Қайталау: ырықсыз етіс, reported speech және етістік үлгілері қазақша (B1-10 – B1-19)
Review: Passive, Reported Speech and Verb Patterns
Осы бетте
Бұл қайталау қамтитын сабақтар
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз кез келген шақта ырықты және ырықсыз етістің арасынан дұрысын таңдай аласыз, сұрақтарды дұрыс сөз тәртібімен жеткізіп, сыпайы сұрай аласыз, question tag қоса аласыз, қазіргі жағдай туралы болжам жасай аласыз және етістіктер мен предлогтардан кейін -ing, to және етістіктің негізгі түрінің арасынан дұрысын таңдай аласыз.
Не үйрендік
| Сабақ | Негізгі ереже | Негізгі мысал |
|---|---|---|
| B1-10 | Осы және өткен жай шақтағы be + үшінші форма (ырықсыз етіс, «-ыл/-іл»); by + орындаушы тек қажет болса; was born | My phone was stolen on the train. |
| B1-11 | Барлық шақтағы және модаль етістіктен кейінгі ырықсыз етіс: be етістігін керекті шаққа қойыңыз (is being, has been, will be, must be) («жөнделіп жатыр», «жөнделіп бітті») | The bridge is being repaired, so we have to go the long way round. |
| B1-12 | Жеткізілген хабарлы сөйлемдер: said сөзінен кейін backshift; есімдіктер мен уақыт сөздері өзгереді; әлі де шындық болса немесе жеткізетін етістік осы шақта болса, backshift жоқ («… деді» сөйлеушінің сөзін сақтайды, ағылшыншада өзгереді) | She said she would see me the next day. |
| B1-13 | Жеткізілген сұрақтар хабарлы сөйлемнің сөз тәртібімен, if / whether арқылы; ask / tell + адам + (not) to; say пен tell | The officer asked me where I was going. |
| B1-14 | Жанама сұрақтар: сыпайы бастама + хабарлы сөйлемнің сөз тәртібі, backshift жоқ; сұрақ сөзі + to + етістік («вокзалдың қайда екенін») | Excuse me, could you tell me where the nearest bus stop is? |
| B1-15 | Question tags: көмекші етістікті қайталап, керісінше айналдыру; көмекші етістік жоқ болса, do / does / did; дауыстың төмендеуі мен көтерілуі («солай емес пе?» әмбебап, ағылшын tag-і өзгереді) | She works from home on Fridays, doesn't she? |
| B1-16 | Қазіргі туралы болжам: must (шындық екеніне сенімдімін, «болуы керек»), might / may / could (мүмкін), can't (шындық емес екеніне сенімдімін, «болуы мүмкін емес») | You've been travelling all day. You must be tired. |
| B1-17 | Етістік + -ing (enjoy, avoid, consider, suggest) және етістік + to (decide, hope, refuse, manage); сын есім + to | We've decided to sell the car. |
| B1-18 | Етістік + адам + to (want, ask, tell, allow); make / let + адам + негізгі түрі; ырықсыз етісте be made to, be allowed to | My boss let me leave early on Friday. |
| B1-19 | Бастауыш ретіндегі -ing (жекеше етістік) және предлогтан кейінгі -ing, look forward to тіркесіндегі to сөзінен кейін де («-у арқылы», «-удың орнына») | We look forward to hearing from you. |
Негізгі салыстыру
Ырықты етіс және ырықсыз етіс — Қазақшада: «қиратты» және «қиратылды», «әзірлеп жатыр» және «әзірленіп жатыр». B1-10 B1-11
- Тексеру: бастауыш әрекетті өзі істей ме, әлде әрекет оған бағытталған ба? Әрекет оған бағытталса → be + үшінші форма. Толықтауышы жоқ етістіктердің (happen, arrive, die) ырықсыз етісі болмайды.
being және been B1-11
- Тексеру: am / is / are / was / were сөздерінен кейін → being (жүріп жатыр). have / has / had сөздерінен кейін → been (аяқталды).
Жеткізілген сұрақ және жанама сұрақ B1-13 B1-14
- Тексеру: Екеуінде де хабарлы сөйлемнің сөз тәртібі, do / does / did жоқ. Біреуге өткендегі сұрақ туралы айтып тұрмын ба? → әдетте backshift, нүкте. Қазір сұрап тұрмын ба? → backshift жоқ; ? немесе . қоюды бастама шешеді.
say және tell; told me to және told me that — Қазақшадағы «айтты» екеуіне де жарайды; ал «шалуымды айтты» мен «шалғанын айтты» айырмашылығы to мен that айырмашылығына сәйкес. B1-12 B1-13
- Тексеру: Етістіктен кейін бірден адам тұр ма? → tell. Бұйрық немесе өтініш пе? → tell / ask + адам + (not) to.
