SlowingoMálfræði
B1 21 / 39 Upprifjun

Upprifjun: þolmynd, óbein ræða og sagnamynstur á ensku (B1-10–B1-19)

Review: Passive, Reported Speech and Verb Patterns

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Það sem við lærðum
  3. Mikilvægur samanburður
  4. Algengar villur
  5. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  6. Gullnu reglurnar
  7. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu valið á milli germyndar og þolmyndar í öllum tíðum, sagt frá orðum og spurningum annarra og spurt kurteislega með réttri orðaröð, bætt við halaspurningum, dregið ályktanir um nútíðina og valið á milli -ing myndar, to og grunnmyndar á eftir sögnum og forsetningum.

Það sem við lærðum

KennslustundEfniLykildæmi
B1-10be + lýsingarháttur þátíðar í Present Simple og Past Simple; by + gerandi aðeins ef hann skiptir máli; was born („er fæddur“)My phone was stolen on the train.
B1-11Þolmynd í öllum tíðum og á eftir háttarsögnum: settu be í rétta tíð (is being, has been, will be, must be); „það er verið að laga“, „það er búið að gera við“, „verða kynnt“The bridge is being repaired, so we have to go the long way round.
B1-12Óbein ræða: á eftir said færist tíðin aftur, eins og með íslenska viðtengingarhættinum; fornöfn og tímaorð breytast; engin tíðarfærsla ef þetta er enn satt eða sögnin sem segir frá er í nútíðShe said she would see me the next day.
B1-13Óbeinar spurningar með orðaröð fullyrðingar, „hvort“ = if / whether; ask / tell + manneskja + (not) to; say og tellThe officer asked me where I was going.
B1-14Kurteislegar (óbeinar) spurningar: kurteislegur inngangur + orðaröð fullyrðingar, engin tíðarfærsla; spurnarorð + to („hvað ég á að gera“); „Ætli…?“ = I wonder if…Excuse me, could you tell me where the nearest bus stop is?
B1-15Halaspurningar: endurtaktu hjálparsögnina og snúðu henni við; do / does / did ef engin hjálparsögn er; „er það ekki?“ breytist varla, enski halinn breytist með hverri setninguShe works from home on Fridays, doesn't she?
B1-16Ályktanir um nútíðina: must („hlýtur að vera“), might / may / could („gæti verið“), can't („getur ekki verið“); kannski ekki = might notYou've been travelling all day. You must be tired.
B1-17Sögn + -ing (enjoy, avoid, risk, imagine, deny) og sögn + to (decide, hope, refuse, manage); „að“ á íslensku segir ekkert um valið; lýsingarorð + toWe've decided to sell the car.
B1-18Sögn + andlag + to (want, ask, tell, allow) – ekki „að“-setning; make / let + andlag + grunnmynd („lét“ sem skipun = made); þolmynd be made to, be allowed toMy boss let me leave early on Friday.
B1-19-ing mynd sem frumlag (sögn í eintölu) og á eftir forsetningum – þar sem íslenskan hefur forsetningu + „að“ –, líka á eftir to í look forward toWe look forward to hearing from you.

Mikilvægur samanburður

Germynd og þolmynd – Þegar athyglin er á því sem varð fyrir athöfninni verður það frumlag á ensku: „brúin eyðilagðist“, „það er verið að elda matinn“ → þolmynd. B1-10 B1-11

A storm destroyed the bridge.
Óveður eyðilagði brúna.
áherslan á óveðrinu
The bridge was destroyed in a storm.
Brúin eyðilagðist í óveðri.
áherslan á brúnni
The chef is preparing the food.
Kokkurinn er að elda matinn.
kokkurinn framkvæmir
The food is being prepared.
Það er verið að elda matinn.
maturinn er þolandinn; „það er verið að“ → is being
  • Athugaðu: Framkvæmir frumlagið athöfnina eða verður það fyrir henni? Verður fyrir henni → be + lýsingarháttur þátíðar. Sagnir án andlags (happen, arrive, die) hafa enga þolmynd.

being og been – Á íslensku: „það er verið að gera við“ (í gangi) og „það er búið að gera við“ (lokið). B1-11

The bridge is being repaired, so we have to go the long way round.
Það er verið að gera við brúna, svo við þurfum að fara lengri leiðina.
í gangi núna
The bridge has been repaired, so the road is open again.
Það er búið að gera við brúna, svo vegurinn er opinn aftur.
árangur núna
  • Athugaðu: Á eftir am / is / are / was / were → being (í gangi). Á eftir have / has / had → been (lokið).

