Upprifjun: þolmynd, óbein ræða og sagnamynstur á ensku (B1-10–B1-19)
Review: Passive, Reported Speech and Verb Patterns
Á þessari síðu
Þessi upprifjun nær yfir
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu valið á milli germyndar og þolmyndar í öllum tíðum, sagt frá orðum og spurningum annarra og spurt kurteislega með réttri orðaröð, bætt við halaspurningum, dregið ályktanir um nútíðina og valið á milli -ing myndar, to og grunnmyndar á eftir sögnum og forsetningum.
Það sem við lærðum
| Kennslustund | Efni | Lykildæmi |
|---|---|---|
| B1-10 | be + lýsingarháttur þátíðar í Present Simple og Past Simple; by + gerandi aðeins ef hann skiptir máli; was born („er fæddur“) | My phone was stolen on the train. |
| B1-11 | Þolmynd í öllum tíðum og á eftir háttarsögnum: settu be í rétta tíð (is being, has been, will be, must be); „það er verið að laga“, „það er búið að gera við“, „verða kynnt“ | The bridge is being repaired, so we have to go the long way round. |
| B1-12 | Óbein ræða: á eftir said færist tíðin aftur, eins og með íslenska viðtengingarhættinum; fornöfn og tímaorð breytast; engin tíðarfærsla ef þetta er enn satt eða sögnin sem segir frá er í nútíð | She said she would see me the next day. |
| B1-13 | Óbeinar spurningar með orðaröð fullyrðingar, „hvort“ = if / whether; ask / tell + manneskja + (not) to; say og tell | The officer asked me where I was going. |
| B1-14 | Kurteislegar (óbeinar) spurningar: kurteislegur inngangur + orðaröð fullyrðingar, engin tíðarfærsla; spurnarorð + to („hvað ég á að gera“); „Ætli…?“ = I wonder if… | Excuse me, could you tell me where the nearest bus stop is? |
| B1-15 | Halaspurningar: endurtaktu hjálparsögnina og snúðu henni við; do / does / did ef engin hjálparsögn er; „er það ekki?“ breytist varla, enski halinn breytist með hverri setningu | She works from home on Fridays, doesn't she? |
| B1-16 | Ályktanir um nútíðina: must („hlýtur að vera“), might / may / could („gæti verið“), can't („getur ekki verið“); kannski ekki = might not | You've been travelling all day. You must be tired. |
| B1-17 | Sögn + -ing (enjoy, avoid, risk, imagine, deny) og sögn + to (decide, hope, refuse, manage); „að“ á íslensku segir ekkert um valið; lýsingarorð + to | We've decided to sell the car. |
| B1-18 | Sögn + andlag + to (want, ask, tell, allow) – ekki „að“-setning; make / let + andlag + grunnmynd („lét“ sem skipun = made); þolmynd be made to, be allowed to | My boss let me leave early on Friday. |
| B1-19 | -ing mynd sem frumlag (sögn í eintölu) og á eftir forsetningum – þar sem íslenskan hefur forsetningu + „að“ –, líka á eftir to í look forward to | We look forward to hearing from you. |
Mikilvægur samanburður
Germynd og þolmynd – Þegar athyglin er á því sem varð fyrir athöfninni verður það frumlag á ensku: „brúin eyðilagðist“, „það er verið að elda matinn“ → þolmynd. B1-10 B1-11
- Athugaðu: Framkvæmir frumlagið athöfnina eða verður það fyrir henni? Verður fyrir henni → be + lýsingarháttur þátíðar. Sagnir án andlags (happen, arrive, die) hafa enga þolmynd.
being og been – Á íslensku: „það er verið að gera við“ (í gangi) og „það er búið að gera við“ (lokið). B1-11
- Athugaðu: Á eftir am / is / are / was / were → being (í gangi). Á eftir have / has / had → been (lokið).
Frásögn af spurningu og kurteisleg spurning – Í báðum er orðaröð fullyrðingar, eins og á íslensku („hvar bankinn væri“, „hvar bankinn er“). B1-13 B1-14
- Athugaðu: Í báðum er orðaröð fullyrðingar og ekkert do / does / did. Segi ég frá spurningu úr fortíðinni? → yfirleitt tíðarfærsla og punktur. Spyr ég núna? → engin tíðarfærsla; inngangurinn ræður hvort kemur spurningarmerki eða punktur.
say og tell; told me to og told me that – Íslenska „segja“ nær yfir hvort tveggja, og „að“ kemur bæði í fyrirmælum og upplýsingum. B1-12 B1-13
- Athugaðu: Kemur manneskja strax á eftir sögninni? → tell. Eru þetta fyrirmæli eða beiðni? → tell / ask + manneskja + (not) to.
