Marudio B1: Passive, Reported Speech na Verb + -ing au To kwa Kiswahili
Review: Passive, Reported Speech and Verb Patterns
Katika ukurasa huu
Marudio haya yanahusu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuchagua kati ya active na passive katika tense yoyote, kuripoti maswali na kuuliza kwa adabu kwa mpangilio sahihi wa maneno, kuongeza question tags, kubashiri kuhusu sasa, na kuchagua kati ya -ing, to na base form baada ya vitenzi na vihusishi.
Tulichojifunza
| Somo | Jambo kuu | Mfano muhimu |
|---|---|---|
| B1-10 | be + past participle katika Present Simple na Past Simple (-w-: iliibiwa); by + mtendaji pale tu inapofaa (si with); was born (nilizaliwa) | My phone was stolen on the train. |
| B1-11 | Passive katika kila tense na baada ya modal: weka be katika tense unayohitaji (is being, has been, will be, must be) | The bridge is being repaired, so we have to go the long way round. |
| B1-12 | Reported statements: backshift baada ya said; viwakilishi na maneno ya wakati hubadilika; hakuna backshift kama bado ni kweli au kitenzi cha kuripoti ni cha sasa — Kiswahili hakina backshift (alisema atakuja) | She said she would see me the next day. |
| B1-13 | Maswali yaliyoripotiwa kwa statement order, pamoja na if / whether (kama); ask / tell + mtu + (not) to (si kitenzi cha -e); say (kusema) na tell (kuambia) | The officer asked me where I was going. |
| B1-14 | Indirect questions: maneno ya mwanzo ya adabu + statement order, bila backshift; neno la swali + to-infinitive (sijui nifanye nini → what to do) | Excuse me, could you tell me where the nearest bus stop is? |
| B1-15 | Question tags: rudia kitenzi kisaidizi na ukigeuze; do / does / did kama hakuna kitenzi kisaidizi; hakuna isn't it? ya kila mahali kama sivyo?; sauti inayoshuka na inayopanda | She works from home on Fridays, doesn't she? |
| B1-16 | Kubashiri kuhusu sasa: must (lazima: hakika ni kweli), might / may / could (huenda), can't (hawezi kuwa: hakika si kweli) | You've been travelling all day. You must be tired. |
| B1-17 | Kitenzi + -ing (enjoy, avoid, consider, suggest) na kitenzi + to (decide, hope, refuse, manage) — ku- haikusaidii; kivumishi + to | We've decided to sell the car. |
| B1-18 | Kitenzi + mtendwa + to (want, ask, tell, allow) badala ya -e (nataka uje); make / let + mtendwa + base form; passive be made to, be allowed to | My boss let me leave early on Friday. |
| B1-19 | -ing form kama kiima (kitenzi cha umoja) na baada ya vihusishi, pamoja na to katika look forward to — ku- baada ya kabla ya, bila, kwa → -ing | We look forward to hearing from you. |
Ulinganisho Muhimu
Active na passive B1-10 B1-11 — Kiswahili kina passive kwa -w- ndani ya neno moja (iliharibiwa); Kiingereza kinahitaji maneno mawili au matatu: be + past participle.
- Jaribio: Kiima kinatenda au kinatendwa? Kinatendwa → be + past participle. Vitenzi visivyo na mtendwa (happen, arrive, die) havina passive — hata kama ilitokea inasikika kama passive.
being na been B1-11
- Jaribio: Baada ya am / is / are / was / were → being (kinaendelea). Baada ya have / has / had → been (kimekamilika). -na- + -w- sasa hivi → is being; -me- + -w- → has been (lakini na jana → was).
Swali lililoripotiwa na indirect question B1-13 B1-14
- Jaribio: Yote mawili yanatumia statement order bila do / does / did. Ninamweleza mtu kuhusu swali la zamani? → kwa kawaida backshift, nukta. Ninauliza sasa? → bila backshift; maneno ya mwanzo yanaamua ? au .
say na tell; told me to na told me that B1-12 B1-13
- Jaribio: Kuna mtu mara moja baada ya kitenzi? → tell (kama -ambia). Ni amri au ombi? → tell / ask + mtu + (not) to — si kitenzi cha -e.
Backshift na bila backshift B1-12
- Jaribio: Kitenzi cha kuripoti ni cha wakati uliopita? → kwa kawaida rudisha hatua moja nyuma, hata kama Kiswahili hakibadilishi. Bado ni kweli sasa, au kitenzi cha kuripoti ni cha sasa (says)? → unaweza kubaki na tense ile ile.
must ya kubashiri na must ya wajibu; can't na mustn't B1-16
- Jaribio: Mantiki kutokana na ushahidi, au sheria? Lazima ina kazi zote mbili, kama must. Kwa "nina uhakika si kweli", tumia can't (hawezi kuwa), si mustn't; na kwa kubashiri, anaweza kuwa → might / could, si can.
