Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Want to, Enjoy -ing na Want Someone To
Verb + -ing or Verb + To
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuweka kitenzi cha pili katika umbo sahihi baada ya vitenzi vya kawaida kama want, decide, enjoy na finish — to-infinitive au -ing form — na kusema unachotaka watu wengine wafanye (I want you to listen).
Wazo Kuu
Kiingereza mara nyingi huweka vitenzi viwili pamoja: I want to go. I enjoy cooking. Kitenzi cha kwanza ndicho kinachoamua umbo la kile cha pili.
Unakumbuka mshale kutoka A1-25? To mara nyingi huelekeza mbele, kama mshale, kwenye kitendo ambacho bado hakijatokea. Unapowant, hope, plan, decide au promise, kitendo cha pili kinakuja baadaye: I decided to learn the guitar — kujifunza ni katika wakati ujao.
-ing form mara nyingi huangalia shughuli yenyewe, kama kitu halisi au kinachojulikana. Unapoenjoy, finish, avoid au keep, unazungumza kuhusu shughuli nzima kama kitu kimoja: I enjoy cooking.
Hiki ni kisaidizi cha kumbukumbu, si sheria — kuna mambo ya pekee. Njia salama zaidi ni kujifunza kila kitenzi pamoja na mwenzake, kama kipande kimoja: decide to, enjoy -ing.
Kwa wazungumzaji wa Kiswahili, changamoto ni hii: Kiswahili hutumia ku- baada ya karibu kila kitenzi (nataka kwenda, ninafurahia kupika, nimemaliza kuandika). Tumezoea kufikiri ku- = to, lakini Kiingereza kinagawanya vitenzi katika makundi mawili.
Kiswahili na Kiingereza
Katika Kiswahili, kitenzi cha pili karibu kila mara huchukua ku-. Katika Kiingereza, kitenzi cha kwanza kinachagua: to au -ing. Na tunapozungumza kuhusu mtu mwingine, Kiswahili hutumia kishazi chenye kitenzi cha -e (nataka uje), wakati Kiingereza hutumia mtu + to (I want you to come).
| Kiswahili | Muundo wa Kiingereza | Kiingereza |
|---|---|---|
| Ninahitaji kununua chaja mpya. | need + to | I need to buy a new phone charger. |
| Tumeamua kuuza gari. | decide + to | We've decided to sell the car. |
| Unafurahia kufanya kazi ukiwa nyumbani? | enjoy + -ing | Do you enjoy working from home? |
| Nimemaliza kuandika ripoti. | finish + -ing | I've just finished writing the report. |
| Aliacha kuvuta sigara. | stop + -ing | He stopped smoking. |
| Wazazi wangu wanataka niwe mwanasheria. | want + mtu + to | My parents want me to become a lawyer. |
| Meneja alituambia turudi kesho. | tell + mtu + to | The manager told us to come back tomorrow. |
Angalia mistari mitano ya kwanza: ku- ni ile ile, lakini Kiingereza kinasema to katika mistari miwili ya kwanza na -ing katika mitatu inayofuata. Kwa hiyo huwezi kutegemea Kiswahili hapa: jifunze kila kitenzi na mwenzake. Na kwa mtu mwingine, kishazi cha -e (niwe, turudi) kinakuwa mtu + to.
Muundo
Kitenzi + to-infinitive
| Kitenzi | Mfano |
|---|---|
| want | I want to travel. |
| need | You need to sleep. |
| decide | We decided to stay. |
| hope | I hope to see you soon. |
| plan | They're planning to move. |
| promise | He promised to call. |
| agree | She agreed to help. |
| learn | My son is learning to swim. |
| try | I tried to open it. |
| would like | I'd like to book a table. |
Kitenzi + -ing form
| Kitenzi | Mfano |
|---|---|
| enjoy | I enjoy reading. |
| finish | Have you finished eating? |
| mind | I don't mind waiting. |
| stop | He stopped smoking. (= havuti tena) |
| keep | She keeps calling me. |
| avoid | I avoid driving at rush hour. |
| suggest | Tom suggested taking a taxi. |
| imagine | Imagine living by the sea! |
| practise (UK) / practice (US) | I practise speaking every day. |
Yote mawili yanawezekana — like, love, hate, start, begin, continue (marudio ya A1-25)
| Kitenzi | + to | + -ing |
|---|---|---|
| like / love / hate | I like to cook. | I like cooking. |
| start / begin | It started to rain. | It started raining. |
| continue | Prices continue to rise. | Prices continue rising. |
Kitenzi + mtu (object) + to-infinitive
| Kitenzi | Mfano |
|---|---|
| want | I want you to listen. |
| ask | She asked me to wait. |
| tell | The doctor told him to rest. |
| would like | We'd like you to join us. |
Sentensi hasi: weka not kabla ya to au kabla ya -ing form: I decided not to go. Imagine not having a phone!
