SlowingoSarufi
A2 27 / 38

Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Want to, Enjoy -ing na Want Someone To

Verb + -ing or Verb + To

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuweka kitenzi cha pili katika umbo sahihi baada ya vitenzi vya kawaida kama want, decide, enjoy na finish — to-infinitive au -ing form — na kusema unachotaka watu wengine wafanye (I want you to listen).

Wazo Kuu

Kiingereza mara nyingi huweka vitenzi viwili pamoja: I want to go. I enjoy cooking. Kitenzi cha kwanza ndicho kinachoamua umbo la kile cha pili.

Unakumbuka mshale kutoka A1-25? To mara nyingi huelekeza mbele, kama mshale, kwenye kitendo ambacho bado hakijatokea. Unapowant, hope, plan, decide au promise, kitendo cha pili kinakuja baadaye: I decided to learn the guitar — kujifunza ni katika wakati ujao.

-ing form mara nyingi huangalia shughuli yenyewe, kama kitu halisi au kinachojulikana. Unapoenjoy, finish, avoid au keep, unazungumza kuhusu shughuli nzima kama kitu kimoja: I enjoy cooking.

Hiki ni kisaidizi cha kumbukumbu, si sheria — kuna mambo ya pekee. Njia salama zaidi ni kujifunza kila kitenzi pamoja na mwenzake, kama kipande kimoja: decide to, enjoy -ing.

Kwa wazungumzaji wa Kiswahili, changamoto ni hii: Kiswahili hutumia ku- baada ya karibu kila kitenzi (nataka kwenda, ninafurahia kupika, nimemaliza kuandika). Tumezoea kufikiri ku- = to, lakini Kiingereza kinagawanya vitenzi katika makundi mawili.

Kiswahili na Kiingereza

Katika Kiswahili, kitenzi cha pili karibu kila mara huchukua ku-. Katika Kiingereza, kitenzi cha kwanza kinachagua: to au -ing. Na tunapozungumza kuhusu mtu mwingine, Kiswahili hutumia kishazi chenye kitenzi cha -e (nataka uje), wakati Kiingereza hutumia mtu + to (I want you to come).

KiswahiliMuundo wa KiingerezaKiingereza
Ninahitaji kununua chaja mpya.need + toI need to buy a new phone charger.
Tumeamua kuuza gari.decide + toWe've decided to sell the car.
Unafurahia kufanya kazi ukiwa nyumbani?enjoy + -ingDo you enjoy working from home?
Nimemaliza kuandika ripoti.finish + -ingI've just finished writing the report.
Aliacha kuvuta sigara.stop + -ingHe stopped smoking.
Wazazi wangu wanataka niwe mwanasheria.want + mtu + toMy parents want me to become a lawyer.
Meneja alituambia turudi kesho.tell + mtu + toThe manager told us to come back tomorrow.

Angalia mistari mitano ya kwanza: ku- ni ile ile, lakini Kiingereza kinasema to katika mistari miwili ya kwanza na -ing katika mitatu inayofuata. Kwa hiyo huwezi kutegemea Kiswahili hapa: jifunze kila kitenzi na mwenzake. Na kwa mtu mwingine, kishazi cha -e (niwe, turudi) kinakuwa mtu + to.

Muundo

Kitenzi + to-infinitive

KitenziMfano
wantI want to travel.
needYou need to sleep.
decideWe decided to stay.
hopeI hope to see you soon.
planThey're planning to move.
promiseHe promised to call.
agreeShe agreed to help.
learnMy son is learning to swim.
tryI tried to open it.
would likeI'd like to book a table.

Kitenzi + -ing form

KitenziMfano
enjoyI enjoy reading.
finishHave you finished eating?
mindI don't mind waiting.
stopHe stopped smoking. (= havuti tena)
keepShe keeps calling me.
avoidI avoid driving at rush hour.
suggestTom suggested taking a taxi.
imagineImagine living by the sea!
practise (UK) / practice (US)I practise speaking every day.

Yote mawili yanawezekana — like, love, hate, start, begin, continue (marudio ya A1-25)

Kitenzi+ to+ -ing
like / love / hateI like to cook.I like cooking.
start / beginIt started to rain.It started raining.
continuePrices continue to rise.Prices continue rising.

