ბრძანებითი, Let's და შეთავაზებები ინგლისურად: Don't, How about, Why don't we
Imperatives, Let's and Suggestions
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ინსტრუქციების, მიმართულებებისა და გაფრთხილებების მიცემას (Turn left. Don't touch that!), ადამიანების მოწვევას (Come in!), ნათქვამის დარბილებას please-ით და შეთავაზებას Let's-ით, How about…?-ით, What about…?-ით და Why don't we…?-ით.
მთავარი იდეა
ზოგჯერ სამყაროს აღწერა კი არ გინდათ – მისი შეცვლა გინდათ. გინდათ, ვინმემ რაღაც გააკეთოს: Sit down. Open the window. Be careful. ამისთვის ინგლისური იყენებს ბრძანებითს (imperative): ზმნის საწყისი ფორმა დასაწყისში, ქვემდებარის გარეშე.
რატომ არ არის ქვემდებარე? იმიტომ, რომ ისედაც ნათელია: ეს თქვენ ხართ, მსმენელი. წარმოიდგინეთ მოქმედების ღილაკი: ღილაკი, რომელზეც მოქმედება აწერია – Stop. Wait. Go. ღილაკს აჭერთ და მსმენელი მოქმედებას ასრულებს.
„არ გააკეთო“-ს სათქმელად წინ დასვით Don't: Don't go. როცა საკუთარ თავსაც გულისხმობთ – თქვენ და მე ერთად – გამოიყენეთ Let's: Let's go. უფრო რბილი იდეისთვის კი კითხვა დასვით: How about a coffee? Why don't we go out?
ბრძანებითი შეიძლება პირდაპირ ჟღერდეს, ამიტომ please-ს, მეგობრულ ტონსა და სიტუაციას დიდი მნიშვნელობა აქვს.
ქართული და ინგლისური
ქართულ ბრძანებითს ორი ფორმა აქვს: ერთ ადამიანს ვეუბნებით „დაჯექი“, რამდენიმეს ან თავაზიანად – „დაჯექით“. ინგლისურში ერთი ფორმაა: Sit down. თავაზიანობას აქ -თ კი არა, please, ხმის ტონი და ხშირად კითხვის ფორმა ქმნის. ქართულად მაღაზიაში სრულიად ნორმალურია „ერთი ყავა მომეცით“; ინგლისურად Give me a coffee უხეშად ჟღერს – ჯობია Can I have a coffee, please?
აკრძალვას ქართულად „ნუ“-თი ან „არ“-ით ვამბობთ: „ნუ შეეხები!“, „არ შეეხო!“. ინგლისურში ყოველთვის Don't + საწყისი ფორმაა – არა Not. თან ბევრი ქართული შეგრძნება ზმნაა („ნუ გეშინია“, „ნუ ნერვიულობ“), ინგლისურში კი afraid და nervous ზედსართავი სახელებია, ამიტომ Don't be გვჭირდება. „ჩვენ ერთად“-ის შეთავაზებას ქართული ზმნის ფორმით გამოხატავს („წავიდეთ!“, „ნუ ვიჩხუბებთ“), ინგლისური კი – Let's / Let's not + საწყისი ფორმით. „რატომ არ ვკითხავთ სარას?“ კი ინგლისურშიც ასე მუშაობს: Why don't we…? – მხოლოდ სიტყვათა რიგს მიაქციეთ ყურადღება.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| დაჯექი. / დაჯექით. | Sit down. | ქართულად ორი ფორმა; ინგლისურში ერთი |
| ნუ შეეხები! / არ შეეხო! | Don't touch it! | „ნუ / არ“ → Don't, არა Not |
| ნუ გეშინია! | Don't be afraid! | ქართულად ზმნაა; ინგლისურში be + ზედსართავი სახელი |
| ფრთხილად! | Be careful! | ქართულად ზმნიზედაა; ინგლისურში be + ზედსართავი სახელი |
| წავიდეთ! | Let's go! | ქართულად „ჩვენ“-ის ზმნის ფორმა; ინგლისურში Let's + საწყისი ფორმა |
| ნუ ვიჩხუბებთ ფულზე. | Let's not argue about money. | „ნუ“ + „ჩვენ“ → Let's not |
| რატომ არ ვკითხავთ სარას? | Why don't we ask Sara? | აქ ერთნაირია: შეთავაზებაა, არა ნამდვილი კითხვა; ოღონდ რიგი: don't we |
| იქნებ გავისეირნოთ? | How about a walk? | „იქნებ…?“ → How about + არსებითი სახელი ან -ing ფორმა |
| ერთი ყავა მომეცით. | Can I have a coffee, please? | ქართულად თავაზიანი ბრძანებითი; ინგლისურში თხოვნა კითხვით |
მოკლედ: ბრძანებითი = ზმნის საწყისი ფორმა ქვემდებარის გარეშე; „ნუ / არ“ = Don't; „წავიდეთ“ = Let's go; თავაზიანობა – please და კითხვა.
