Have dhe Have Got në shqip: zotërimi, familja, pamja, sëmundjet
Have and Have Got
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të flisni për gjërat që keni, për familjen, për pamjen e njerëzve dhe për sëmundjet me have dhe have got, në fjali pohore, mohore dhe pyetëse. Do të dini të përdorni have edhe për veprime të përditshme si have breakfast.
Ideja kryesore
Have e lidh një person me diçka në jetën e tij: një makinë, një motër, sy blu, një dhimbje koke. Përfytyroni personin si një magnet. Gjërat ngjiten pas tij dhe bëhen pjesë e jetës së tij: një makinë, një motër, sy blu, një qen, madje edhe një grip. I have a car. I have a dog.
Anglishtja ka dy mënyra për ta thënë këtë. Have përdoret në çdo variant të anglishtes. Have got do të thotë njësoj dhe është shumë i zakonshëm në anglishten britanike, sidomos në të folur. Në anglishten amerikane forma normale është have, por edhe I've got përdoret shpesh në të folur të lirë.
Të dyja format sillen ndryshe. Have është folje e zakonshme, prandaj për mohoren dhe pyetjen përdor do / does, pikërisht si te A1-13. Te have got, have është folja ndihmëse, prandaj merr vetë not dhe kalon vetë përpara.
Edhe diçka: have mund të jetë edhe veprim: have lunch, have a shower. Kjo nuk është zotërim, dhe këtu have got nuk është i mundur.
Shqipja dhe anglishtja
Për zotërimin, familjen dhe pamjen shqipja punon njësoj: «Kam një makinë», «Kam dy motra», «Ka sy blu». Këtu keni avantazh. Por «kam» në shqip bën edhe punë që në anglisht nuk i bën have.
E para: gjendjet si «kam ftohtë», «kam uri», «kam frikë» në anglisht janë be + mbiemër: I'm cold. Kujdes: I have a cold do të thotë «jam i ftohur, kam grip». E dyta: për sëmundjet shqipja nuk vë «një» («Kam dhimbje koke»), kurse anglishtja zakonisht vë a / an: I have a headache. E treta: «ka» në shqip do të thotë edhe «gjendet» («Në Theth nuk ka shumë sinjal»); këtu anglishtja thotë there is / there are, shih A1-11. E katërta: veprimet e përditshme në shqip i bëjmë me «bëj» ose me një folje tjetër («bëj dush», «ha mëngjes»), kurse anglishtja thotë have: have a shower, have breakfast.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Kam një makinë të re. | I have a new car. / I've got a new car. | këtu është njësoj: «kam» = have |
| Ajo nuk ka makinë. | She doesn't have a car. / She hasn't got a car. | në shqip «nuk», në anglisht doesn't have ose hasn't got |
| A ke një stilolaps? | Do you have a pen? / Have you got a pen? | në shqip «a», në anglisht do ose have … got |
| Kam ftohtë. | I'm cold. | gjendje: be, jo have |
| Jam i ftohur. / Kam grip. | I have a cold. | sëmundje: have a cold |
| Kam dhimbje koke. | I have a headache. | në shqip pa «një», në anglisht a |
| Bëj dush çdo mëngjes. | I have a shower every morning. | «bëj» → have, jo make |
| Ha mëngjes në tetë. | I have breakfast at eight. | «ha mëngjes» → have breakfast |
| Në hotel ka pishinë. | There's a pool in the hotel. / The hotel has a pool. | «ka» = gjendet → there is; ose hoteli si kryefjalë + has |
Shkurt: «kam» për gjërat, familjen dhe pamjen = have / have got; «kam ftohtë» = I'm cold; për sëmundjet have a…; për veprimet e përditshme have (jo make), dhe kurrë have got.
Forma
Pohorja
| Kryefjala | have | have got (kryesisht UK) |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have a car. | have got ('ve got) a car. |
| he / she / it | has a car. | has got ('s got) a car. |
Mohorja
| Kryefjala | have (të gjitha variantet) | have got (kryesisht UK) |
|---|---|---|
| I / you / we / they | don't have a car. | haven't got a car. |
| he / she / it | doesn't have a car. | hasn't got a car. |
Pas doesn't vjen have, jo has: She doesn't have a car.
Pyetjet dhe përgjigjet e shkurtra
| Forma | Pyetja | Po | Jo |
|---|---|---|---|
| have | Do you have a pen? | Yes, I do. | No, I don't. |
| have | Does she have a car? | Yes, she does. | No, she doesn't. |
| have got | Have you got a pen? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| have got | Has he got a car? | Yes, he has. | No, he hasn't. |
Mos i përzieni dy format: jo Do you have got…? Përgjigjuni me foljen ndihmëse të pyetjes: Have you got…? – Yes, I have.
Format e shkurtra: I've got, you've got, he's got, she's got, it's got, we've got, they've got. Me have të thjeshtë për zotërim zakonisht përdoret forma e plotë: I have a car.
Have për veprime (vetëm have, kurrë have got)
| have + … | Shembuj |
|---|---|
| ushqime dhe pije | have breakfast / lunch / dinner / a coffee |
| larja | have a shower / a bath; edhe take a shower është i zakonshëm, sidomos në anglishten amerikane |
| përvoja | have a party / a good time / a break / a lesson |
Përdorimi
1Zotërimi
Përdorni have ose have got për gjërat që keni.
2Familja, miqtë dhe kafshët shtëpiake
Përdorni have / have got për njerëzit dhe kafshët në jetën tuaj.