Kitenzi + mtu (object) + to-infinitive

KitenziMfano
wantI want you to listen.
askShe asked me to wait.
tellThe doctor told him to rest.
would likeWe'd like you to join us.

Sentensi hasi: weka not kabla ya to au kabla ya -ing form: I decided not to go. Imagine not having a phone!

Matumizi

1Vitenzi + to-infinitive — kutaka, kuamua na kupanga

Baada ya vitenzi hivi, kitendo cha pili kwa kawaida hutokea baadaye kuliko cha kwanza: kitu unachotaka, unachopanga au unachoahidi kufanya.

I need to buy a new phone charger.
Ninahitaji kununua chaja mpya ya simu.
We've decided to sell the car.
Tumeamua kuuza gari.
tumeamua sasa; kuuza ni baadaye
She hopes to study medicine.
Anatumaini kusomea udaktari.
she = mwanamke
They're planning to get married next year.
Wanapanga kuoana mwaka ujao.
My grandmother is learning to use a smartphone.
Bibi yangu anajifunza kutumia simu janja.
I tried to call you, but your phone was off.
Nilijaribu kukupigia simu, lakini simu yako ilikuwa imezimwa.

2Vitenzi + -ing form — kufurahia, kumaliza na kuepuka

Baada ya vitenzi hivi, kitenzi cha pili kiko katika -ing form. Kiswahili bado husema ku-, kwa hiyo jifunze vitenzi hivi kama kundi.

Do you enjoy working from home?
Unafurahia kufanya kazi ukiwa nyumbani?
kufanya, lakini enjoy working
I've just finished writing the report.
Nimemaliza kuandika ripoti sasa hivi.
kuandika → writing
He kept talking during the film.
Aliendelea kuongea wakati wote wa filamu.
We avoid eating out at the end of the month.
Huwa tunaepuka kula hotelini mwishoni mwa mwezi.
My teacher suggested watching films in English.
Mwalimu wangu alipendekeza tutazame filamu kwa Kiingereza.
Kiswahili: kishazi (tutazame); Kiingereza: suggest + -ing
Would you mind closing the door?
Samahani, unaweza kufunga mlango?
maombi ya adabu: tazama A2-23

3Like, love, hate, start, begin, continue — maumbo yote mawili

Vitenzi hivi vinaweza kuchukua maumbo yote mawili bila mabadiliko makubwa ya maana (ulikutana na like, love na hate katika A1-25). Pamoja na like, -ing form mara nyingi inamaanisha kufurahia; like to inaweza kuashiria tabia au kitu unachoona ni wazo zuri. Katika Kiingereza cha Marekani, like to ni ya kawaida sana kwa yote mawili. Kabla ya kitenzi, would like daima huchukua to.

I love swimming in the sea.
Ninapenda sana kuogelea baharini.
= I love to swim in the sea.
She hates getting up early.
Anachukia kuamka mapema.
I like to check my emails before breakfast.
Ninapenda kuangalia barua pepe zangu kabla ya kifungua kinywa.
tabia
The baby started crying as soon as we left.
Mtoto alianza kulia mara tu tulipoondoka.
= started to cry
Everyone began to laugh.
Kila mtu alianza kucheka.
= began laughing
I'd like to try the fish, please.
Ningependa kuonja samaki, tafadhali.
would like + to

4Kitenzi + mtu + to — want, ask, tell

Kusema unachotaka mtu mwingine afanye, weka mtu huyo (mara nyingi object pronoun) kati ya kitenzi na to. Kiswahili hutumia kitenzi cha -e (wanataka niwe); Kiingereza hakitumii that hapa.

My parents want me to become a lawyer.
Wazazi wangu wanataka niwe mwanasheria.
niwe → me to become
Can I ask you to turn your phone off?
Naweza kukuomba uzime simu yako?
The manager told us to come back tomorrow.
Meneja alituambia turudi kesho.
turudi → us to come back
She asked him not to tell anyone.
Alimwomba asimwambie mtu yeyote.
asi- → not to; she = mwanamke, him = mwanamume

5Maumbo hasi — not to / not + -ing

Weka not moja kwa moja kabla ya kitenzi cha pili.