Tíðarfærsla eða ekki – Íslenski viðtengingarhátturinn færir tíðina aftur á sama hátt; á ensku máttu líka halda nútíðinni ef þetta er enn satt. B1-12
- Athugaðu: Er sögnin sem segir frá í þátíð? → yfirleitt eitt skref aftur. Er þetta enn satt, eða er sögnin sem segir frá í nútíð (says)? → þú mátt halda tíðinni.
must sem ályktun og must sem skylda; can't og mustn't – Á íslensku eru þetta tvær sagnir: „hlýtur að“ og „verður að“; „getur ekki“ og „mátt ekki“ eru ólík eins og á ensku. B1-16
- Athugaðu: Rökhugsun út frá vísbendingum eða regla? Um „ég er viss um að þetta sé ekki satt“ notarðu can't, ekki mustn't.
Sögn + -ing, sögn + to og sögn + andlag + to – Íslenska „að“ kemur á eftir nánast öllum sögnum og hjálpar ekki við valið; „vil að þú…“ er andlag + to. B1-17 B1-18
- Athugaðu: Fyrri sögnin velur myndina. Sama manneskja gerir bæði → sögn + -ing eða sögn + to. Einhver annar gerir seinni athöfnina → yfirleitt sögn + andlag + to (ekki suggest: sjá „Algengar villur“).
make / let + grunnmynd og allow + andlag + to – Íslenska „láta“ getur verið skipun (make) eða leyfi (let). B1-18
- Athugaðu: Af sögnunum í þessari upprifjun taka make og let grunnmynd án to (og help má). Í þolmynd: be made to, be allowed to.
to + grunnmynd og to (forsetning) + -ing B1-19
- Athugaðu: Get ég sett nafnorð á eftir þessu to? Ef já er það forsetning → -ing.
Halaspurning með hjálparsögn og halaspurning með do / does / did – Íslenska „er það ekki?“ breytist varla. B1-15
- Athugaðu: Er hjálparsögn eða sögnin be í setningunni? Endurtaktu hana og snúðu henni við (She's a teacher, isn't she?). Engin hjálparsögn og ekkert be? → do / does / did í sömu tíð.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Engum var sagt neitt…“ → Nobody was said anything…. Á íslensku eru „Okkur var sagt að fluginu seinkaði“ og „Engum var sagt neitt“ mjög eðlileg dæmi um þolmynd með „segja“. Í enskri þolmynd verður manneskjan frumlag, en say getur ekki tekið manneskju sem frumlag í þolmynd – það getur aðeins tell: We were told (that)…, Nobody was told anything. Ef enginn er nefndur gengur It was announced that… eða germynd: They told us… B1-11 B1-13
2. „Þú átt á hættu að…“ → risk to. Á íslensku kemur „að“ + nafnháttur á eftir „eiga á hættu“ og „taka áhættuna á“: „Þeir sem vaða ána við Þórsmörk án leiðsögumanns eiga á hættu að festast úti í miðri á.“ „Að“ verður auðveldlega to. En risk tekur alltaf -ing mynd. B1-17
3. „Í staðinn fyrir að keyra…“ → instead of to drive. Á íslensku kemur „að“ + nafnháttur á eftir „í staðinn fyrir“: „Í staðinn fyrir að keyra heim í óveðrinu spiluðum við við hina gestina.“ En instead of er forsetning, og á eftir forsetningu kemur -ing mynd. B1-19
Gullnu reglurnar
- B1-10 Viltu beina athyglinni að því sem gerðist eða að því sem það bitnaði á? Notaðu be + lýsingarhátt þátíðar (is made, was built). Bættu við by + geranda aðeins ef hann er nýr eða mikilvægur. Enska þolmyndin þarf alltaf raunverulegt frumlag.
- B1-11 Settu be í tíðina sem þú þarft – is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be – og bættu við lýsingarhætti þátíðar, sem breytist aldrei. „Það er verið að laga veginn“ er The road is being repaired.
