Imperative, Let's आणि सूचना: इंग्रजीत आज्ञा, इशारे आणि “चला, जाऊया” कसं म्हणायचं
Imperatives, Let's and Suggestions
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही सूचना, रस्ता आणि इशारे देऊ शकाल (Turn left. Don't touch that!), लोकांना बोलावू शकाल (Come in!), please ने हे सौम्य करू शकाल, आणि Let's, How about…?, What about…? आणि Why don't we…? ने प्रस्ताव मांडू शकाल.
मुख्य कल्पना
कधी कधी तुम्हाला जगाचं वर्णन करायचं नसतं – ते बदलायचं असतं. कोणीतरी काहीतरी करावं असं तुम्हाला वाटतं: Sit down. Open the window. Be careful. यासाठी इंग्रजीत आज्ञार्थ (imperative) आहे: वाक्याच्या सुरुवातीला क्रियापदाचं मूळ रूप, कर्त्याशिवाय.
कर्ता का नाही? कारण तो उघडच आहे: you, म्हणजे ऐकणारा. ॲक्शन बटण डोळ्यांसमोर आणा: बटणावर एक क्रिया लिहिलेली आहे – Stop. Wait. Go. तुम्ही बटण दाबता, आणि ऐकणारा ती क्रिया करतो.
“करू नकोस” साठी सुरुवातीला Don't: Don't go. तुम्हालाही त्यात सामील व्हायचं असेल – तुम्ही आणि मी, एकत्र – तर Let's: Let's go. आणि सौम्य कल्पनेसाठी प्रश्न विचारा: How about a coffee? Why don't we go out?
आज्ञार्थ थेट वाटू शकतो, म्हणून please, मैत्रीपूर्ण सूर आणि परिस्थिती खूप महत्त्वाची आहे.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत आज्ञार्थाची अनेक रूपं आहेत: “बस” (एका जवळच्या व्यक्तीला), “बसा” (अनेकांना किंवा आदराने), “बसूया” (आपल्या सगळ्यांसाठी). इंग्रजीत एकच रूप – मूळ रूप – एका व्यक्तीसाठीही आणि अनेकांसाठीही: Sit down. मराठी “नको / नका” (“बसू नकोस”, “हात लावू नका”) इंग्रजीत Don't + मूळ रूप होतं, आणि “चला, जाऊया!”, “पिझ्झा मागवूया!” हे Let's + मूळ रूप. मराठीत “आपण जाऊया” असं कर्त्यासह म्हणतो, पण इंग्रजीत Let's मध्येच “us” आहे, म्हणून त्यानंतर we नाही. नम्रतेसाठी मराठीत आदरार्थी रूप (“बसा”, “या”) आणि “जरा” पुरतं; इंग्रजीत रूप तेच राहतं, नम्रता please किंवा Can you…? ने येते.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| बस! / बसा! | Sit down! | मराठीत एकवचन-आदरार्थी वेगळे; इंग्रजीत एकच रूप |
| हात लावू नकोस! / हात लावू नका! | Don't touch it! | “नको / नका” → Don't + मूळ रूप, आणि ते सुरुवातीला |
| काळजी घे! | Be careful! | मराठीत “काळजी घे”; इंग्रजीत विशेषणाआधी be |
| चला, घरी जाऊया! | Let's go home! | “-ऊया” → Let's + मूळ रूप; we नाही |
| पैशांवरून भांडण नको करूया. | Let's not argue about money. | “नको करूया” → Let's not |
| आपण साराला विचारूया का? | Why don't we ask Sara? | प्रस्ताव → Why don't we + मूळ रूप |
| जरा दार बंद कर. / दार बंद कराल का? | Close the door, please. / Can you close the door, please? | मराठीत “जरा” किंवा आदरार्थी रूप; इंग्रजीत please किंवा Can you…? |
| पुढच्या स्टॉपवर उतरा. | Get off the bus at the next stop. | – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत: कर्त्याशिवाय क्रियापद |
थोडक्यात: आज्ञा = कर्त्याशिवाय मूळ रूप, नकार = Don't + मूळ रूप, “करूया” = Let's + मूळ रूप (we शिवाय); नम्रता please ने येते.
रचना
आज्ञार्थ
| रचना | उदाहरण | |
|---|---|---|
| होकारार्थी | मूळ रूप + … | Open the door. |
| नकारार्थी | Don't + मूळ रूप + … | Don't open the door. |
| be बरोबर | Be / Don't be + विशेषण | Be quiet. Don't be late. |
| सौम्य | Please + आज्ञा / आज्ञा + please | Please sit down. / Sit down, please. |
| Always / never | Always / Never + मूळ रूप | Always say thank you. Never tell anyone. |
- एका व्यक्तीसाठी आणि अनेकांसाठी रूप एकच: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
- Do not हे पूर्ण रूप पाट्यांवर आणि औपचारिक नियमांत वापरतात: Do not enter.
