To Be: უარყოფა, კითხვა და მოკლე პასუხები (isn't, aren't, Are you…?) ქართულად
To Be: Negatives, Questions and Short Answers
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ თქვათ, რა არ არის სიმართლე – I'm not, isn't, aren't – დასვათ კითხვები be-თი (როგორც „კი / არა“ კითხვები, ისე where, what, how old-ით დაწყებული) და უპასუხოთ მოკლედ: Yes, I am, No, she isn't.
მთავარი იდეა
გახსოვთ ხიდი A1-02-დან? be ქვემდებარეს ინფორმაციასთან აკავშირებს. be ძლიერი ზმნაა: უარყოფასაც და კითხვასაც თავად აწარმოებს, დამხმარე ზმნის გარეშე.
უარყოფისთვის not პირდაპირ მის შემდეგ დასვით: She is → She is not. კითხვისთვის be ქვემდებარის წინ გადმოხტება: You are ready → Are you ready? სხვა არაფერი იცვლება.
პასუხად ინგლისური მთელ წინადადებას არ იმეორებს. ის აბრუნებს ექოს – მხოლოდ ქვემდებარეს და პატარა ზმნას: Are you tired? – Yes, I am. Is it far? – No, it isn't. უბრალოდ Yes ან No თქმაც შეიძლება, მაგრამ ექო უფრო თბილად და სრულად ჟღერს. ამ ექოს ინგლისურში სხვა ზმნებთანაც ბევრჯერ შეხვდებით.
როგორც კი ამ სქემას დაინახავთ – not be-ს შემდეგ, be ქვემდებარის წინ, ექო პასუხში – am / is / are-ს ყველა ფორმა ერთნაირად იმუშავებს.
ქართული და ინგლისური
ქართულში უარყოფითი სიტყვა არ ზმნის წინ დგას: „სახლში არ არის“, „მზად არ ვარ“. ინგლისურში not ზმნის შემდეგ მოდის: She isn't at home. I'm not ready. ამიტომ ქართულ რიგს ადვილად გადავიტანთ ინგლისურში: „not is“.
კითხვას ქართულში ძირითადად ინტონაცია აწარმოებს – სიტყვები იმავე რიგით რჩება: „დაღლილი ხარ.“ → „დაღლილი ხარ?“ ინგლისურში ჩვეულებრივ კითხვაში be ქვემდებარის წინ გადადის: You are tired. → Are you tired? კითხვით სიტყვიან კითხვებში („სად არის სადგური?“) ქართული რიგი ხშირად ინგლისურს ემთხვევა, მაგრამ ქართულად ქვემდებარე შეიძლება წინაც დადგეს („შენი ოფისი სად არის?“) – ინგლისურში კი ქვემდებარე ყოველთვის be-ს შემდეგაა. კარგი ამბავი მოკლე პასუხებზე: ქართულადაც ხშირად ვიმეორებთ ზმნას – „კი, ვარ“, „არა, არ არის“ – და ეს ზუსტად ინგლისური ექოა. ოღონდ ინგლისურ ექოს ქვემდებარე სჭირდება: Yes, I am, და არა უბრალოდ „Yes, am“.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| სახლში არ არის. | She isn't at home. | ქართულად „არ“ ზმნის წინაა; ინგლისურში not – be-ს შემდეგ |
| მზად არ ვარ. | I'm not ready. | I-სთან ერთადერთი შემოკლებული ფორმაა I'm not |
| დაღლილი ხარ? | Are you tired? | ქართულად კითხვას ინტონაცია აჩვენებს; ინგლისურში be ქვემდებარის წინ დგას |
| შენი ოფისი სად არის? | Where is your office? | ინგლისურში: კითხვითი სიტყვა + be + ქვემდებარე, სხვა რიგი არ შეიძლება |
| რამდენი წლისაა შენი ქალიშვილი? | How old is your daughter? | „რამდენი წლის“ → how old, არა how many years |
| შორია? | Is it far? | ქართულ კითხვაში ქვემდებარე არ ჩანს; ინგლისურში it აქაც სჭირდება |
| „მშობლები სახლში არიან?“ „კი, არიან.“ | "Are your parents at home?" "Yes, they are." | აქ ერთნაირია: ორივე ენაში ზმნას ვიმეორებთ; ინგლისურში მას ნაცვალსახელიც სჭირდება |
მოკლედ: not – be-ს შემდეგ, be – ქვემდებარის წინ, ხოლო პასუხში – ნაცვალსახელი + be: Yes, they are. / No, it isn't.