He promised not to be late again.
Aliahidi kutochelewa tena.
kuto- → not to
I've decided not to buy a car.
Nimeamua kutonunua gari.
Imagine not having to work on Mondays!
Fikiria kutolazimika kufanya kazi Jumatatu!

Makosa ya Kawaida

❌I enjoy to cook.
✅I enjoy cooking.
enjoy + -ing form.
❌I want going home.
✅I want to go home.
want + to-infinitive.
❌We decided going by train.
✅We decided to go by train.
decide + to-infinitive.
❌I want that you come.
✅I want you to come.
want + mtu + to-infinitive.
❌She suggested me to take a break.
✅She suggested taking a break.
suggest + -ing form, si suggest + mtu + to. (Suggest + kishazi cha that: tazama B2-14.)
❌I'd like going to the concert.
✅I'd like to go to the concert.
would like + to-infinitive.
❌He told to me to wait.
✅He told me to wait.
tell + mtu: hakuna to kabla ya mtu.
❌I finished to read the book.
✅I finished reading the book.
finish + -ing form.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Ku- = "to" kila mahali. Kwa sababu Kiswahili husema ninafurahia kucheza, nimemaliza kuosha, ni rahisi kuweka to baada ya kila kitenzi. Lakini enjoy, finish, avoid, keep, mind, suggest, imagine, practise huchukua -ing form.

❌I enjoy to dance at weddings.
✅I enjoy dancing at weddings.
❌Have you finished to wash the dishes?
✅Have you finished washing the dishes?
❌Try to avoid to use your phone at night.
✅Try to avoid using your phone at night.
try + to, lakini avoid + -ing.

2. Aliacha kunywa pombe → "He stopped to drink". Kuacha ku- = stop + -ing. Lakini stop + to ipo pia katika Kiingereza, na maana yake ni tofauti kabisa: alisimama (aliacha alichokuwa akifanya) ili anywe. Kwa hiyo kosa hili linabadilisha maana kabisa.

⚠️My uncle stopped to drink alcohol last year.
✅My uncle stopped drinking alcohol last year.
Sarufi ni sahihi, lakini stopped to drink = alisimama ili anywe pombe. Tazama B2-15.

3. Nataka uje → "I want that you come" / "I want you come". Kiswahili husema anataka nimtembelee, aliniambia nikae: kitenzi cha -e bila ku-. Kiingereza hakina kishazi hiki baada ya want / tell / ask. Tumia kitenzi + mtu + to + base form.

❌My mother wants I visit her more often.
✅My mother wants me to visit her more often.
❌The nurse told me sit down.
✅The nurse told me to sit down.
tell + mtu + to.

4. Alinishauri nitume maombi → "suggested me to". Kiswahili hutumia kushauri na kupendekeza pamoja na mtu (alinishauri, alinipendekezea). Lakini suggest haichukui mtu + to. Tumia suggest + -ing, au advise + mtu + to (tazama B1-18). Ni ya kawaida sana katika Kiingereza cha Afrika Mashariki, lakini si sahihi.

❌My friend suggested me to apply for the job.
✅My friend suggested applying for the job. au My friend advised me to apply for the job.

Usichanganye

like + -ing na would like + to — Like = kwa ujumla; would like = ninataka sasa, kwa adabu. Kiswahili kinatofautisha vivyo hivyo: napenda dhidi ya ningependa. Tazama A1-25.

I like dancing.
Ninapenda kucheza dansi.
kwa ujumla, ninafurahia
I'd like to dance.
Ningependa kucheza dansi.
sasa: hamu ya adabu

stop + -ing — Katika somo hili, stop + -ing inamaanisha "kuacha shughuli hiyo kabisa" (kuacha ku-). Stop + to ina maana tofauti: tazama B2-15.

I stopped drinking coffee last year.
Niliacha kunywa kahawa mwaka jana.
sinywi tena

try + to — Hapa try to inamaanisha "kujitahidi". Try + -ing ina maana tofauti: tazama B2-15. Orodha ndefu zaidi za vitenzi ziko katika B1-17, na vitenzi zaidi vyenye mtu + to (advise, remind, persuade) katika B1-18.

I tried to fix the printer, but it still doesn't work.
Nilijaribu kurekebisha printa, lakini bado haifanyi kazi.

start / begin + -ing baada ya -ing form — Start au begin yenyewe ikiwa katika -ing form, to ni bora zaidi: -ing form mbili pamoja zinasikika vibaya.