Let's (= let us)
| रचना | उदाहरण | |
|---|---|---|
| प्रस्ताव | Let's + मूळ रूप | Let's eat out tonight. |
| नकारार्थी | Let's not + मूळ रूप | Let's not wait. |
इतर प्रस्ताव
| रचना | उदाहरण |
|---|---|
| How about / What about + नाम? | How about a coffee? |
| How about / What about + -ing रूप? | What about going to the beach? |
| Why don't we + मूळ रूप? | Why don't we take a taxi? |
-ing रूप (going, taking) तुम्ही A1-22 मध्ये नीट शिकाल; इथे फक्त How about / What about नंतर ते लक्षात ठेवा.
प्रस्तावाला उत्तर
| हो | नाही |
|---|---|
| Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not? | Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time. |
वापर
1सूचना
पायरी-पायरीच्या सूचनांसाठी आज्ञार्थ: पाककृती, ॲप, मशीन, परीक्षा, वर्ग.
2रस्ता सांगणे
एखाद्या ठिकाणी कसं पोचायचं, हे सांगायला आज्ञार्थ.
3इशारे आणि सल्ला
इशारा देण्यासाठी आज्ञार्थ – अनेकदा छोटा आणि मोठ्याने. Always / Never + आज्ञा म्हणजे ठाम सर्वसाधारण सल्ला.
4आमंत्रण आणि आग्रह
मैत्रीपूर्ण सुरात आज्ञार्थ उबदार आणि प्रेमळ वाटतो, उद्धट नाही. मराठीतही “या, बसा!” असंच वाटतं.
5Let's आणि Let's not
एखादी गोष्ट एकत्र करायचा प्रस्ताव (तुम्ही + मी) Let's ने. Let's not म्हणजे ती न करण्याचा प्रस्ताव. मराठीत हे “-ऊया” रूप आहे: “करूया”, “जाऊया”, “नको करूया”.
6How about…? What about…? Why don't we…?
हे प्रश्न प्रस्ताव सौम्य आणि मोकळा करतात. How about / What about नंतर नाम किंवा -ing रूप; Why don't we नंतर मूळ रूप. मराठीत आपण हे “… करूया का?”, “… कसं वाटतं?” ने म्हणतो.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “आपण मीटिंग सुरू करूया” → Let's we start. मराठीत प्रस्तावात “आपण” हा कर्ता अनेकदा असतो: “आपण मीटिंग सुरू करूया”, “आपण आधी नाश्ता करूया”. म्हणून इंग्रजीत Let's नंतर we घुसतो. पण Let's = let us: “आपण” आधीच त्यात आहे. Let's नंतर थेट मूळ रूप.
2. “घाबरू नका”, “काळजी करू नकोस” → Don't be panic, Don't be worry. मराठीत अशा सगळ्या आज्ञा एकाच साच्यात येतात: “घाबरू नका”, “काळजी करू नकोस”, “उशीर करू नका”. इंग्रजीत आधी पाहा: शब्द क्रियापद आहे की विशेषण? panic, worry ही क्रियापदं आहेत: Don't panic, Don't worry – be शिवाय. late, afraid, nervous ही विशेषणं आहेत: तिथेच Don't be लागतं.
3. “एक काम कर…” → Do one thing. मराठीत सूचना देण्याआधी आपण म्हणतो: “एक काम कर, उद्या सकाळी फोन कर.” शब्दशः भाषांतर Do one thing, … भारतीय इंग्रजीत खूप ऐकू येतं, पण भारताबाहेरचे लोक गोंधळतात: कोणतं “one thing”? सरळ आज्ञा द्या, किंवा प्रस्ताव मांडा: Why don't you…?
गोंधळ करू नका
आज्ञा आणि Can you…? – आज्ञा सांगते; Can you…? विचारतं. अनोळखी लोकांशी, दुकानात किंवा ऑफिसमध्ये विनंती सहसा जास्त नम्र. पाहा A1-17 आणि A2-23.
Let's आणि lets – Let's (अपॉस्ट्रॉफीसह) = let us, प्रस्ताव. Lets (अपॉस्ट्रॉफीशिवाय) म्हणजे let + -s = परवानगी देतो / देते. पाहा B1-18.