ფორმა
ბრძანებითი
| სქემა | მაგალითი | |
|---|---|---|
| დადებითი | საწყისი ფორმა + … | Open the door. |
| უარყოფითი | Don't + საწყისი ფორმა + … | Don't open the door. |
| be-სთან | Be / Don't be + ზედსართავი სახელი | Be quiet. Don't be late. |
| უფრო რბილად | Please + ბრძანებითი / ბრძანებითი + please | Please sit down. / Sit down, please. |
| Always / never | Always / Never + საწყისი ფორმა | Always say thank you. Never tell anyone. |
- ფორმა ერთია ერთი ადამიანისთვისაც და ბევრისთვისაც: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
- Do not სრული ფორმაა – გამოიყენება წარწერებსა და ფორმალურ წესებში: Do not enter.
Let's (= let us)
| სქემა | მაგალითი | |
|---|---|---|
| შეთავაზება | Let's + საწყისი ფორმა | Let's eat out tonight. |
| უარყოფითი | Let's not + საწყისი ფორმა | Let's not wait. |
სხვა შეთავაზებები
| სქემა | მაგალითი |
|---|---|
| How about / What about + არსებითი სახელი? | How about a coffee? |
| How about / What about + -ing ფორმა? | What about going to the beach? |
| Why don't we + საწყისი ფორმა? | Why don't we take a taxi? |
-ing ფორმას (going, taking) სრულად A1-22-ში ისწავლით; აქ უბრალოდ დაიმახსოვრეთ How about / What about-ის შემდეგ.
შეთავაზებაზე პასუხი
| კი | არა |
|---|---|
| Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not? | Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time. |
გამოყენება
1ინსტრუქციები
ბრძანებითი გამოიყენეთ ეტაპობრივი ინსტრუქციებისთვის: რეცეპტები, აპლიკაციები, მოწყობილობები, გამოცდები, საკლასო ოთახი. ქართულად ინსტრუქციები ხშირად თქვენობითაა („გახსენით“, „დაამატეთ“), ინგლისურში კი ფორმა ერთია.
2მიმართულებები
ბრძანებითით ადამიანებს ეუბნებით, როგორ მივიდნენ სადმე.
3გაფრთხილება და რჩევა
გასაფრთხილებლად ბრძანებითს ვიყენებთ – ხშირად მოკლედ და ხმამაღლა. Always / Never + ბრძანებითი ძლიერ, ზოგად რჩევას იძლევა.
4მოწვევა და შეთავაზება
მეგობრული ტონით ბრძანებითი თბილი და სტუმართმოყვარეა და არა უხეში. აქ ქართულიც ზუსტად ასე იქცევა: „შემოდით!“, „დაბრძანდით!“.
5Let's და Let's not
Let's-ით გვთავაზობთ, რომ რაღაც ერთად გავაკეთოთ (თქვენ + მე). Let's not გვთავაზობს, რომ არ გავაკეთოთ. ქართულად ამას ზმნის „ჩვენ“-ის ფორმა გამოხატავს („დავისვენოთ“, „ნუ ვიჩხუბებთ“).