It's starting to rain.
Mvua inaanza kunyesha.

Tahajia na Matamshi

  • Tahajia ya -ing form: ondoa e isiyotamkwa (make → making, practise → practising); rudufu konsonanti moja ya mwisho baada ya irabu fupi moja yenye msisitizo (stop → stopping, begin → beginning); -ie → -ying (lie → lying). Tazama A1-22.
  • -ing /ɪŋ/: sauti ya mwisho ni ile ile ya ng' katika ng'ombe. Usitamke g kamili, na usiongeze irabu mwishoni: cooking si "kukingi".
  • to ni dhaifu kabla ya kitenzi: /tə/ — I need to go inasikika kama "I need tuh go", si tu kamili ya Kiswahili.
  • practise ni kitenzi katika Kiingereza cha Uingereza; practice ni nomino. Katika Kiingereza cha Marekani, practice ni vyote viwili.
  • Katika mazungumzo ya haraka yasiyo rasmi, want to mara nyingi husikika kama "wanna" /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US). Usiandike wanna katika maandishi ya kawaida.

Kanuni ya Dhahabu

Jifunze kila kitenzi na mwenzake: want / decide / hope + to, enjoy / finish / avoid + -ing — hata kama Kiswahili kinasema ku- kwa yote. Like, love, hate, start, begin na continue zinaweza kuchukua yote mawili. Kuzungumza kuhusu mtu mwingine: want / ask / tell + mtu + to, si that.

Mazoezi

A. Muundo

Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.

  1. I've decided (take) a cooking class.
  2. Do you enjoy (live) in the city?
  3. She promised (not / tell) anyone.
  4. We need (leave) at seven.
  5. Please stop (make) that noise!
  6. Imagine (have) a house by the sea!

B. Maana

Chagua jibu sahihi au kamilisha sentensi.

  1. Chagua jibu sahihi: He kept … the same question.
  2. Chagua jibu sahihi: They agreed … the cost.
  3. Chagua jibu sahihi: I'd like … the fish, please.
  4. Chagua jibu sahihi: It started … at six.
  5. Ripoti maneno haya: "Wait here," the teacher said to us. The teacher told us .

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. I want that you help me.
  2. He suggested to go to the beach.
  3. Would you like coming with us?
  4. I love cooking for my friends.

D. Katika Muktadha

Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.

New year, new habits
This year I've decided 16 (get) fit. I want 17 (run) a 10K race in the autumn. I don't enjoy 18 (go) to the gym, so I've started 19 (cycle) to work. My sister keeps 20 (send) me healthy recipes, and she asked me 21 (join) her yoga class too.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.

  1. Andika jambo moja ambalo umeamua kulifanya mwaka huu na jambo moja ambalo unataka kuacha kulifanya.
  2. Andika mambo mawili unayofurahia kuyafanya wikendi na jambo moja unaloepuka kulifanya.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A1-25 Like, Want na Would Like kwa Kiswahili: Napenda, Nataka, Ningependa
    … to come to dinner on Friday?
  2. A2-23 Kuomba, Kutoa Msaada na Kuomba Ruhusa kwa Kiingereza: Could You, May I, Shall I
    Would you mind (open) the window?
  3. A2-21 Should na Ought To kwa Kiswahili: Jinsi ya Kutoa Ushauri
    You should (try) the new café.
Majibu

A. Muundo

  1. to take
  2. living
  3. not to tell
  4. to leave
  5. making
  6. having

B. Maana

  1. asking
  2. to share
  3. to try
  4. both are correct
  5. to wait here / to wait

C. Tafuta Kosa

  1. I want you to help me.
  2. He suggested going to the beach. / He suggested that we go to the beach. / He suggested we go to the beach.
  3. Would you like to come with us?
  4. ✓ I love cooking for my friends.

D. Katika Muktadha

  1. to get
  2. to run
  3. going
  4. cycling / to cycle
  5. sending
  6. to join

E. Zamu Yako

  1. I've decided to learn Spanish. I want to stop eating so much sugar.
  2. I enjoy cooking and walking in the park. I avoid shopping on Saturdays.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. Would you like
  2. opening
  3. try
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play