Kitenzi + -ing, kitenzi + to na kitenzi + mtendwa + to B1-17 B1-18
- Jaribio: Kitenzi cha kwanza kinachagua umbo — si ku-. Mtu yule yule anafanya vitendo vyote viwili → kitenzi + -ing au kitenzi + to. Mtu mwingine anafanya kitendo cha pili (kitenzi cha -e katika Kiswahili) → kwa kawaida kitenzi + mtendwa + to (si suggest: tazama Makosa ya Kawaida).
make / let + base form na allow + mtendwa + to B1-18
- Jaribio: Kati ya vitenzi vya marudio haya, make na let huchukua base form bila to (na help inaweza). Katika passive: be made to, be allowed to.
to-infinitive na to (kihusishi) + -ing B1-19
- Jaribio: Nomino inaweza kufuata to hii? Kama ndiyo, ni kihusishi → -ing.
Tag yenye kitenzi kisaidizi na tag yenye do / does / did B1-15
- Jaribio: Kuna kitenzi kisaidizi au be kama kitenzi kikuu katika sentensi? Kirudie na ukigeuze (She's a teacher, isn't she?). Hakuna kitenzi kisaidizi wala be? → do / does / did katika tense ile ile. Sivyo? moja ya Kiswahili haitafsiriwi kama isn't it? kila mara.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Neno moja la Kiswahili → neno moja la Kiingereza: be inapotea. Alizaliwa, imesainiwa, lazima ijazwe — Kiswahili kinabeba wakati na passive ndani ya kitenzi kimoja. Kiingereza kinahitaji be kila mara. B1-10 B1-11
2. Kunakili wakati wa Kiswahili: -me- na jana, -ta- baada ya alisema. Mzigo umefika jana ni Kiswahili cha kawaida, lakini Kiingereza hakiruhusu Present Perfect pamoja na yesterday, last week. Na baada ya alisema, Kiswahili hubaki na wakati wa maneno ya awali (alisema atalipa), wakati Kiingereza, baada ya said, kwa kawaida hurudisha tense hatua moja nyuma: will → would. B1-11 B1-12
3. Sivyo? → "isn't it?" kila mahali; yeye → he au she? Sivyo? haibadiliki, lakini tag ya Kiingereza hujengwa upya kila mara kutoka kwa kiima na kitenzi kisaidizi. Hii ni ya kawaida sana katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, lakini si sahihi katika Kiingereza sanifu. Na kwa sababu Kiswahili kina yeye mmoja (na kiambishi a- kimoja: alisema, aliuliza), ni rahisi kuchagua he au she isiyo sahihi — katika tags, katika ripoti na katika maswali yaliyoripotiwa. B1-12 B1-13 B1-15
4. Ku- na -e → "to" kila mahali. Ninafurahia kupika, natazamia kukuona, mwalimu anataka tumalize — Kiswahili kina ku- au -e, lakini Kiingereza kina maumbo matatu: -ing, to + base form, au mtendwa + to. Kitenzi cha kwanza (au kihusishi) ndicho kinachoamua. B1-17 B1-18 B1-19
5. Anaweza kuwa → "can be". Kwa Kiswahili, anaweza kuwa sokoni ni njia ya kawaida ya kubashiri. Kwa Kiingereza, kubashiri hali moja sasa ni might / may / could; can be ni kwa uwezekano wa jumla. B1-16
Kanuni za Dhahabu
- B1-10 Unataka kusisitiza kilichotokea au nani / nini kiliathiriwa? Tumia be + past participle (is made, was built) — maneno mawili, ingawa Kiswahili kina neno moja (ilijengwa). Ongeza by + mtendaji (si with) pale tu mtendaji ni mpya au muhimu.
- B1-11 Weka be katika tense unayohitaji — is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be — kisha ongeza past participle, ambayo haibadiliki kamwe. Baada ya modal, hakuna to.
- B1-12 Ripoti kutoka kwa wakati na mahali pako: baada ya kitenzi cha kuripoti cha wakati uliopita, kwa kawaida rudisha tense nyuma hatua moja na ubadilishe viwakilishi na maneno ya wakati — hata kama Kiswahili hakifanyi hivyo. Kama bado ni kweli, au kitenzi cha kuripoti ni cha sasa, unaweza kubaki na tense ya asili.
- B1-13 Maswali yaliyoripotiwa yanatumia statement order, na if / whether (kama) kwa maswali ya yes/no. Maombi na amri: ask / tell + mtu + (not) to + kitenzi. Tell mtu (kuambia); say kitu (kusema).