6How about…? What about…? Why don't we…?
ეს კითხვები შეთავაზებას უფრო რბილს და ღიას ხდის. How about / What about-ის შემდეგ გამოიყენეთ არსებითი სახელი ან -ing ფორმა. Why don't we-ს შემდეგ – საწყისი ფორმა.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ნუ / არ“ → Not. ქართულად აკრძალვა „ნუ“-თი ან „არ“-ით იწყება: „პასპორტი არ დაგავიწყდეს!“ სიტყვასიტყვით თარგმნისას ზმნის წინ Not ჩნდება. ინგლისურში უარყოფით ბრძანებითს ყოველთვის Don't იწყებს.
2. „ნუ გეშინია“ → Don't afraid. ბევრი ქართული შეგრძნება ზმნაა: „ნუ გეშინია“, „ნუ ნერვიულობ“, „ნუ ბრაზობ“. ინგლისურში afraid, nervous, angry ზედსართავი სახელებია, ამიტომ ბრძანებითში Don't be + ზედსართავი სახელი გვჭირდება.
3. „რატომ არ წავალთ…?“ → Why we don't…? „რატომ არ…?“ ქართულადაც შეთავაზებაა, ამიტომ აზრი სწორად გადადის. მაგრამ ქართულ კითხვაში დამხმარე ზმნა არ გვაქვს და რიგი ირევა. ინგლისურში მყარი რიგია: Why don't we + საწყისი ფორმა.
4. „ნუ დავპატიჟებთ…“ → Let's don't. ქართულად „ჩვენ“-ის აკრძალვაც „ნუ“-თი ითქმის: „გიორგის ხმაურიან მეგობრებს ნუ დავპატიჟებთ“. ამიტომ Let's + don't გვისხლტება. სტანდარტული ფორმაა Let's not.
5. „რამე წამალი მომეცით“ → Give me something. ქართულად მაღაზიაში, აფთიაქსა და კაფეში ბრძანებითი თავაზიანია – მას „-თ“ და ტონი არბილებს: „თავის ტკივილის რამე წამალი მომეცით“. ინგლისურში უცნობთან პირდაპირი ბრძანებითი უხეშად ჟღერს, თუნდაც please დაამატოთ. თხოვნისთვის კითხვას ვიყენებთ (იხ. A1-17, A2-23).
არ აგერიოთ
ბრძანებითი თუ Can you…? – ბრძანებითი ეუბნება; Can you…? სთხოვს. უცნობებთან, მაღაზიაში ან სამსახურში თხოვნა ჩვეულებრივ უფრო თავაზიანია. იხ. A1-17 და A2-23.
Let's თუ lets – Let's (აპოსტროფით) = let us, შეთავაზება. Lets (აპოსტროფის გარეშე) არის ზმნა let + -s = „ნებას რთავს“. იხ. B1-18.
Don't თუ Doesn't – უარყოფითი ბრძანებითი ყოველთვის Don't-ია (ან Do not), ერთ ადამიანთანაც. Doesn't მხოლოდ he / she / it-ისთვისაა Present Simple-ში. იხ. A1-13.
მართლწერა და გამოთქმა
- Let's = let us. აპოსტროფი u-ს ცვლის: /lets/. ნუ დაწერთ Lets go-ს.
- Don't ერთმარცვლიანია: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) – ხმოვანი სრიალებს, ბოლოს ტუჩები მრგვალდება; ქართულ „დონტ“-ად ნუ გაამარტივებთ. სწრაფ მეტყველებაში t ხშირად მკაფიოდ არ ისმის: Don't worry.
- მახვილი დასვით მთავარ ზმნაზე ან ისეთ ზმნებში, როგორიცაა sit down, პატარა სიტყვაზე: Sit down. Don't touch it. გაფრთხილებაში მახვილი Don't-ზეა: Don't touch it! ქართულში მახვილი სუსტია, ინგლისურში კი ის აზრს გადმოსცემს.