Backshift және backshift жоқ B1-12
- Тексеру: Жеткізетін етістік өткен шақта ма? → әдетте бір қадам артқа. Қазір де шындық па, әлде жеткізетін етістік осы шақта ма (says)? → шақты сақтауға болады.
Болжамдағы must және міндеттегі must; can't және mustn't — Қазақшадағы «керек» те екі жұмыс атқарады: «болуы керек» және «тағуыңыз керек». B1-16
- Тексеру: Дәлелден шыққан логика ма, әлде ереже ме? «Шындық емес екеніне сенімдімін» деу үшін mustn't емес, can't қолданыңыз.
Етістік + -ing, етістік + to және етістік + адам + to — Қазақшада екінші етістік әрдайым «-у» түрінде, тек септігі өзгереді; ағылшыншада түрді бірінші етістік таңдайды. B1-17 B1-18
- Тексеру: Түрді бірінші етістік таңдайды. Екі әрекетті бір адам істесе → етістік + -ing немесе етістік + to. Екінші әрекетті басқа адам істесе → көбіне етістік + адам + to (suggest бұлай емес: Жиі кездесетін қателерді қараңыз).
make / let + негізгі түрі және allow + адам + to — Қазақшадағы «-т, -тыр/-ғыз» өзгелік етісі make мағынасына жақын, ал «-уға рұқсат берді» allow тіркесіне сәйкес. B1-18
- Тексеру: Осы қайталаудағы етістіктердің ішінде make пен let to-сыз негізгі түрді алады (help те ала береді). Ырықсыз етісте: be made to, be allowed to.
to + етістік және to (предлог) + -ing B1-19
- Тексеру: Бұл to сөзінен кейін зат есім келе ала ма? Келе алса, ол предлог → -ing.
Көмекші етістікпен келетін tag және do / does / did арқылы келетін tag B1-15
- Тексеру: Сөйлемде көмекші етістік немесе негізгі етістік ретіндегі be бар ма? Соны қайталап, керісінше айналдырыңыз (She's a teacher, isn't she?). Көмекші етістік те, be де жоқ па? → сол шақтағы do / does / did.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Салынып жатыр» → is building. Қазақшадағы «салынып жатыр», «жөндеуде» сөздерінде ырықсыз мағына бір сөздің ішінде (жұрнақпен немесе «-уда» формасымен) беріледі, бөлек көмекші етістік жоқ, сондықтан ағылшыншада being түсіп қалады. Ғимарат өзі ештеңе салмайды: is being + үшінші форма керек. B1-11
2. «… деп сұрады», «… қайда, білесіз бе?» → сұраулы сөз тәртібі. Қазақша сұрақты «деп сұрады», «білесіз бе» алдында сол күйінде қалдырамыз. Ағылшыншада жеткізілген сұрақта да, жанама сұрақта да бастауыш + етістік, do / does / did жоқ. B1-13 B1-14
3. «Солай емес пе?» → әрдайым isn't it. Қазақшадағы «солай емес пе?», «иә?» өзгермейді. Ағылшын tag-і сөйлемнің көмекші етістігін, шағын және бастауышын қайталайды. B1-15
4. «-уды ойлап жүр» → thinking to. Қазақтың «-у» формасын to + етістік деп аудару оңай. Бірақ предлогтан кейін (think about / of) және consider, avoid, enjoy сияқты етістіктерден кейін -ing керек. B1-17 B1-19
5. «Болмауы керек» → mustn't. «Болуы керек» = must be болғандықтан, «болмауы керек» mustn't be сияқты көрінеді. «Шындық емес екеніне сенімдімін» деген мағынаға әдеттегі таңдау — can't. B1-16
Алтын ережелер
- B1-10 Не болғанына немесе ол кімге, неге болғанына назар аударғыңыз келе ме? be + үшінші форма қолданыңыз (is made, was built). by + орындаушыны тек орындаушы жаңа немесе маңызды болғанда қосыңыз.
- B1-11 be етістігін керекті шаққа қойыңыз (is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be), содан кейін ешқашан өзгермейтін үшінші форманы қосыңыз.
- B1-12 Өз уақытыңыз бен орныңыздан жеткізіңіз: өткен шақтағы жеткізетін етістіктен кейін шақты әдетте бір қадам артқа жылжытып, есімдіктер мен уақыт сөздерін өзгертіңіз. Ақпарат әлі де шындық болса немесе жеткізетін етістік осы шақта болса, бастапқы шақты сақтауға болады.