3Pamja
Përdorni have / have got për flokët, sytë dhe tipare të tjera.
4Sëmundjet, problemet dhe takimet
Përdorni have / have got me sëmundjet dhe dhimbjet, zakonisht me a / an. Përdoret edhe për probleme dhe takime.
5Have për veprime: kurrë have got
Have + emër mund të jetë veprim: të ngrënët, të pirët, larja, përvojat. Këtu have është folje e zakonshme veprimi dhe have got nuk është i mundur.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Kanë ftohtë» → have cold. «Mysafirët kanë ftohtë në tarracë, le të hamë brenda». Në shqip «kam ftohtë» është gjendje me «kam». Në anglisht gjendja është be + mbiemër. Have a cold do të thotë diçka tjetër: «jam i ftohur».
2. Sëmundja pa a. «Ule pak muzikën, të lutem. Babi ka dhimbje koke». Në shqip para sëmundjes nuk vëmë «një». Në anglisht headache, cold, temperature zakonisht marrin a.
3. «Bëj dush» → make a shower. «Pas futbollit djemtë bëjnë dush në palestër para se të shkojnë në shtëpi». Fjalë për fjalë del make. Në anglisht për larjen, ushqimet dhe pijet përdoret have (ose take a shower).
4. «Ka» = gjendet → has. «Në Theth nuk ka shumë sinjal telefoni». Këtu «ka» nuk do të thotë zotërim, por «gjendet». Fjalë për fjalë del has pa kryefjalë. Në anglisht: there is / there isn't, ose një kryefjalë e vërtetë + have.
Mos i ngatërroni
have (zotërim) apo have (veprim) – Zotërimi mund të jetë have ose have got. Veprimi është vetëm have. (Veprimet me have mund të jenë edhe në formën e vazhdueshme, I'm having lunch: shih A1-23.)
have apo there is – Have = dikush ka diçka; there is = diçka gjendet në një vend. Shih A1-11. Në shqip të dyja janë «ka».
be apo have – Ndjenjat, mosha dhe gjendjet thuhen me be. Sëmundja është emër, prandaj thuhet me have. Shih A1-02.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- has /hæz/: tingulli /æ/ nuk ekziston në shqip. Hapni gojën si për «a», por gjuhën mbajeni përpara si për «e». Në të folur të shpejtë shpesh dobësohet në /həz/, me një zanore si «ë».
- Te have got, have zakonisht shkurtohet dhe theksi bie te got: I've got /aɪv ˈɡɒt/ (UK), /aɪv ˈɡɑːt/ (US).
- have mbaron me /v/: buza e poshtme prek dhëmbët e sipërm. Mos e ktheni në «f».
- she's got = she has got, por she's = she is. Shikoni fjalën që vjen më pas: She's got a cat (has) / She's tired (is).
- Në përgjigjet e shkurtra folja ndihmëse është e fortë: Yes, I have /hæv/. Yes, I do /duː/.
Rregulli i artë
have / has përdoret në të gjitha variantet dhe merr do / does në mohore dhe në pyetje. have got / has got (kryesisht UK) do të thotë njësoj për zotërimin, familjen, pamjen dhe sëmundjet, dhe e bën vetë mohoren dhe pyetjen. Për veprime si have lunch përdorni vetëm have. «Kam ftohtë» në anglisht është I'm cold.
Ushtrime
A. Forma
Plotësoni fjalën që mungon, bëjini fjalitë mohore ose pyetëse.
-
My brother (have) two cats.
-
Bëjeni mohore (have): I have a bike.
-
Bëjeni mohore (have got): She's got a laptop.
-
Formoni një pyetje (have): They have a garden.
-
Formoni një pyetje (have got): He has got a sister.
-
"Have you got a pen?" "Yes, I ."
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I … a terrible headache.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: She … a shower after the gym.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: "Does your flat have a lift?" "No, it …."
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: My grandmother … 80.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
He doesn't has a car.
-
Do you have got a minute?
-
We've got dinner at seven every day.
-
Has your sister got blue eyes?
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë.
Kim: So, what about your family? 15 you got any brothers or sisters?
Leo: Yes, I 16. I've got a sister. She 17 two kids.
Kim: Nice! And 18 you have a car?
Leo: No, I 19. I've got a bike.
Kim: OK. Oh — we 20 dinner at eight here. Is that OK?
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani tri fjali për familjen ose për gjërat tuaja. Përdorni have ose have got.
-
Përshkruani pamjen e një shoku ose shoqeje me dy fjali.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does – mohorja dhe pyetjet në shqip your sister work in a bank?
-
A1-11 There is dhe there are në anglisht: si thuhet «ka» në kuptimin «ndodhet» a supermarket near my flat.
-
A1-02 To Be (am, is, are) në shqip: shpjegim dhe ushtrime My son six years old.
Përgjigjet
A. Forma
- has / has got / 's got
- I don't have a bike. / I do not have a bike.
- She hasn't got a laptop. / She has not got a laptop.
- Do they have a garden?
- Has he got a sister?
- have
B. Kuptimi
- have
- has
- doesn't
- is
C. Gjeni gabimin
- He doesn't have a car.
- Do you have a minute? / Have you got a minute?
- We have dinner at seven every day.
- ✓ Has your sister got blue eyes?
D. Në kontekst
- Have
- have
- has / 's got / has got
- do
- don't / do not
- have
E. Radha juaj
- I have one brother. I've got a small flat. I don't have a car.
- My friend Ana has short hair. She's got brown eyes.
F. Përsëritje e përzier
- Does
- There's / There is
- is