- ხმა მნიშვნელობას ცვლის. ბრტყელი, დაბლა დაშვებული ხმა ბრძანებასავით ჟღერს; უფრო რბილი ხმა და please – მეგობრულად. ქართულად თავაზიანობას „-თ“ ქმნის („დაჯექით“), ინგლისურში – ტონი და please.
- Please ბოლოს (Sit down, please) ჩვეულებრივ უფრო მეგობრულად ჟღერს, ვიდრე ძლიერი please დასაწყისში, რომელიც შეიძლება მოუთმენლად ჟღერდეს. please /pliːz/: ხმოვანი გრძელია, ბოლოს კი მჟღერი /z/ ისმის – ქართული ზ-ის მსგავსი, არა ს.
- ემოციურ ან გაბრაზებულ მეტყველებაში ზოგჯერ ქვემდებარე ემატება: You sit here! ეს მარკირებულია და არა ჩვეულებრივი სქემა.
ოქროს წესი
დაიწყეთ საწყისი ფორმით, ჩვეულებრივ ქვემდებარის გარეშე: Sit down. უარყოფა: Don't + საწყისი ფორმა (არა Not). საკუთარი თავის ჩასართავად – Let's / Let's not + საწყისი ფორმა. უფრო რბილი შეთავაზებისთვის – How about / What about + არსებითი სახელი ან -ing ფორმა, ან Why don't we + საწყისი ფორმა.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ჩასვით სწორი ფორმა ან გადააკეთეთ წინადადება.
-
___ … your books, please.
-
გადააკეთეთ უარყოფით წინადადებად: Touch the screen.
-
გადააკეთეთ უარყოფით წინადადებად: Let's go out tonight.
-
late for the meeting! (be-ს უარყოფითი ბრძანებითი)
-
How about (have) lunch in the park?
-
დაალაგეთ სიტყვები სწორი თანმიმდევრობით: forget / never / your password
B. მნიშვნელობა
განსაზღვრეთ, რა არის ნათქვამი (instruction – ინსტრუქცია, warning – გაფრთხილება, suggestion – შეთავაზება), ან აირჩიეთ სწორი ვარიანტი.
-
Instruction, warning თუ suggestion? "Watch out! The dog bites."
-
Instruction, warning თუ suggestion? "Why don't we take the train?"
-
"Let's go to the cinema." აირჩიეთ საუკეთესო პასუხი: …
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … take a taxi.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
Not park here.
-
Let's to have lunch.
-
Please you wait here.
-
What about a pizza?
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები; ფრჩხილებში მოცემული ზმნები ჩასვით სწორი ფორმით.
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ სამი ინსტრუქცია სტუმრისთვის, რომელიც თქვენთან სახლში მოდის.
-
თქვენს მეგობარს მოსწყინდა. დაწერეთ ორი შეთავაზება სხვადასხვა გზით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-17 Can და Can't ქართულად: უნარი, ნებართვა, თხოვნა და შესაძლებლობა you help me with my bags, please?
-
A1-13 Don't, doesn't, do, does: უარყოფა და კითხვა Present Simple-ში ქართულად My brother (not / eat) fish.
-
A1-15 Always, usually, never ქართულად: სიხშირის ზმნიზედები და How often დაალაგეთ სიტყვები სწორი თანმიმდევრობით: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
პასუხები
A. ფორმა
- Open
- Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
- Let's not go out tonight.
- Don't be / Do not be
- having
- Never forget your password.
B. მნიშვნელობა
- warning
- suggestion
- Good idea!
- Let's
C. იპოვეთ შეცდომა
- Don't park here. / Do not park here.
- Let's have lunch.
- Please wait here. / Wait here, please.
- ✓ What about a pizza?
D. კონტექსტში
- Let's
- going
- don't
- Don't forget / Do not forget
- Let's meet / Meet
E. თქვენი ჯერი
- Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
- Let's go for a walk. Why don't we watch a film?
F. შერეული გამეორება
- Can / Could / Will / Would
- doesn't eat / does not eat
- We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