Frásögn af spurningu og kurteisleg spurning – Í báðum er orðaröð fullyrðingar, eins og á íslensku („hvar bankinn væri“, „hvar bankinn er“). B1-13 B1-14

He asked me where the bank was.
Hann spurði mig hvar bankinn væri.
frásögn
Could you tell me where the bank is?
Gætirðu sagt mér hvar bankinn er?
kurteisleg spurning núna: sjá B1-14
  • Athugaðu: Í báðum er orðaröð fullyrðingar og ekkert do / does / did. Segi ég frá spurningu úr fortíðinni? → yfirleitt tíðarfærsla og punktur. Spyr ég núna? → engin tíðarfærsla; inngangurinn ræður hvort kemur spurningarmerki eða punktur.

say og tell; told me to og told me that – Íslenska „segja“ nær yfir hvort tveggja, og „að“ kemur bæði í fyrirmælum og upplýsingum. B1-12 B1-13

She said she was sorry.
Hún sagði að sér þætti þetta leitt.
hlustandinn er ekki nefndur → said
She told me she was sorry.
Hún sagði mér að sér þætti þetta leitt.
„sagði mér“ → told me
She told me to call the office.
Hún sagði mér að hringja á skrifstofuna.
fyrirmæli
She told me that she had called the office.
Hún sagði mér að hún hefði hringt á skrifstofuna.
upplýsingar
  • Athugaðu: Kemur manneskja strax á eftir sögninni? → tell. Eru þetta fyrirmæli eða beiðni? → tell / ask + manneskja + (not) to.

Tíðarfærsla eða ekki – Íslenski viðtengingarhátturinn færir tíðina aftur á sama hátt; á ensku máttu líka halda nútíðinni ef þetta er enn satt. B1-12

He said he was a vegetarian.
Hann sagðist vera grænmetisæta.
segi bara frá
He said he's a vegetarian, so let's not cook meat.
Hann sagðist vera grænmetisæta, svo við skulum ekki elda kjöt.
enn satt og skiptir máli núna
  • Athugaðu: Er sögnin sem segir frá í þátíð? → yfirleitt eitt skref aftur. Er þetta enn satt, eða er sögnin sem segir frá í nútíð (says)? → þú mátt halda tíðinni.

must sem ályktun og must sem skylda; can't og mustn't – Á íslensku eru þetta tvær sagnir: „hlýtur að“ og „verður að“; „getur ekki“ og „mátt ekki“ eru ólík eins og á ensku. B1-16

You must be hungry.
Þú hlýtur að vera svangur.
ályktun: ég er viss um að þú sért það
You must wear a seatbelt.
Þú verður að spenna beltið.
skylda: þetta er regla
That can't be true.
Þetta getur ekki verið satt.
útilokað
You mustn't tell anyone.
Þú mátt ekki segja neinum.
bannað; „mátt ekki“ → mustn't
  • Athugaðu: Rökhugsun út frá vísbendingum eða regla? Um „ég er viss um að þetta sé ekki satt“ notarðu can't, ekki mustn't.