- B1-14 Maneno ya mwanzo ya adabu + statement order, bila do / does / did ndani; if / whether kwa maswali ya yes/no. Alama ya kuuliza tu kama maneno ya mwanzo ni swali.
- B1-15 Rudia kitenzi kisaidizi (au be) kama mwangwi na ukigeuze, pamoja na kiwakilishi. Hakuna kitenzi kisaidizi wala be? Tumia do / does / did. Sauti inayoshuka = "kubaliana nami"; sauti inayopanda = "ni kweli hivyo?"
- B1-16 Ushahidi → hitimisho: must = hakika ni kweli; might / may / could = inawezekana; can't = hakika si kweli. Kwa "huenda si", tumia might not / may not.
- B1-17 Kitenzi cha kwanza kinachagua umbo la cha pili: -ing mara nyingi hukichukulia kitendo kama kitu (enjoy, avoid, deny); to mara nyingi huelekeza mbele (decide, hope, promise). Pale mantiki haikusaidii, jifunze kitenzi pamoja na mfano.
- B1-18 Vitenzi kama want, ask, tell, allow huchukua mtu + to + kitenzi; make na let huchukua mtu + kitenzi; help inachukua yoyote. Passive: be made to, be allowed to.
- B1-19 Baada ya kihusishi, kitenzi huchukua umbo la -ing — pamoja na to katika look forward to, be used to, object to. Kiima kimoja cha -ing huchukua kitenzi cha umoja.
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha sentensi. Tumia umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano.
-
B1-10 Passive Voice kwa Kiswahili: Kauli ya Kutendwa (Is Made, Was Built) My bike (steal) last night.
-
B1-11 Passive Voice katika Tense Zote na Modals: Is Being Done, Has Been Done, Must Be Done Sorry, your room (clean) at the moment.
-
B1-11 Passive Voice katika Tense Zote na Modals: Is Being Done, Has Been Done, Must Be Done Tickets (can / buy) online.
-
B1-12 Reported Speech kwa Kiswahili: Usemi wa Taarifa (She Said She Was…) "I've lost my keys." → She said she her keys.has lost: inawezekana kama funguo bado zimepotea sasa B1-12
-
B1-13 Reported Questions kwa Kiswahili: Kuripoti Maswali, Maombi na Amri; Say au Tell? "Where do you work?" → He asked me where .I work: inawezekana kama bado ni kweli B1-12
-
B1-14 Indirect Questions kwa Kiswahili: Could You Tell Me Where…? Jinsi ya Kuuliza kwa Adabu Where is the nearest bus stop? → Could you tell me where ?
-
B1-15 Question Tags kwa Kiswahili: …, Isn't It? Si Kila Mara! She works from home on Fridays, ?
-
B1-18 Want Him To, Make Him Do, Let Him Do kwa Kiswahili: Kitenzi + Mtu + To My mum made me (apologise) to my sister.mum (UK), mom (US)
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
B1-16 Must Be, Can't Be, Might Be kwa Kiswahili: Kubashiri kwa Ushahidi Chagua jibu sahihi: She's just finished a ten-hour shift. She … be tired.
-
B1-16 Must Be, Can't Be, Might Be kwa Kiswahili: Kubashiri kwa Ushahidi Chagua jibu sahihi: That … be Jack — he's on holiday in Thailand.on holiday (UK), on vacation (US)
-
B1-17 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Orodha Kamili ya Vitenzi Chagua jibu sahihi: We can't afford … on holiday this year.
-
B1-17 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Orodha Kamili ya Vitenzi Chagua jibu sahihi: I really enjoy … from home.
-
B1-19 Gerund kwa Kiswahili: -ing Kama Nomino, Kiima na Baada ya Kihusishi Tumia jaribio la nomino, kisha chagua: I'm looking forward to … the new film.
-
B1-17 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Orodha Kamili ya Vitenzi Tumia jaribio la nomino, kisha chagua: I want to … the new film.
-
B1-13 Reported Questions kwa Kiswahili: Kuripoti Maswali, Maombi na Amri; Say au Tell? Chagua jibu sahihi: She … us to wait outside.
-
B1-12 Reported Speech kwa Kiswahili: Usemi wa Taarifa (She Said She Was…) Dakika moja iliyopita rafiki yako alisema: "The film starts at eight." Report 1: She said the film starts at eight. Report 2: She said the film started at eight. Ipi inawezekana? …
-
B1-15 Question Tags kwa Kiswahili: …, Isn't It? Si Kila Mara! "You've locked the door, haven't you?" Msemaji hana uhakika. Kiimbo cha tag ni rising au falling?
