Imperative (urdhërorja), Let's dhe propozimet në anglisht
Imperatives, Let's and Suggestions
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të jepni udhëzime, drejtime dhe paralajmërime (Turn left. Don't touch that!), të ftoni njerëz (Come in!), t'i zbutni me please, dhe të bëni propozime me Let's, How about…?, What about…? dhe Why don't we…?
Ideja kryesore
Ndonjëherë nuk doni ta përshkruani botën: doni ta ndryshoni. Doni që dikush të bëjë diçka: Sit down. Open the window. Be careful. Për këtë anglishtja përdor urdhëroren (imperative): formën bazë të foljes në fillim, pa kryefjalë.
Pse pa kryefjalë? Sepse është e qartë: është ju, dëgjuesi. Mendoni një buton veprimi: një buton me një veprim të shkruar mbi të: Stop. Wait. Go. Ju shtypni butonin, dhe dëgjuesi e kryen veprimin.
Për të thënë «mos e bëj», vendosni përpara Don't: Don't go. Kur doni të përfshini edhe veten, ju dhe unë bashkë, përdorni Let's: Let's go. Dhe për një ide më të butë, bëni një pyetje: How about a coffee? Why don't we go out?
Urdhërorja mund të tingëllojë e drejtpërdrejtë, prandaj please, një zë miqësor dhe situata kanë shumë rëndësi.
Shqipja dhe anglishtja
Urdhërorja shqipe punon pothuajse njësoj: pa kryefjalë, me foljen në fillim («Hap derën», «Kthehu majtas»). Shqipja ka dy forma, «ulu» dhe «uluni»; anglishtja ka vetëm një: Sit down për një person dhe për shumë. Edhe «Pse nuk…?» punon si Why don't we…?
Vështirësitë janë tri. E para: mohimin shqipja e bën me «mos», anglishtja me Don't, jo me not ose no. E dyta: shumë gjendje që në shqip janë folje («mos u vono», «mos u mërzit», «mos u nervozo») në anglisht janë mbiemra, prandaj duan be: Don't be late. E treta: në shqip propozimet ndërtohen me «të» («Le të shkojmë», «Po sikur të shkojmë…?»), kurse në anglisht pas Let's vjen forma bazë pa to, dhe pas How about / What about vjen forma -ing.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Hap derën. / Hapni derën. | Open the door. | këtu është njësoj: pa kryefjalë; anglishtja ka një formë për një dhe për shumë veta |
| Mos e prek! | Don't touch it! | «mos» → Don't, jo not ose no |
| Mos u vono! | Don't be late! | në shqip folje, në anglisht be + mbiemër |
| Le të shkojmë. / Hajde të shkojmë. | Let's go. | «le të» → Let's + forma bazë, pa to |
| Po sikur të shkojmë në plazh? | How about going to the beach? | «të» + folje → forma -ing |
| Pse nuk marrim një taksi? | Why don't we take a taxi? | këtu është njësoj: «pse nuk» = why don't |
| Uluni, ju lutem. | Sit down, please. | «ju lutem» → please, pa you |
Shkurt: urdhërorja = forma bazë pa kryefjalë; mohimi = Don't; me mbiemra Don't be; propozime me Let's + forma bazë, How about + -ing, Why don't we + forma bazë.
Forma
Urdhërorja
| Modeli | Shembull | |
|---|---|---|
| Pohore | forma bazë + … | Open the door. |
| Mohore | Don't + forma bazë + … | Don't open the door. |
| Me be | Be / Don't be + mbiemër | Be quiet. Don't be late. |
| Më e butë | Please + urdhërore / urdhërore + please | Please sit down. / Sit down, please. |
| Always / never | Always / Never + forma bazë | Always say thank you. Never tell anyone. |
- Forma është e njëjtë për një person ose për shumë: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
- Do not është forma e plotë, që përdoret në tabela dhe në rregulla zyrtare: Do not enter.
Let's (= let us)
| Modeli | Shembull | |
|---|---|---|
| Propozim | Let's + forma bazë | Let's eat out tonight. |
| Mohore | Let's not + forma bazë | Let's not wait. |
Propozime të tjera
| Modeli | Shembull |
|---|---|
| How about / What about + emër? | How about a coffee? |
| How about / What about + forma -ing? | What about going to the beach? |
| Why don't we + forma bazë? | Why don't we take a taxi? |
Forma -ing (going, taking) shpjegohet plotësisht te A1-22; këtu mësojeni vetëm pas How about / What about.
Si i përgjigjemi një propozimi
| Po | Jo |
|---|---|
| Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not? | Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time. |
Përdorimi
1Udhëzimet
Përdorni urdhëroren për udhëzime hap pas hapi: receta, aplikacione, makineri, provime, klasa.
2Drejtimet
Përdorni urdhëroren për t'u treguar njerëzve si të shkojnë diku.
3Paralajmërimet dhe këshillat
Përdorni urdhëroren, shpesh të shkurtër dhe me zë të lartë, për të paralajmëruar njerëzit. Always / Never + urdhërore japin këshilla të forta të përgjithshme.
4Ftesat dhe ofertat
Me një zë miqësor, urdhërorja është e ngrohtë dhe mikpritëse, jo e vrazhdë.
5Let's dhe Let's not
Përdorni Let's për të propozuar të bëjmë diçka bashkë (ti + unë). Let's not propozon të mos e bëjmë.