Sögn + -ing, sögn + to og sögn + andlag + to – Íslenska „að“ kemur á eftir nánast öllum sögnum og hjálpar ekki við valið; „vil að þú…“ er andlag + to. B1-17 B1-18

I really enjoy working from home.
Ég nýt þess virkilega að vinna heima.
„nýt þess að vinna“ → enjoy working
We've decided to sell the car.
Við höfum ákveðið að selja bílinn.
decide + to
I expect to win.
Ég reikna með að vinna.
ég vinn
I expect them to win.
Ég reikna með að þau vinni.
þau vinna: sjá B1-18
  • Athugaðu: Fyrri sögnin velur myndina. Sama manneskja gerir bæði → sögn + -ing eða sögn + to. Einhver annar gerir seinni athöfnina → yfirleitt sögn + andlag + to (ekki suggest: sjá „Algengar villur“).

make / let + grunnmynd og allow + andlag + to – Íslenska „láta“ getur verið skipun (make) eða leyfi (let). B1-18

My parents made me study every evening.
Foreldrar mínir létu mig læra á hverju kvöldi.
ég varð að gera það
My parents let me study whenever I wanted.
Foreldrar mínir leyfðu mér að læra þegar mér hentaði.
ég mátti velja
The hotel allows guests to check out at noon.
Hótelið leyfir gestum að skrá sig út á hádegi.
allow + andlag + to
When I was a kid, I wasn't allowed to stay up after nine.
Þegar ég var krakki mátti ég ekki vaka lengur en til níu.
„mátti ekki“ → wasn't allowed to
  • Athugaðu: Af sögnunum í þessari upprifjun taka make og let grunnmynd án to (og help má). Í þolmynd: be made to, be allowed to.

to + grunnmynd og to (forsetning) + -ing B1-19

I want to see the new film.
Mig langar að sjá nýju myndina.
„I want to the film“ gengur ekki → to + grunnmynd
I'm looking forward to seeing the new film.
Ég hlakka til að sjá nýju myndina.
„looking forward to the film“ gengur → forsetning
  • Athugaðu: Get ég sett nafnorð á eftir þessu to? Ef já er það forsetning → -ing.

Halaspurning með hjálparsögn og halaspurning með do / does / did – Íslenska „er það ekki?“ breytist varla. B1-15

You've sent the invoice, haven't you?
Þú ert búinn að senda reikninginn, er það ekki?
have → haven't you
Your sister lives in Lisbon, doesn't she?
Systir þín býr í Lissabon, er það ekki?
lives → doesn't she
  • Athugaðu: Er hjálparsögn eða sögnin be í setningunni? Endurtaktu hana og snúðu henni við (She's a teacher, isn't she?). Engin hjálparsögn og ekkert be? → do / does / did í sömu tíð.

Algengar villur

❌The accident was happened at midnight.
✅The accident happened at midnight.
happen tekur ekki andlag og hefur því enga þolmynd. B1-10
❌The road is repairing at the moment.
✅The road is being repaired at the moment.
Vegurinn gerir ekki við neitt: being + lýsingarháttur þátíðar. B1-11
❌The house is been painted.
✅The house is being painted.
being á eftir am / is / are; been á eftir have / has / had. B1-11
❌He said that he will call me, but he never did.
✅He said that he would call me, but he never did.
will → would; símtalið er ekki lengur í framtíðinni. B1-12
❌She said me she was tired.
✅She told me she was tired.
Á eftir say kemur manneskja ekki beint. B1-12
❌She asked me where did I live.
✅She asked me where I lived.
Orðaröð fullyrðingar; ekkert did. B1-13
❌He told me don't go.
✅He told me not to go.
Neitandi fyrirmæli → not to. B1-13
❌Can you tell me where is the station?
✅Can you tell me where the station is?
Í óbeinni spurningu er orðaröð fullyrðingar. B1-14
❌You like coffee, isn't it?
✅You like coffee, don't you?
Halinn endurtekur hjálparsögn og frumlag. B1-15
❌"Where's Tom?" "He can be in the kitchen."
✅He might be in the kitchen.
Um ágiskun um eina ákveðna stöðu núna notarðu might / may / could. B1-16
❌He suggested to take the bus.
✅He suggested taking the bus.
suggest + -ing (eða that-setning), aldrei + to. B1-17
❌My boss made me to work late.
✅My boss made me work late.
make + andlag + grunnmynd. B1-18
❌We were let to go home.
✅We were allowed to go home.
þolmynd: be allowed to. B1-18
❌I look forward to meet you.
✅I look forward to meeting you.
Hér er to forsetning. B1-19