Don't आणि Doesn't – नकारार्थी आज्ञा नेहमी Don't (किंवा Do not), एका व्यक्तीसाठीही. Doesn't फक्त Present Simple (साधा वर्तमानकाळ) मध्ये he / she / it बरोबर. पाहा A1-13.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- Let's = let us. अपॉस्ट्रॉफी u ची जागा घेतो: /lets/. Lets go असं लिहू नका.
- Don't एका syllable चा आहे: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US). हा स्वर “ओ” वरून “उ” कडे सरकतो. पटपट बोलताना t अनेकदा स्पष्ट ऐकू येत नाही: Don't worry.
- मुख्य क्रियापदावर किंवा sit down सारख्या क्रियापदातल्या छोट्या शब्दावर जोर द्या: Sit down. Don't touch it. इशाऱ्यात Don't वर जोर: Don't touch it!
- सूर अर्थ बदलतो. सपाट, खाली जाणारा सूर हुकूम वाटू शकतो; मऊ सूर आणि please मैत्रीपूर्ण वाटतात. मराठीत “दे”, “बस” हे घरात सहज चालतं; इंग्रजीत छोट्या आज्ञेला please जोडणं सुरक्षित.
- शेवटी please (Sit down, please) सहसा जास्त मैत्रीपूर्ण वाटतं; सुरुवातीला जोरात please कधी कधी अधीर वाटतं.
- जोर देताना किंवा रागात कधी कधी कर्ता जोडतात: You sit here! हा अपवाद आहे, नेहमीची रचना नाही.
सुवर्णनियम
मूळ रूपाने सुरुवात करा, सहसा कर्त्याशिवाय: Sit down. नकार: Don't + मूळ रूप. तुम्हीही सामील असाल तर Let's / Let's not + मूळ रूप, we शिवाय. सौम्य प्रस्तावासाठी How about / What about + नाम किंवा -ing रूप, किंवा Why don't we + मूळ रूप. नम्रता please ने येते, do one thing ने नाही.
सराव
A. रचना
रिकाम्या जागा भरा, नकारार्थी वाक्यं तयार करा किंवा शब्द योग्य क्रमाने लावा.
-
___ … your books, please.
-
नकारार्थी वाक्य तयार करा: Touch the screen.
-
नकारार्थी वाक्य तयार करा: Let's go out tonight.
-
late for the meeting! (negative imperative of be)
-
How about (have) lunch in the park?
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: forget / never / your password
B. अर्थ
वाक्य सूचना (instruction), इशारा (warning) की प्रस्ताव (suggestion) आहे? उत्तर इंग्रजीत लिहा किंवा योग्य पर्याय निवडा.
-
Instruction, warning or suggestion? "Watch out! The dog bites."
-
Instruction, warning or suggestion? "Why don't we take the train?"
-
"Let's go to the cinema." सगळ्यात योग्य उत्तर निवडा: …
-
योग्य पर्याय निवडा: … take a taxi.
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
Not park here.
-
Let's to have lunch.
-
Please you wait here.
-
What about a pizza?
D. संदर्भात
संवादातील रिकाम्या जागा भरा.
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
इंग्रजीत सूचना आणि प्रस्ताव लिहा.
-
तुमच्या घरी येणाऱ्या पाहुण्यासाठी तीन सूचना लिहा.
-
तुमच्या मित्राला कंटाळा आला आहे. दोन वेगवेगळ्या पद्धतींनी दोन प्रस्ताव लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
A1-17 Can आणि Can't: इंग्रजीत “येतं”, “शकतो”, “करू का?” कसं म्हणायचं you help me with my bags, please?
-
A1-13 Present Simple नकार आणि प्रश्न: don't, doesn't, do, does – मराठीत सोपं स्पष्टीकरण My brother (not / eat) fish.
-
A1-15 Always, Usually, Never: इंग्रजीत “किती वेळा” कसं सांगायचं – मराठीत स्पष्टीकरण शब्द योग्य क्रमाने लावा: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
उत्तरे
A. रचना
- Open
- Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
- Let's not go out tonight.
- Don't be / Do not be
- having
- Never forget your password.
B. अर्थ
- warning
- suggestion
- Good idea!
- Let's
C. चूक शोधा
- Don't park here. / Do not park here.
- Let's have lunch.
- Please wait here. / Wait here, please.
- ✓ What about a pizza?
D. संदर्भात
- Let's
- going
- don't
- Don't forget / Do not forget
- Let's meet / Meet
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
- Let's go for a walk. Why don't we watch a film?
F. मिश्र उजळणी
- Can / Could / Will / Would
- doesn't eat / does not eat
- We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
