostar“ → how much |
| Með hverjum býrðu? | Who do you live with? | forsetningin fer aftast |
| Hvaðan ertu? | Where are you from? | „hvaðan“ → where … from |
| Hvað margir krakkar eru í bekknum? | How many children are in the class? | „hvað margir“ = how many – hér er þetta eins |
| Hvor taskan er þín? | Which is your bag? | val úr litlum hópi – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: fyrst spurnarorð, svo hjálparsögn eða be, svo frumlag og aðalsögn; „hvað“ um aldur, fjarlægð og verð er how; og forsetningin fer aftast.
Form
Spurnarorðin
| Orð | Spyr um | Dæmi um svar |
|---|---|---|
| what | hlut, upplýsingar, athöfn | A sandwich. |
| where | stað | In Lisbon. |
| when | tíma | On Friday. |
| who | manneskju | My boss. |
| why | ástæðu | Because I'm tired. |
| how | aðferð; hvernig einhver hefur það | By train. / Fine, thanks. |
| which | eitt úr litlum, þekktum hópi | The blue one. |
| whose | eiganda | It's Lucy's. |
How + lýsingarorð / atviksorð
| Spurning | Spyr um | Dæmi um svar |
|---|---|---|
| How old…? | aldur | She's eight. |
| How long…? | lengd eða tímalengd | Two hours. |
| How far…? | fjarlægð | About five kilometres. |
| How often…? | tíðni | Twice a week. |
| How much…? | verð eða magn af óteljanlegu | £20. / A lot. |
| How many…? | fjölda teljanlegra hluta (nafnorð í fleirtölu) | Three. |
Orðaröð: Q-A-S-I
| Spurnarorð | Hjálparsögn | Frumlag | Aðalsögn (grunnmynd) | Afgangurinn |
|---|---|---|---|---|
| Where | do | you | live | ? |
| What | does | she | do | ? |
| How often | do | they | play | tennis? |
| What time | does | the film | start | ? |
Með be – am / is / are kemur á undan frumlaginu og engin önnur sögn:
| Spurnarorð | be | Frumlag | Afgangurinn |
|---|---|---|---|
| Where | are | you | from? |
| How old | is | your son | ? |
| Who | is | that man | ? |
Með is er styttur ritháttur algengur í tali: What's…? Where's…? Who's…? How's…?
Notkun
1What – hlutir, upplýsingar og athafnir
Notaðu what þegar svarið getur verið nánast hvað sem er: hlutur, staðreynd, athöfn. Á íslensku er það „hvað“.
2Where og when – staður og tími
Where spyr um stað; when spyr um tíma eða dag.
3Who og whose – fólk og eigendur
Who spyr um manneskju. Whose spyr hver á eitthvað; hér notum við það á undan nafnorði. (Whose eitt og sér og mine, yours… koma í A2-13.) Á íslensku spyrjum við oft „Hver á…?“.
4Why og how – ástæður og aðferðir
Why spyr um ástæðu; svarið byrjar oft á Because… (sjá A1-29). How spyr um aðferð eða hvernig einhver hefur það.
5How + lýsingarorð eða atviksorð
Settu lýsingarorð eða atviksorð á eftir how til að spyrja um aldur, lengd, fjarlægð, tíðni, verð og magn. Á íslensku notum við oft „hvað“ hér („Hvað ertu gamall?“), en á ensku er það alltaf how. Notaðu how many með teljanlegum nafnorðum í fleirtölu og how much um verð og óteljanlega hluti (nánar í A1-24).
6What eða which? What + nafnorð
Notaðu which þegar valið er lítið og skýrt (oft sérðu kostina). Notaðu what þegar valið er opið. Bæði geta staðið á undan nafnorði: What time…? What colour…? What kind of…? Which bus…? Á íslensku er það oft „hvaða“ eða „hvor“.
7Forsetning aftast
Þegar spurnarorðið fylgir forsetningu (with, from, for, about) setur venjuleg enska forsetninguna aftast. Á íslensku fer hún fremst með spurnarorðinu („með hverjum“, „hvaðan“, „til hvers“, „um hvað“).
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Hvað segja foreldrar þínir…?“ → What say your parents…? Á íslensku kemur aðalsögnin strax á eftir spurnarorðinu: „Hvar vinnur hún?“, „Hvað segja foreldrar þínir?“, „Hvað gerir bróðir þinn?“. Á ensku kemur do / does á eftir spurnarorðinu, svo frumlagið og loks grunnmyndin.
2. „Hvað er langt…?“, „Hvað er … löng?“ → What far…?, What long…? Á íslensku spyrjum við um aldur, fjarlægð og lengd með „hvað“: „Hvað er langt til Hvolsvallar?“, „Hvað er laugin löng?“. Á ensku er þetta alltaf how + lýsingarorð eða atviksorð: how old, how far, how long.
3. „Hvernig lítur hann út?“ → How does he look like? Á íslensku spyrjum við um útlit með „hvernig“: „Hvernig lítur nýi kennarinn út?“. Á ensku er spurt What does he look like? – með what og like aftast. Ef þú blandar þessu saman verður til How does he look like?, sem er röng spurning. (How does he look? er annað: þá spyrðu hvernig hann virðist hafa það.)