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Engum var sagt neitt…“ → Nobody was said anything…. Á íslensku eru „Okkur var sagt að fluginu seinkaði“ og „Engum var sagt neitt“ mjög eðlileg dæmi um þolmynd með „segja“. Í enskri þolmynd verður manneskjan frumlag, en say getur ekki tekið manneskju sem frumlag í þolmynd – það getur aðeins tell: We were told (that)…, Nobody was told anything. Ef enginn er nefndur gengur It was announced that… eða germynd: They told us… B1-11 B1-13

❌Nobody was said anything about the change of gate, so half of the passengers for Akureyri ended up waiting at the wrong door.
✅Nobody was told anything about the change of gate, so half of the passengers for Akureyri ended up waiting at the wrong door. eða Nobody told us anything about the change of gate, so half of the passengers for Akureyri ended up waiting at the wrong door.
„engum var sagt neitt“ → nobody was told anything

2. „Þú átt á hættu að…“ → risk to. Á íslensku kemur „að“ + nafnháttur á eftir „eiga á hættu“ og „taka áhættuna á“: „Þeir sem vaða ána við Þórsmörk án leiðsögumanns eiga á hættu að festast úti í miðri á.“ „Að“ verður auðveldlega to. En risk tekur alltaf -ing mynd. B1-17

❌Hikers who cross the river at Thorsmork without a guide risk to get stuck in the middle when the water rises in the afternoon.
✅Hikers who cross the river at Thorsmork without a guide risk getting stuck in the middle when the water rises in the afternoon.
„eiga á hættu að festast“ → risk getting stuck

3. „Í staðinn fyrir að keyra…“ → instead of to drive. Á íslensku kemur „að“ + nafnháttur á eftir „í staðinn fyrir“: „Í staðinn fyrir að keyra heim í óveðrinu spiluðum við við hina gestina.“ En instead of er forsetning, og á eftir forsetningu kemur -ing mynd. B1-19

❌Instead of to drive back to Reykjavik in the storm, we played cards with the other guests at the farm hotel near Kirkjubaejarklaustur.
✅Instead of driving back to Reykjavik in the storm, we played cards with the other guests at the farm hotel near Kirkjubaejarklaustur.
„í staðinn fyrir að keyra“ → instead of driving

Gullnu reglurnar

  • B1-10 Viltu beina athyglinni að því sem gerðist eða að því sem það bitnaði á? Notaðu be + lýsingarhátt þátíðar (is made, was built). Bættu við by + geranda aðeins ef hann er nýr eða mikilvægur. Enska þolmyndin þarf alltaf raunverulegt frumlag.
  • B1-11 Settu be í tíðina sem þú þarft – is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be – og bættu við lýsingarhætti þátíðar, sem breytist aldrei. „Það er verið að laga veginn“ er The road is being repaired.
  • B1-12 Segðu frá úr þínum tíma og stað: á eftir sögn í þátíð sem segir frá færirðu tíðina yfirleitt eitt skref aftur og breytir fornöfnum og tímaorðum. Ef það sem var sagt er enn satt, eða sögnin sem segir frá er í nútíð, máttu halda upprunalegu tíðinni.
  • B1-13 Í óbeinni spurningu er orðaröð fullyrðingar; í já/nei-spurningum if / whether („hvort“). Beiðnir og fyrirmæli: ask / tell + manneskja + (not) to + sögn. Þú segir einhverjum – tell; þú segir eitthvað – say.
  • B1-14 Kurteislegur inngangur + orðaröð fullyrðingar, ekkert do / does / did inni í setningunni; í já/nei-spurningu if / whether. Spurningarmerki aðeins ef inngangurinn sjálfur er spurning.
  • B1-15 Endurtaktu hjálparsögnina (eða be) og snúðu henni við, með fornafni. Engin hjálparsögn og ekkert be? Notaðu do / does / did. Fallandi tónfall = „taktu undir með mér“; rísandi = „er þetta svona?“.
  • B1-16 Vísbending → niðurstaða: must = ég er viss um að þetta sé satt; might / may / could = mögulegt; can't = ég er viss um að þetta sé ekki satt. Kannski-ekki er might not / may not.
  • B1-17 Fyrri sögnin velur mynd seinni sagnarinnar: -ing fer oft með athöfnina eins og hlut (enjoy, avoid, deny); to bendir oft fram á við (decide, hope, promise). Íslenska „að“ hjálpar ekki við valið: lærðu hverja sögn með dæmi.
  • B1-18 Sagnir eins og want, ask, tell, allow taka einhvern + to + sögn – „vil að þú…“ er want you to; make og let taka einhvern + sögn; help tekur hvort tveggja. Þolmynd: be made to, be allowed to.
  • B1-19 Á eftir forsetningu tekur sögn -ing mynd – líka á eftir to í look forward to, be used to, object to. Eitt -ing frumlag tekur sögn í eintölu.