- B1-13 Жеткізілген сұрақтарда хабарлы сөйлемнің сөз тәртібі, иә / жоқ сұрақтары үшін if / whether. Өтініштер мен бұйрықтар: ask / tell + адам + (not) to + етістік. Біреуге tell, бір нәрсені say.
- B1-14 Сыпайы бастама + хабарлы сөйлемнің сөз тәртібі, ішінде do / does / did жоқ; иә / жоқ сұрақтары үшін if / whether. Сұрақ белгісі тек бастама сұрақ болғанда қойылады.
- B1-15 Көмекші етістікті (немесе be) қайталап, керісінше айналдырыңыз, есімдікпен бірге. Көмекші етістік те, be де жоқ па? do / does / did қолданыңыз. Дауыс төмендесе — «келісіңіз», көтерілсе — «солай ма?».
- B1-16 Дәлел → қорытынды: must = шындық екеніне сенімдімін; might / may / could = мүмкін; can't = шындық емес екеніне сенімдімін. «Мүмкін, олай емес» үшін might not / may not қолданыңыз.
- B1-17 Екінші етістіктің түрін бірінші етістік таңдайды: -ing көбіне әрекетті зат ретінде қарастырады (enjoy, avoid, deny); to көбіне алға қарайды (decide, hope, promise). Логика көмектеспесе, етістікті мысалымен бірге жаттаңыз.
- B1-18 Want, ask, tell, allow сияқты етістіктер адам + to + етістік алады; make пен let адам + етістік алады; help екеуін де ала береді. Ырықсыз етіс: be made to, be allowed to.
- B1-19 Предлогтан кейін етістік -ing формасын алады, look forward to, be used to, object to тіркестеріндегі to сөзінен кейін де. Бір -ing бастауыш жекеше етістік алады.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз немесе сөйлемді толықтырыңыз.
-
B1-10 Passive Voice қазақша: ырықсыз етіс Present және Past Simple шақтарында My bike (steal) last night.
-
B1-11 Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done Sorry, your room (clean) at the moment.
-
B1-11 Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done Tickets (can / buy) online.
-
B1-12 Reported Speech қазақша: төлеу сөзді ағылшынша қалай жеткіземіз? "I've lost my keys." → She said she her keys.has lost: кілттер әлі табылмаса, мүмкін B1-12
-
B1-13 Reported Questions қазақша: сұрақты, өтінішті және бұйрықты жеткізу; say пе, tell ме? "Where do you work?" → He asked me where .I work: әлі де шындық болса, мүмкін B1-12
-
B1-14 Indirect Questions қазақша: «Could you tell me where…?» деп сыпайы сұрау Where is the nearest bus stop? → Could you tell me where ?
-
B1-15 Question Tags қазақша: «…, isn't it?» — ағылшынша «солай емес пе?» She works from home on Fridays, ?
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do қазақша: басқа адамның әрекеті туралы My mum made me (apologise) to my sister.mum (UK), mom (US)
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз немесе сұраққа жауап беріңіз.
-
B1-16 Must be, can't be, might be қазақша: «болуы керек», «болуы мүмкін емес», «болуы мүмкін» Дұрыс жауапты таңдаңыз: She's just finished a ten-hour shift. She … be tired.
-
B1-16 Must be, can't be, might be қазақша: «болуы керек», «болуы мүмкін емес», «болуы мүмкін» Дұрыс жауапты таңдаңыз: That … be Jack — he's on holiday in Thailand.on holiday (UK), on vacation (US)
-
B1-17 Verb + -ing пе, verb + to ма? Етістіктердің толық тізімі қазақша Дұрыс жауапты таңдаңыз: We can't afford … on holiday this year.
-
B1-17 Verb + -ing пе, verb + to ма? Етістіктердің толық тізімі қазақша Дұрыс жауапты таңдаңыз: I really enjoy … from home.
-
B1-19 Gerund қазақша: -ing формасы бастауыш ретінде және предлогтан кейін Зат есім сынағын қолданып, дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm looking forward to … the new film.
-
B1-17 Verb + -ing пе, verb + to ма? Етістіктердің толық тізімі қазақша Зат есім сынағын қолданып, дұрыс жауапты таңдаңыз: I want to … the new film.
-
B1-13 Reported Questions қазақша: сұрақты, өтінішті және бұйрықты жеткізу; say пе, tell ме? Дұрыс жауапты таңдаңыз: She … us to wait outside.
-
B1-12 Reported Speech қазақша: төлеу сөзді ағылшынша қалай жеткіземіз? Бір минут бұрын досыңыз: "The film starts at eight." деді. Report 1: She said the film starts at eight. Report 2: She said the film started at eight. Қайсысы мүмкін? …
-
B1-15 Question Tags қазақша: «…, isn't it?» — ағылшынша «солай емес пе?» "You've locked the door, haven't you?" Сөйлеуші сенімді емес. Tag-тегі дауыс ырғағы қандай: rising немесе falling?