ფორმა
უარყოფა
| ქვემდებარე | სრული ფორმა | შემოკლებული ფორმა 1 | შემოკლებული ფორმა 2 |
|---|---|---|---|
| I | I am not | I'm not | — |
| you | you are not | you aren't | you're not |
| he / she / it | he is not | he isn't | he's not |
| we | we are not | we aren't | we're not |
| they | they are not | they aren't | they're not |
სტანდარტული შემოკლებული ფორმა amn't არ არსებობს. თქვით I'm not. (კითხვით დაბოლოებებში (question tags) იხმარება aren't I?: იხ. B1-15.)
„კი / არა“ კითხვები – be ქვემდებარის წინ დგას
| თხრობითი წინადადება | კითხვა |
|---|---|
| You are a student. | Are you a student? |
| She is at work. | Is she at work? |
| The shops are open. | Are the shops open? |
| I am late. | Am I late? |
მოკლე პასუხები – ექო
| კითხვა | კი | არა |
|---|---|---|
| Are you…? | Yes, I am. | No, I'm not. |
| Is he / she / it…? | Yes, he is. | No, he isn't. / No, he's not. |
| Are you (მრავლობითი) / we / they…? | Yes, we are. / Yes, they are. | No, we aren't. / No, they aren't. |
| Am I…? | Yes, you are. | No, you aren't. / No, you're not. |
დადებითი მოკლე პასუხი არ მოკლდება: Yes, I am. (და არა Yes, I'm.), Yes, she is. (და არა Yes, she's.). უარყოფითი მოკლე პასუხი ჩვეულებრივ შემოკლებულია. სრული ფორმა (No, I am not.) შესაძლებელია, მაგრამ მკაცრად ან ძალიან ოფიციალურად ჟღერს.
კითხვითი სიტყვით დაწყებული კითხვები (wh- questions) – კითხვითი სიტყვა + be + ქვემდებარე
| კითხვითი სიტყვა | be | ქვემდებარე | დანარჩენი |
|---|---|---|---|
| Where | is | the bathroom? | |
| What | is | your name? | |
| How old | are | your children? | |
| How | are | you? | |
| Why | are | they | late? |
გამოყენება
1უარყოფითი წინადადებები
am / is / are-ს შემდეგ დასვით not, როცა ამბობთ, რომ რაღაც სიმართლე არ არის. ზეპირ მეტყველებაში შემოკლებული ფორმები ჩვეულებრივია.
2„კი / არა“ კითხვები
am / is / are ქვემდებარის წინ დასვით. ხმა ბოლოს ჩვეულებრივ მაღლა იწევს.
3მოკლე პასუხები
უპასუხეთ ასე: Yes/No + პირის ნაცვალსახელი + be. გამოიყენეთ ნაცვალსახელი და არა არსებითი სახელი.
4კითხვითი სიტყვით დაწყებული კითხვები be-ით
ჯერ კითხვითი სიტყვა, მერე be, მერე ქვემდებარე. ყველა კითხვითი სიტყვა: იხ. A1-16.