Matumizi
1Vitenzi + to-infinitive — kutaka, kuamua na kupanga
Baada ya vitenzi hivi, kitendo cha pili kwa kawaida hutokea baadaye kuliko cha kwanza: kitu unachotaka, unachopanga au unachoahidi kufanya.
2Vitenzi + -ing form — kufurahia, kumaliza na kuepuka
Baada ya vitenzi hivi, kitenzi cha pili kiko katika -ing form. Kiswahili bado husema ku-, kwa hiyo jifunze vitenzi hivi kama kundi.
3Like, love, hate, start, begin, continue — maumbo yote mawili
Vitenzi hivi vinaweza kuchukua maumbo yote mawili bila mabadiliko makubwa ya maana (ulikutana na like, love na hate katika A1-25). Pamoja na like, -ing form mara nyingi inamaanisha kufurahia; like to inaweza kuashiria tabia au kitu unachoona ni wazo zuri. Katika Kiingereza cha Marekani, like to ni ya kawaida sana kwa yote mawili. Kabla ya kitenzi, would like daima huchukua to.
4Kitenzi + mtu + to — want, ask, tell
Kusema unachotaka mtu mwingine afanye, weka mtu huyo (mara nyingi object pronoun) kati ya kitenzi na to. Kiswahili hutumia kitenzi cha -e (wanataka niwe); Kiingereza hakitumii that hapa.
5Maumbo hasi — not to / not + -ing
Weka not moja kwa moja kabla ya kitenzi cha pili.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Ku- = "to" kila mahali. Kwa sababu Kiswahili husema ninafurahia kucheza, nimemaliza kuosha, ni rahisi kuweka to baada ya kila kitenzi. Lakini enjoy, finish, avoid, keep, mind, suggest, imagine, practise huchukua -ing form.
2. Aliacha kunywa pombe → "He stopped to drink". Kuacha ku- = stop + -ing. Lakini stop + to ipo pia katika Kiingereza, na maana yake ni tofauti kabisa: alisimama (aliacha alichokuwa akifanya) ili anywe. Kwa hiyo kosa hili linabadilisha maana kabisa.
3. Nataka uje → "I want that you come" / "I want you come". Kiswahili husema anataka nimtembelee, aliniambia nikae: kitenzi cha -e bila ku-. Kiingereza hakina kishazi hiki baada ya want / tell / ask. Tumia kitenzi + mtu + to + base form.
4. Alinishauri nitume maombi → "suggested me to". Kiswahili hutumia kushauri na kupendekeza pamoja na mtu (alinishauri, alinipendekezea). Lakini suggest haichukui mtu + to. Tumia suggest + -ing, au advise + mtu + to (tazama B1-18). Ni ya kawaida sana katika Kiingereza cha Afrika Mashariki, lakini si sahihi.
Usichanganye
like + -ing na would like + to — Like = kwa ujumla; would like = ninataka sasa, kwa adabu. Kiswahili kinatofautisha vivyo hivyo: napenda dhidi ya ningependa. Tazama A1-25.
stop + -ing — Katika somo hili, stop + -ing inamaanisha "kuacha shughuli hiyo kabisa" (kuacha ku-). Stop + to ina maana tofauti: tazama B2-15.
try + to — Hapa try to inamaanisha "kujitahidi". Try + -ing ina maana tofauti: tazama B2-15. Orodha ndefu zaidi za vitenzi ziko katika B1-17, na vitenzi zaidi vyenye mtu + to (advise, remind, persuade) katika B1-18.
start / begin + -ing baada ya -ing form — Start au begin yenyewe ikiwa katika -ing form, to ni bora zaidi: -ing form mbili pamoja zinasikika vibaya.