Æfingar

A. Form

Fylltu í setningarnar með réttri mynd.

  1. B1-10 Þolmynd á ensku: is made og was built útskýrt á íslensku
    My bike (steal) last night.
  2. B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku
    Sorry, your room (clean) at the moment.
  3. B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku
    Tickets (can / buy) online.
  4. B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku
    "I've lost my keys." → She said she her keys.
  5. B1-13 Reported questions á ensku: óbeinar spurningar, beiðnir og fyrirmæli – say eða tell?
    "Where do you work?" → He asked me where .
  6. B1-14 Indirect questions á ensku: kurteislegar spurningar með Could you tell me…?
    Where is the nearest bus stop? → Could you tell me where ?
  7. B1-15 Question tags á ensku: …, isn't it? Halaspurningar útskýrðar á íslensku
    She works from home on Fridays, ?
  8. B1-18 Want him to, make him do, let him do: sögn + andlag + to á ensku
    My mum made me (apologise) to my sister.

B. Merking

Veldu rétta svarið eða svaraðu spurningunni.

  1. B1-16 Must be, can't be, might be: ályktanir um nútíðina á ensku
    Veldu rétta svarið: She's just finished a ten-hour shift. She … be tired.
  2. B1-16 Must be, can't be, might be: ályktanir um nútíðina á ensku
    Veldu rétta svarið: That … be Jack — he's on holiday in Thailand.
  3. B1-17 Sögn + -ing eða sögn + to á ensku: listarnir yfir algengustu sagnirnar
    Veldu rétta svarið: We can't afford … on holiday this year.
  4. B1-17 Sögn + -ing eða sögn + to á ensku: listarnir yfir algengustu sagnirnar
    Veldu rétta svarið: I really enjoy … from home.
  5. B1-19 -ing mynd sem nafnorð á ensku: gerund sem frumlag og á eftir forsetningum
    Notaðu nafnorðsprófið og veldu svo: I'm looking forward to … the new film.
  6. B1-17 Sögn + -ing eða sögn + to á ensku: listarnir yfir algengustu sagnirnar
    Notaðu nafnorðsprófið og veldu svo: I want to … the new film.
  7. B1-13 Reported questions á ensku: óbeinar spurningar, beiðnir og fyrirmæli – say eða tell?
    Veldu rétta svarið: She … us to wait outside.
  8. B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku
    Fyrir mínútu sagði vinkona þín: "The film starts at eight." Report 1: She said the film starts at eight. Report 2: She said the film started at eight. Hvor er möguleg? …
  9. B1-15 Question tags á ensku: …, isn't it? Halaspurningar útskýrðar á íslensku
    "You've locked the door, haven't you?" Sá sem talar er ekki viss. Er tónfallið á halanum rísandi (rising) eða fallandi (falling)?
  10. B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku
    Veldu rétta svarið: The new stadium …, so it's still closed.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. B1-10 Þolmynd á ensku: is made og was built útskýrt á íslensku
    This castle built in the 12th century.
  2. B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku
    The results will announced on Friday.
  3. B1-13 Reported questions á ensku: óbeinar spurningar, beiðnir og fyrirmæli – say eða tell?
    She asked me what time was it.
  4. B1-14 Indirect questions á ensku: kurteislegar spurningar með Could you tell me…?
    Do you know what time does the shop close?
  5. B1-15 Question tags á ensku: …, isn't it? Halaspurningar útskýrðar á íslensku
    Nobody called, didn't they?
  6. B1-18 Want him to, make him do, let him do: sögn + andlag + to á ensku
    My parents didn't let me to go to the concert.
  7. B1-19 -ing mynd sem nafnorð á ensku: gerund sem frumlag og á eftir forsetningum
    It's worth to book a table.
  8. B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku
    He said he would send me the details.
  9. B1-17 Sögn + -ing eða sögn + to á ensku: listarnir yfir algengustu sagnirnar
    She avoided to answer my question.