5ყოველდღიური კითხვები be-ით
be-თი ზოგი კითხვა მზა ფრაზაა. დაიმახსოვრეთ ისინი მთლიანად.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „არ არის“ → not is. ქართულად „არ“ ზმნის წინ დგას: „ჩვენი ბინა დიდი არ არის, მაგრამ მყუდროა“. თუ ამ რიგს გადაიტანთ, ინგლისურში not ზმნის წინ აღმოჩნდება. ინგლისურში not ყოველთვის be-ს შემდეგ მოდის, ან მასთან ერთად მოკლდება: isn't, aren't.
2. კითხვა მხოლოდ ინტონაციით. ქართულად კითხვისთვის საკმარისია ხმის აწევა: „ეს ავტობუსი მცხეთისაა?“ ინგლისურშიც ასე შეიძლება, მაგრამ მხოლოდ გაკვირვების ან უკვე ნათქვამის გადამოწმებისას. ჩვეულებრივ კითხვაში be წინ გადადის.
3. „რამდენად შორსაა…?“ → be კითხვის ბოლოს. ქართულ კითხვაში ზმნა ხშირად ბოლოს დგას: „ბოდიში, ძველი ქალაქი აქედან რამდენად შორსაა?“ ამ რიგს თუ გადაიტანთ, is ინგლისურ კითხვაშიც ბოლოში აღმოჩნდება. ინგლისურში კითხვითი სიტყვის (how far, how old, where) შემდეგ ჯერ be დგას, მერე ქვემდებარე.
4. „რამდენი წლისაა?“ → How many years…? ქართული კითხვა („შენი პატარა ძმა რამდენი წლისაა?“) სიტყვასიტყვით „how many years“-ს ჰგავს, ინგლისურად კი ასაკს how old-ით ვკითხულობთ.
5. „ცივა?“ → კითხვა it-ის გარეშე. ქართულ კითხვაში „ცივა სვანეთში?“ ქვემდებარე არ არის. ინგლისურ კითხვასაც სჭირდება ქვემდებარე – ამინდზე, დროსა და მანძილზე ეს არის it, რომელიც be-ს შემდეგ დგას.
არ აგერიოთ
isn't თუ aren't – isn't იხმარება he / she / it / ერთი საგნის შემთხვევაში; aren't – you / we / they / რამდენიმე საგნის შემთხვევაში.
he isn't თუ he's not – ორივე სწორია და ერთსა და იმავეს ნიშნავს. He's not შეიძლება ცოტა უფრო მკვეთრად ჟღერდეს. I-სთან ერთადერთი შემოკლებული ფორმაა I'm not.
კითხვა be-ით თუ კითხვა სხვა ზმნით – be თავად გადადის წინ. სხვა ზმნების უმეტესობას დამხმარე ზმნა სჭირდება – do ან does (იხ. A1-13).
მართლწერა და გამოთქმა
- isn't = /ˈɪznt/: მოკლე, მოდუნებული /ɪ/, მერე /z/ და ხმოვნის გარეშე /nt/. aren't = /ɑːnt/ (UK), /ɑːrnt/ (US): გრძელი, ღრმა /ɑː/, პირი ფართოდ გაღებული, ენა დაბლა. აპოსტროფი not-ის o-ს ადგილს იკავებს. isn't-ში /z/-სა და /n/-ს შორის ხმოვანი არ არის – თანხმოვანთა ასეთი თავყრილობა ქართულად მოლაპარაკისთვის ადვილია.
- უარყოფით წინადადებაში უარყოფითი სიტყვა მახვილიანია: I'm not hungry-ში მკაფიოდ თქვით not; She isn't here-ში – isn't.
- „კი / არა“ კითხვებში ხმა ბოლოს ჩვეულებრივ მაღლა იწევს: Are you OK? ↗. კითხვითი სიტყვით დაწყებულ კითხვებში – დაბლა ეშვება: Where are you from? ↘. ეს მნიშვნელოვანია, რადგან ქართულ კითხვაში ინტონაცია სხვაგვარად მოძრაობს.