- B1-12 Segðu frá úr þínum tíma og stað: á eftir sögn í þátíð sem segir frá færirðu tíðina yfirleitt eitt skref aftur og breytir fornöfnum og tímaorðum. Ef það sem var sagt er enn satt, eða sögnin sem segir frá er í nútíð, máttu halda upprunalegu tíðinni.
- B1-13 Í óbeinni spurningu er orðaröð fullyrðingar; í já/nei-spurningum if / whether („hvort“). Beiðnir og fyrirmæli: ask / tell + manneskja + (not) to + sögn. Þú segir einhverjum – tell; þú segir eitthvað – say.
- B1-14 Kurteislegur inngangur + orðaröð fullyrðingar, ekkert do / does / did inni í setningunni; í já/nei-spurningu if / whether. Spurningarmerki aðeins ef inngangurinn sjálfur er spurning.
- B1-15 Endurtaktu hjálparsögnina (eða be) og snúðu henni við, með fornafni. Engin hjálparsögn og ekkert be? Notaðu do / does / did. Fallandi tónfall = „taktu undir með mér“; rísandi = „er þetta svona?“.
- B1-16 Vísbending → niðurstaða: must = ég er viss um að þetta sé satt; might / may / could = mögulegt; can't = ég er viss um að þetta sé ekki satt. Kannski-ekki er might not / may not.
- B1-17 Fyrri sögnin velur mynd seinni sagnarinnar: -ing fer oft með athöfnina eins og hlut (enjoy, avoid, deny); to bendir oft fram á við (decide, hope, promise). Íslenska „að“ hjálpar ekki við valið: lærðu hverja sögn með dæmi.
- B1-18 Sagnir eins og want, ask, tell, allow taka einhvern + to + sögn – „vil að þú…“ er want you to; make og let taka einhvern + sögn; help tekur hvort tveggja. Þolmynd: be made to, be allowed to.
- B1-19 Á eftir forsetningu tekur sögn -ing mynd – líka á eftir to í look forward to, be used to, object to. Eitt -ing frumlag tekur sögn í eintölu.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd.
-
B1-10 Þolmynd á ensku: is made og was built útskýrt á íslensku My bike (steal) last night.
-
B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku Sorry, your room (clean) at the moment.
-
B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku Tickets (can / buy) online.
-
B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku "I've lost my keys." → She said she her keys.has lost: possible if the keys are still lost now B1-12
-
B1-13 Reported questions á ensku: óbeinar spurningar, beiðnir og fyrirmæli – say eða tell? "Where do you work?" → He asked me where .I work: possible if it is still true B1-12
-
B1-14 Indirect questions á ensku: kurteislegar spurningar með Could you tell me…? Where is the nearest bus stop? → Could you tell me where ?
-
B1-15 Question tags á ensku: …, isn't it? Halaspurningar útskýrðar á íslensku She works from home on Fridays, ?
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do: sögn + andlag + to á ensku My mum made me (apologise) to my sister.mum (UK), mom (US)
B. Merking
Veldu rétta svarið eða svaraðu spurningunni.
-
B1-16 Must be, can't be, might be: ályktanir um nútíðina á ensku Veldu rétta svarið: She's just finished a ten-hour shift. She … be tired.
-
B1-16 Must be, can't be, might be: ályktanir um nútíðina á ensku Veldu rétta svarið: That … be Jack — he's on holiday in Thailand.on holiday (UK), on vacation (US)
-
B1-17 Sögn + -ing eða sögn + to á ensku: listarnir yfir algengustu sagnirnar Veldu rétta svarið: We can't afford … on holiday this year.
-
B1-17 Sögn + -ing eða sögn + to á ensku: listarnir yfir algengustu sagnirnar Veldu rétta svarið: I really enjoy … from home.
-
B1-19 -ing mynd sem nafnorð á ensku: gerund sem frumlag og á eftir forsetningum Notaðu nafnorðsprófið og veldu svo: I'm looking forward to … the new film.
-
B1-17 Sögn + -ing eða sögn + to á ensku: listarnir yfir algengustu sagnirnar Notaðu nafnorðsprófið og veldu svo: I want to … the new film.
-
B1-13 Reported questions á ensku: óbeinar spurningar, beiðnir og fyrirmæli – say eða tell? Veldu rétta svarið: She … us to wait outside.