Tahajia na Matamshi
- Tahajia ya -ing form: ondoa e isiyotamkwa (make → making, practise → practising); rudufu konsonanti moja ya mwisho baada ya irabu fupi moja yenye msisitizo (stop → stopping, begin → beginning); -ie → -ying (lie → lying). Tazama A1-22.
- -ing /ɪŋ/: sauti ya mwisho ni ile ile ya ng' katika ng'ombe. Usitamke g kamili, na usiongeze irabu mwishoni: cooking si "kukingi".
- to ni dhaifu kabla ya kitenzi: /tə/ — I need to go inasikika kama "I need tuh go", si tu kamili ya Kiswahili.
- practise ni kitenzi katika Kiingereza cha Uingereza; practice ni nomino. Katika Kiingereza cha Marekani, practice ni vyote viwili.
- Katika mazungumzo ya haraka yasiyo rasmi, want to mara nyingi husikika kama "wanna" /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US). Usiandike wanna katika maandishi ya kawaida.
Kanuni ya Dhahabu
Jifunze kila kitenzi na mwenzake: want / decide / hope + to, enjoy / finish / avoid + -ing — hata kama Kiswahili kinasema ku- kwa yote. Like, love, hate, start, begin na continue zinaweza kuchukua yote mawili. Kuzungumza kuhusu mtu mwingine: want / ask / tell + mtu + to, si that.
Mazoezi
A. Muundo
Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.
-
I've decided (take) a cooking class.
-
Do you enjoy (live) in the city?
-
She promised (not / tell) anyone.
-
We need (leave) at seven.
-
Please stop (make) that noise!
-
Imagine (have) a house by the sea!
B. Maana
Chagua jibu sahihi au kamilisha sentensi.
-
Chagua jibu sahihi: He kept … the same question.
-
Chagua jibu sahihi: They agreed … the cost.
-
Chagua jibu sahihi: I'd like … the fish, please.
-
Chagua jibu sahihi: It started … at six.
-
Ripoti maneno haya: "Wait here," the teacher said to us. The teacher told us .
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
I want that you help me.
-
He suggested to go to the beach.suggest + kishazi cha that: tazama B2-14
-
Would you like coming with us?
-
I love cooking for my friends.
D. Katika Muktadha
Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.
This year I've decided 16 (get) fit. I want 17 (run) a 10K race in the autumn. I don't enjoy 18 (go) to the gym, so I've started 19 (cycle) to work. My sister keeps 20 (send) me healthy recipes, and she asked me 21 (join) her yoga class too.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.
-
Andika jambo moja ambalo umeamua kulifanya mwaka huu na jambo moja ambalo unataka kuacha kulifanya.
-
Andika mambo mawili unayofurahia kuyafanya wikendi na jambo moja unaloepuka kulifanya.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-25 Like, Want na Would Like kwa Kiswahili: Napenda, Nataka, Ningependa … to come to dinner on Friday?
-
A2-23 Kuomba, Kutoa Msaada na Kuomba Ruhusa kwa Kiingereza: Could You, May I, Shall I Would you mind (open) the window?
-
A2-21 Should na Ought To kwa Kiswahili: Jinsi ya Kutoa Ushauri You should (try) the new café.
Majibu
A. Muundo
- to take
- living
- not to tell
- to leave
- making
- having
B. Maana
- asking
- to share
- to try
- both are correct
- to wait here / to wait
C. Tafuta Kosa
- I want you to help me.
- He suggested going to the beach. / He suggested that we go to the beach. / He suggested we go to the beach.
- Would you like to come with us?
- ✓ I love cooking for my friends.
D. Katika Muktadha
- to get
- to run
- going
- cycling / to cycle
- sending
- to join
E. Zamu Yako
- I've decided to learn Spanish. I want to stop eating so much sugar.
- I enjoy cooking and walking in the park. I avoid shopping on Saturdays.
F. Marudio Mchanganyiko
- Would you like
- opening
- try