- დადებით მოკლე პასუხში ზმნა ძლიერია: Yes, I am – am /æm/ სრულად და მკაფიოდ ჟღერს; /æ/ ქართულში არ არის: პირი ფართოდ გააღეთ, როგორც ა-ზე, ენა კი წინ დაიჭირეთ, როგორც ე-ზე. კითხვაში are ჩვეულებრივ სუსტია: Are you ready? – are მოკლე, მოდუნებული /ə/ ხდება. ქართულად ყველა ხმოვანს სრულად ვამბობთ, ამიტომ სუსტ ფორმებს ვარჯიში სჭირდება.
- What's, Where's, Who's, How's ზეპირ მეტყველებაში ჩვეულებრივია: What's your name?
ოქროს წესი
be მარტო მუშაობს: უარყოფისთვის მის შემდეგ დასვით not, კითხვისთვის კი ის ქვემდებარის წინ გადაიტანეთ. უპასუხეთ ექოთი – ნაცვალსახელი და be: Yes, I am. / No, it isn't.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადააკეთეთ წინადადებები და დაალაგეთ სიტყვები.
-
გადააკეთეთ უარყოფით წინადადებად: She is a teacher.
-
გადააკეთეთ უარყოფით წინადადებად: I am cold.
-
გადააკეთეთ უარყოფით წინადადებად: They are at school.
-
შეადგინეთ კითხვა: You are tired.
-
შეადგინეთ კითხვა: The hotel is near the beach.
-
დაალაგეთ სიტყვები სწორი თანმიმდევრობით: are / old / how / you
-
დაალაგეთ სიტყვები სწორი თანმიმდევრობით: your keys / where / are
B. მნიშვნელობა
დაასრულეთ მოკლე პასუხები და აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
"Is your car new?" "No, ."
-
"Are you and Sam friends?" "Yes, ."
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The windows … open.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: "Are you from Spain?" …
-
გინდათ გაიგოთ ადგილი. აირჩიეთ სწორი პასუხი: …
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
პასუხი კითხვაზე „Is he a doctor?“: Yes, he's.
-
Where your office is?
-
I amn't from London.
-
Do you be hungry?
-
"Are your parents at home?" "No, they aren't."
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები.
Mia: Hi! 18 you new here?
Leo: Yes, I 19. I'm Leo.
Mia: Nice to meet you. Where 20 you from?
Leo: I'm from Toronto. 21 this the right room for English?
Mia: No, it 22. This is the music room. English is next door.
Leo: Oh no! 23 I late?
Mia: No, you 24. You're early!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ ორი უარყოფითი წინადადება, რომელიც დღეს თქვენზე მართალია.
-
დაწერეთ be-თი ორი კითხვა ახალი თანაკლასელისთვის. შემდეგ დაწერეთ მათზე საკუთარი მოკლე პასუხები.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-02 To Be (am, is, are) ქართულად: როდის am, როდის is და როდის are My sister a nurse.
-
A1-01 ინგლისური წინადადების აგებულება: სიტყვათა რიგი (word order) ქართულად გაასწორეთ: Is very hot today.
პასუხები
A. ფორმა
- She isn't a teacher. / She's not a teacher. / She is not a teacher.
- I'm not cold. / I am not cold.
- They aren't at school. / They're not at school. / They are not at school.
- Are you tired?
- Is the hotel near the beach?
- How old are you?
- Where are your keys?
B. მნიშვნელობა
- it isn't / it's not
- we are
- aren't
- Yes, I am.
- Where is she?
C. იპოვეთ შეცდომა
- Yes, he is.
- Where is your office? / Where's your office?
- I'm not from London. / I am not from London.
- Are you hungry?
- ✓ "Are your parents at home?" "No, they aren't."
D. კონტექსტში
- Are
- am
- are
- Is
- isn't / 's not
- Am
- aren't / 're not
E. თქვენი ჯერი
- I'm not tired. My friends aren't here.
- Are you a student? Yes, I am. Is your home near here? No, it isn't.
F. შერეული გამეორება
- is / 's
- It is very hot today. / It's very hot today.