-
B1-11 Passive Voice katika Tense Zote na Modals: Is Being Done, Has Been Done, Must Be Done Chagua jibu sahihi: The new stadium …, so it's still closed.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
B1-10 Passive Voice kwa Kiswahili: Kauli ya Kutendwa (Is Made, Was Built) This castle built in the 12th century.
-
B1-11 Passive Voice katika Tense Zote na Modals: Is Being Done, Has Been Done, Must Be Done The results will announced on Friday.
-
B1-13 Reported Questions kwa Kiswahili: Kuripoti Maswali, Maombi na Amri; Say au Tell? She asked me what time was it.
-
B1-14 Indirect Questions kwa Kiswahili: Could You Tell Me Where…? Jinsi ya Kuuliza kwa Adabu Do you know what time does the shop close?
-
B1-15 Question Tags kwa Kiswahili: …, Isn't It? Si Kila Mara! Nobody called, didn't they?
-
B1-18 Want Him To, Make Him Do, Let Him Do kwa Kiswahili: Kitenzi + Mtu + To My parents didn't let me to go to the concert.
-
B1-19 Gerund kwa Kiswahili: -ing Kama Nomino, Kiima na Baada ya Kihusishi It's worth to book a table.
-
B1-12 Reported Speech kwa Kiswahili: Usemi wa Taarifa (She Said She Was…) He said he would send me the details.
-
B1-17 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Orodha Kamili ya Vitenzi She avoided to answer my question.
D. Katika Muktadha
Jaza neno sahihi, au tumia maneno yaliyo kwenye mabano katika umbo sahihi.
Ana: You heard about the new office, 28?
Ben: No! What happened?
Ana: At the meeting, the boss said the old building 29 (sell) last month, and that a new office 30 (build) at the moment.
Ben: Really? Do you know where 31 (they / build) it?
Ana: Near the station. But she asked us 32 (not / tell) anyone yet.
Ben: Oops. I've just told Tom. He 33 (must / can't) be really surprised — I'm sure. He's worked in this building for twenty years!
Ana: And guess what? The boss has agreed 34 (let) us work from home two days a week until the move. She won't make us 35 (come) in every day.
Ben: Great! I'm looking forward to 36 (not / sit) in traffic every morning.
Ana: Me too. 37 (work) from home really suits me.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
B1-12 Reported Speech kwa Kiswahili: Usemi wa Taarifa (She Said She Was…) Ripoti jambo moja ambalo rafiki au mfanyakazi mwenzako alikuambia wiki iliyopita, na swali moja alilokuuliza.
-
B1-18 Want Him To, Make Him Do, Let Him Do kwa Kiswahili: Kitenzi + Mtu + To Andika sentensi tatu kuhusu sheria za nyumbani kwenu ulipokuwa mtoto: moja kwa let, moja kwa make na moja kwa (not) allowed to.
-
B1-11 Passive Voice katika Tense Zote na Modals: Is Being Done, Has Been Done, Must Be Done Andika sentensi mbili kuhusu mji wako kwa passive: moja kuhusu zamani (was built / was opened) na moja kuhusu jambo linaloendelea sasa (is being…).
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
B1-03 Past Perfect kwa Kiswahili: Nilikuwa Nimeshaondoka (I Had Already Left) When we got to the cinema, the film (already / start).
-
B1-07 Third Conditional kwa Kiswahili: If I Had Known… (Ningalijua…) If you (ask) me, I would have helped.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have kwa Kiswahili: Ulipaswa, Ungeweza na Majuto I (should / bring) an umbrella — I'm soaked!
-
A2-25 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Want to, Enjoy -ing na Want Someone To I'd like (go) to the concert with you.
Majibu
A. Muundo
- was stolen / got stolen
- is being cleaned
- can be bought
- had lost / 'd lost / has lost
- I worked / I work
- the nearest bus stop is
- doesn't she
- apologise
B. Maana
- must
- can't
- to go
- working
- seeing
- see
- told
- both
- rising
- is being built
C. Tafuta Kosa
- This castle was built in the 12th century.
- The results will be announced on Friday.
- She asked me what time it was.
- Do you know what time the shop closes?
- Nobody called, did they?
- My parents didn't let me go to the concert. / My parents didn't allow me to go to the concert.
- It's worth booking a table.
- ✓ He said he would send me the details.
- She avoided answering my question.
D. Katika Muktadha
- didn't you
- had been sold / was sold
- was being built / is being built
- they are building / they're building
- not to tell
- must
- to let
- come
- not sitting
- Working
E. Zamu Yako
- My colleague said she was looking for a new job. She asked me if I knew any good companies.
- My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner. I wasn't allowed to watch TV during meals.
- Our town hall was built in 1890. A new park is being created next to the river.
F. Marudio Mchanganyiko
- had already started / 'd already started
- had asked / 'd asked
- should have brought / should've brought
- to go