-
B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku Fyrir mínútu sagði vinkona þín: "The film starts at eight." Report 1: She said the film starts at eight. Report 2: She said the film started at eight. Hvor er möguleg? …
-
B1-15 Question tags á ensku: …, isn't it? Halaspurningar útskýrðar á íslensku "You've locked the door, haven't you?" Sá sem talar er ekki viss. Er tónfallið á halanum rísandi (rising) eða fallandi (falling)?
-
B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku Veldu rétta svarið: The new stadium …, so it's still closed.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
B1-10 Þolmynd á ensku: is made og was built útskýrt á íslensku This castle built in the 12th century.
-
B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku The results will announced on Friday.
-
B1-13 Reported questions á ensku: óbeinar spurningar, beiðnir og fyrirmæli – say eða tell? She asked me what time was it.
-
B1-14 Indirect questions á ensku: kurteislegar spurningar með Could you tell me…? Do you know what time does the shop close?
-
B1-15 Question tags á ensku: …, isn't it? Halaspurningar útskýrðar á íslensku Nobody called, didn't they?
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do: sögn + andlag + to á ensku My parents didn't let me to go to the concert.
-
B1-19 -ing mynd sem nafnorð á ensku: gerund sem frumlag og á eftir forsetningum It's worth to book a table.
-
B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku He said he would send me the details.
-
B1-17 Sögn + -ing eða sögn + to á ensku: listarnir yfir algengustu sagnirnar She avoided to answer my question.
D. Í samhengi
Fylltu í samtalið með réttum myndum orðanna í svigunum eða veldu rétta orðið.
Ana: You heard about the new office, 28?
Ben: No! What happened?
Ana: At the meeting, the boss said the old building 29 (sell) last month, and that a new office 30 (build) at the moment.
Ben: Really? Do you know where 31 (they / build) it?
Ana: Near the station. But she asked us 32 (not / tell) anyone yet.
Ben: Oops. I've just told Tom. He 33 (must / can't) be really surprised — I'm sure. He's worked in this building for twenty years!
Ana: And guess what? The boss has agreed 34 (let) us work from home two days a week until the move. She won't make us 35 (come) in every day.
Ben: Great! I'm looking forward to 36 (not / sit) in traffic every morning.
Ana: Me too. 37 (work) from home really suits me.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku Segðu frá einhverju sem vinur eða vinnufélagi sagði þér í síðustu viku og einni spurningu sem hann spurði þig.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do: sögn + andlag + to á ensku Skrifaðu þrjár setningar um reglurnar á æskuheimili þínu: eina með let, eina með make og eina með (not) allowed to.
-
B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku Skrifaðu tvær setningar í þolmynd um bæinn þinn: aðra um fortíðina (was built / was opened) og hina um eitthvað sem er í gangi núna (is being…).
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-03 Past Perfect (þáliðin tíð) á ensku: had + lýsingarháttur þátíðar When we got to the cinema, the film (already / start).
-
B1-07 Third conditional: If I had known… útskýrt á íslensku If you (ask) me, I would have helped.
-
B1-09 Should have, could have, might have: eftirsjá og ásökun á ensku I (should / bring) an umbrella — I'm soaked!
-
A2-25 Sögn + -ing eða sögn + to? Want to, enjoy -ing og fleiri á ensku I'd like (go) to the concert with you.
Svör
A. Form
- was stolen / got stolen
- is being cleaned
- can be bought
- had lost / 'd lost / has lost
- I worked / I work
- the nearest bus stop is
- doesn't she
- apologise
B. Merking
- must
- can't
- to go
- working
- seeing
- see
- told
- both
- rising
- is being built
C. Finndu villuna
- This castle was built in the 12th century.
- The results will be announced on Friday.
- She asked me what time it was.
- Do you know what time the shop closes?
- Nobody called, did they?
- My parents didn't let me go to the concert. / My parents didn't allow me to go to the concert.
- It's worth booking a table.
- ✓ He said he would send me the details.
- She avoided answering my question.
D. Í samhengi
- didn't you
- had been sold / was sold
- was being built / is being built
- they are building / they're building
- not to tell
- must
- to let
- come
- not sitting
- Working
E. Spreyttu þig
- My colleague said she was looking for a new job. She asked me if I knew any good companies.
- My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner. I wasn't allowed to watch TV during meals.
- Our town hall was built in 1890. A new park is being created next to the river.
F. Blönduð upprifjun
- had already started / 'd already started
- had asked / 'd asked
- should have brought / should've brought
- to go