-
B1-11 Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done Дұрыс жауапты таңдаңыз: The new stadium …, so it's still closed.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
B1-10 Passive Voice қазақша: ырықсыз етіс Present және Past Simple шақтарында This castle built in the 12th century.
-
B1-11 Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done The results will announced on Friday.
-
B1-13 Reported Questions қазақша: сұрақты, өтінішті және бұйрықты жеткізу; say пе, tell ме? She asked me what time was it.
-
B1-14 Indirect Questions қазақша: «Could you tell me where…?» деп сыпайы сұрау Do you know what time does the shop close?
-
B1-15 Question Tags қазақша: «…, isn't it?» — ағылшынша «солай емес пе?» Nobody called, didn't they?
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do қазақша: басқа адамның әрекеті туралы My parents didn't let me to go to the concert.
-
B1-19 Gerund қазақша: -ing формасы бастауыш ретінде және предлогтан кейін It's worth to book a table.
-
B1-12 Reported Speech қазақша: төлеу сөзді ағылшынша қалай жеткіземіз? He said he would send me the details.
-
B1-17 Verb + -ing пе, verb + to ма? Етістіктердің толық тізімі қазақша She avoided to answer my question.
D. Мәтін ішінде
Диалогты оқып, әр орынға дұрыс сөзді жазыңыз; жақшада сөздер берілсе, олардың дұрыс түрін жазыңыз немесе дұрысын таңдаңыз.
Ana: You heard about the new office, 28?
Ben: No! What happened?
Ana: At the meeting, the boss said the old building 29 (sell) last month, and that a new office 30 (build) at the moment.
Ben: Really? Do you know where 31 (they / build) it?
Ana: Near the station. But she asked us 32 (not / tell) anyone yet.
Ben: Oops. I've just told Tom. He 33 (must / can't) be really surprised — I'm sure. He's worked in this building for twenty years!
Ana: And guess what? The boss has agreed 34 (let) us work from home two days a week until the move. She won't make us 35 (come) in every day.
Ben: Great! I'm looking forward to 36 (not / sit) in traffic every morning.
Ana: Me too. 37 (work) from home really suits me.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
B1-12 Reported Speech қазақша: төлеу сөзді ағылшынша қалай жеткіземіз? Өткен аптада досыңыздың немесе әріптесіңіздің сізге айтқан бір сөзін және сізге қойған бір сұрағын жеткізіңіз.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do қазақша: басқа адамның әрекеті туралы Балалық шағыңыздағы үйдегі ережелер туралы үш сөйлем жазыңыз: біреуі let, біреуі make, біреуі (not) allowed to арқылы.
-
B1-11 Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done Қалаңыз туралы ырықсыз етісте екі сөйлем жазыңыз: біреуі өткен туралы (was built / was opened), біреуі дәл қазір жүріп жатқан іс туралы (is being…).
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-03 Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады? When we got to the cinema, the film (already / start).
-
B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім» If you (ask) me, I would have helped.
-
B1-09 Should have, could have, might have қазақша: «керек еді» ағылшынша I (should / bring) an umbrella — I'm soaked!
-
A2-25 Етістік + -ing пе, етістік + to ма? Want, enjoy, decide қазақша I'd like (go) to the concert with you.
Жауаптар
A. Құрылым
- was stolen / got stolen
- is being cleaned
- can be bought
- had lost / 'd lost / has lost
- I worked / I work
- the nearest bus stop is
- doesn't she
- apologise
B. Мағына
- must
- can't
- to go
- working
- seeing
- see
- told
- both
- rising
- is being built
C. Қатені табыңыз
- This castle was built in the 12th century.
- The results will be announced on Friday.
- She asked me what time it was.
- Do you know what time the shop closes?
- Nobody called, did they?
- My parents didn't let me go to the concert. / My parents didn't allow me to go to the concert.
- It's worth booking a table.
- ✓ He said he would send me the details.
- She avoided answering my question.
D. Мәтін ішінде
- didn't you
- had been sold / was sold
- was being built / is being built
- they are building / they're building
- not to tell
- must
- to let
- come
- not sitting
- Working
E. Сіздің кезегіңіз
- My colleague said she was looking for a new job. She asked me if I knew any good companies.
- My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner. I wasn't allowed to watch TV during meals.
- Our town hall was built in 1890. A new park is being created next to the river.
F. Аралас қайталау
- had already started / 'd already started
- had asked / 'd asked
- should have brought / should've brought
- to go