4. „Hvaðan…?“, „Við hvern…?“ → forsetningin fremst. Á íslensku fer forsetningin fremst með spurnarorðinu: „Hvaðan fer rútan?“, „Við hvern ertu að tala?“. Á ensku er það ekki rangt, en hljómar mjög formlegt eða óeðlilegt; í venjulegu máli fer forsetningin aftast.
Ekki rugla saman
whose og who's – Þau hljóma eins. Whose spyr um eiganda; who's = who is. Sjá A1-08.
what og which – What þegar valið er opið; which þegar valið er úr litlum, þekktum hópi.
who sem andlag og who sem frumlag – Í þessari kennslustund er who andlag: einhver gerir eitthvað við þessa manneskju, svo við notum do / does. Ef who er frumlag er ekkert do / does. Það er annað mynstur: sjá A2-33. Íslenska fallið hjálpar hér: „hver“ er frumlag, „hvern“ eða „hverjum“ ekki.
Stafsetning og framburður
- Flest spurnarorðin byrja á wh-, en hljóma eins og w: what /wɒt/ (UK), /wʌt/ (US); where /weə/ (UK), /wer/ (US); when /wen/; why /waɪ/; which /wɪtʃ/. /w/ er ekki v: settu stút á varirnar eins og fyrir ú, tennurnar snerta ekki vörina. Íslenska „hv“ er hjá flestum borin fram [kv], svo gættu þess að segja ekki „kvat“ fyrir what.
- Who og whose byrja á h-hljóði: who /huː/, whose /huːz/. Whose og who's hljóma nákvæmlega eins. Endirinn /z/ er raddaður – láttu hljóðið suða.
- which endar á /tʃ/, eins og í church: tungan snertir fyrst góminn og losnar svo með hvæsi.
- where og wear hljóma eins; í flestum afbrigðum líka which og witch.
- Í hröðu tali er do you oft stytt: Where d'you live? /weə djə lɪv/.
- Í lok spurningar með spurnarorði fellur röddin venjulega: Where do you live? ↘ Áherslan er á spurnarorðinu og mikilvægasta orðinu: How old is your son?
Gullna reglan
Settu spurnarorðið fremst og myndaðu svo venjulega já/nei-spurningu: spurnarorð + hjálparsögn + frumlag + aðalsögn – Where do you live? Með be: Where are you from? (Ef who eða what er frumlag er mynstrið annað: sjá A2-33.) Með öðrum sögnum en be kemur aðalsögnin ekki strax á eftir spurnarorðinu, „hvað“ um aldur, fjarlægð og verð er how, og forsetningin fer aftast.
Æfingar
A. Form
Fylltu í eyðurnar með spurnarorðum eða raðaðu orðunum í rétta röð.
-
do you live? — In Rome.
-
bag is this? — It's Tom's.
-
is your sister? — She's fifteen.
-
How brothers do you have?
-
How is the ticket? — Twelve pounds.
-
is the station from here? — About two kilometres.
-
Raðaðu orðunum í rétta röð: does / what time / start / the film
B. Merking
Skrifaðu spurningar eða veldu rétta svarið.
-
Skrifaðu spurningu um feitletraða hlutann: I go to the gym three times a week.
-
Skrifaðu spurningu um feitletraða hlutann: She works in a hospital.
-
Veldu rétta svarið: … is your car, the red one or the white one?
-
Veldu rétta svarið: … your teacher?
-
Veldu rétta svarið: … do you go to work? — By train.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Where you work?
-
What does he wants?
-
How many water do you drink?
-
Who do you live with?
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu.
Receptionist: Good evening. 17 is your name, please?
Guest: Maria Costa.
Receptionist: And 18 are you from, Ms Costa?
Guest: From Porto.
Receptionist: Lovely. How 19 nights are you here for?
Guest: Three. 20 time is breakfast?
Receptionist: From seven to ten. And 21 car is that outside, the blue one?
Guest: It's my car. Is that OK?
E. Spreyttu þig
Skrifaðu spurningar á ensku.
-
Skrifaðu þrjár spurningar til nýs vinar eða vinkonu: eina með Where, eina með How often og eina með What kind of.
-
Skrifaðu tvær spurningar um einhvern í fjölskyldunni þinni og svaraðu þeim.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-13 Present Simple á ensku: don't, doesn't, do, does – neitun og spurningar "Does your sister speak French?" "No, she ."
-
A1-15 Always, usually, never: hversu oft? Tíðniatviksorð á ensku Raðaðu orðunum í rétta röð: you / late / are / always / ?
-
A1-14 Have og have got á ensku: að eiga, vera með og hafa – útskýringar og æfingar you got a pen?
Svör
A. Form
- Where
- Whose
- How old
- many
- much
- How far
- What time does the film start?
B. Merking
- How often do you go to the gym?
- Where does she work?
- Which
- Who's
- How
C. Finndu villuna
- Where do you work?
- What does he want?
- How much water do you drink?
- ✓ Who do you live with?
D. Í samhengi
- What
- where
- many
- What
- whose
E. Spreyttu þig
- Where do you work? How often do you go out? What kind of films do you like?
- How old is your brother? He's 30. Where does he live? In Madrid.
F. Blönduð upprifjun
- doesn't / does not
- Are you always late?
- Have