D. Í samhengi

Fylltu í samtalið með réttum myndum orðanna í svigunum eða veldu rétta orðið.

News from the office
Ana: You heard about the new office, 28?
Ben: No! What happened?
Ana: At the meeting, the boss said the old building 29 (sell) last month, and that a new office 30 (build) at the moment.
Ben: Really? Do you know where 31 (they / build) it?
Ana: Near the station. But she asked us 32 (not / tell) anyone yet.
Ben: Oops. I've just told Tom. He 33 (must / can't) be really surprised — I'm sure. He's worked in this building for twenty years!
Ana: And guess what? The boss has agreed 34 (let) us work from home two days a week until the move. She won't make us 35 (come) in every day.
Ben: Great! I'm looking forward to 36 (not / sit) in traffic every morning.
Ana: Me too. 37 (work) from home really suits me.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku.

  1. B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku
    Segðu frá einhverju sem vinur eða vinnufélagi sagði þér í síðustu viku og einni spurningu sem hann spurði þig.
  2. B1-18 Want him to, make him do, let him do: sögn + andlag + to á ensku
    Skrifaðu þrjár setningar um reglurnar á æskuheimili þínu: eina með let, eina með make og eina með (not) allowed to.
  3. B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku
    Skrifaðu tvær setningar í þolmynd um bæinn þinn: aðra um fortíðina (was built / was opened) og hina um eitthvað sem er í gangi núna (is being…).

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. B1-03 Past Perfect (þáliðin tíð) á ensku: had + lýsingarháttur þátíðar
    When we got to the cinema, the film (already / start).
  2. B1-07 Third conditional: If I had known… útskýrt á íslensku
    If you (ask) me, I would have helped.
  3. B1-09 Should have, could have, might have: eftirsjá og ásökun á ensku
    I (should / bring) an umbrella — I'm soaked!
  4. A2-25 Sögn + -ing eða sögn + to? Want to, enjoy -ing og fleiri á ensku
    I'd like (go) to the concert with you.
Svör

A. Form

  1. was stolen / got stolen
  2. is being cleaned
  3. can be bought
  4. had lost / 'd lost / has lost
  5. I worked / I work
  6. the nearest bus stop is
  7. doesn't she
  8. apologise

B. Merking

  1. must
  2. can't
  3. to go
  4. working
  5. seeing
  6. see
  7. told
  8. both
  9. rising
  10. is being built

C. Finndu villuna

  1. This castle was built in the 12th century.
  2. The results will be announced on Friday.
  3. She asked me what time it was.
  4. Do you know what time the shop closes?
  5. Nobody called, did they?
  6. My parents didn't let me go to the concert. / My parents didn't allow me to go to the concert.
  7. It's worth booking a table.
  8. ✓ He said he would send me the details.
  9. She avoided answering my question.

D. Í samhengi

  1. didn't you
  2. had been sold / was sold
  3. was being built / is being built
  4. they are building / they're building
  5. not to tell
  6. must
  7. to let
  8. come
  9. not sitting
  10. Working

E. Spreyttu þig

  1. My colleague said she was looking for a new job. She asked me if I knew any good companies.
  2. My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner. I wasn't allowed to watch TV during meals.
  3. Our town hall was built in 1890. A new park is being created next to the river.

F. Blönduð upprifjun

  1. had already started / 'd already started
  2. had asked / 'd asked
  3. should have brought / should've brought
  4. to go
Android appLærðu á ferðinni Google Play