6How about…? What about…? Why don't we…?
Këto pyetje e bëjnë propozimin më të butë dhe më të hapur. Pas How about / What about përdorni një emër ose formën -ing. Pas Why don't we përdorni formën bazë.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Mos» → not / no. «Mos e lini portën hapur, se dalin delet!» Shqipja e bën urdhëroren mohore me «mos». Fjalë për fjalë del Not ose No para foljes. Në anglisht urdhërorja mohore fillon gjithmonë me Don't.
2. «Mos u mërzit» → don't sad. «Gjyshe, të lutem mos u mërzit kur të iki. Do të të marr në telefon çdo mbrëmje». Në shqip «mërzitem» është folje. Në anglisht sad është mbiemër, prandaj urdhërorja do be.
3. «Le të» → let's to. «Hajde, le të blejmë peshk të freskët në port». Në shqip pas «le» vjen «të». Fjalë për fjalë del let's to. Në anglisht pas Let's vjen direkt forma bazë.
4. «Po sikur të…» → How about to. «Kemi humbur rrugën. Po sikur ta pyesim atë burrin te karburanti?» Në shqip propozimi ndërtohet me «të» + folje. Fjalë për fjalë del How about to ask. Në anglisht pas How about vjen forma -ing ose një emër.
Mos i ngatërroni
Urdhërorja apo Can you…? – Urdhërorja urdhëron; Can you…? pyet. Me të panjohur, në dyqane ose në punë, kërkesa zakonisht është më e sjellshme. Shih A1-17 dhe A2-23.
Let's apo lets – Let's (me apostrof) = let us, një propozim. Lets (pa apostrof) është folja let + -s = lejon. Shih B1-18.
Don't apo Doesn't – Urdhërorja mohore është gjithmonë Don't (ose Do not), edhe për një person. Doesn't është vetëm për he / she / it në Present Simple. Shih A1-13.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Let's = let us. Apostrofi zë vendin e u-së: /lets/. Mos shkruani Lets go.
- Don't ka një rrokje: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US). Mos shtoni «ë» midis n dhe t. Në të folur të shpejtë t-ja shpesh nuk dëgjohet qartë: Don't worry.
- Theksoni foljen kryesore, ose fjalën e vogël te foljet si sit down: Sit down. Don't touch it. Në paralajmërim theksoni Don't: Don't touch it!
- Zëri e ndryshon kuptimin. Një zë i sheshtë që bie mund të tingëllojë si urdhër; një zë më i butë dhe please tingëllojnë miqësore.
- Please në fund (Sit down, please) zakonisht tingëllon më miqësore se një please e fortë në fillim, që mund të tingëllojë e padurueshme.
- Në të folur me theks ose me nervozizëm ndonjëherë shtohet kryefjala: You sit here! Kjo është e veçantë, jo modeli normal.
Rregulli i artë
Filloni me formën bazë, zakonisht pa kryefjalë: Sit down. Mohorja: Don't + forma bazë (me mbiemra: Don't be). Për të përfshirë edhe veten: Let's / Let's not + forma bazë. Për një propozim më të butë: How about / What about + emër ose forma -ing, ose Why don't we + forma bazë.
Ushtrime
A. Forma
Plotësoni, zgjidhni ose bëjini fjalitë mohore.
-
___ … your books, please.
-
Bëjeni mohore: Touch the screen.
-
Bëjeni mohore: Let's go out tonight.
-
late for the meeting! (urdhërorja mohore e be)
-
How about (have) lunch in the park?
-
Vendosini fjalët në rendin e duhur: forget / never / your password
B. Kuptimi
Udhëzim (instruction), paralajmërim (warning) apo propozim (suggestion)? Shkruani përgjigjen në anglisht ose zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Instruction, warning or suggestion? "Watch out! The dog bites."
-
Instruction, warning or suggestion? "Why don't we take the train?"
-
"Let's go to the cinema." Zgjidhni përgjigjen më të mirë: …
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … take a taxi.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
Not park here.
-
Let's to have lunch.
-
Please you wait here.
-
What about a pizza?
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani tri udhëzime për një mysafir që vjen në shtëpinë tuaj.
-
Shoku juaj mërzitet. Shkruani dy propozime në mënyra të ndryshme.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-17 Can dhe Can't në shqip: aftësia, leja dhe kërkesat you help me with my bags, please?
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does – mohorja dhe pyetjet në shqip My brother (not / eat) fish.
-
A1-15 Always, usually, never: ndajfoljet e shpeshtësisë në anglisht Vendosini fjalët në rendin e duhur: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Përgjigjet
A. Forma
- Open
- Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
- Let's not go out tonight.
- Don't be / Do not be
- having
- Never forget your password.
B. Kuptimi
- warning
- suggestion
- Good idea!
- Let's
C. Gjeni gabimin
- Don't park here. / Do not park here.
- Let's have lunch.
- Please wait here. / Wait here, please.
- ✓ What about a pizza?
D. Në kontekst
- Let's
- going
- don't
- Don't forget / Do not forget
- Let's meet / Meet
E. Radha juaj
- Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
- Let's go for a walk. Why don't we watch a film?
F. Përsëritje e përzier
- Can / Could / Will / Would
- doesn't eat / does not eat
- We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
