SlowingoSarufi
B1 19 / 39

Want Him To, Make Him Do, Let Him Do kwa Kiswahili: Kitenzi + Mtu + To

Want Him To, Make Him Do, Let Him Do

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kusema unachotaka, unachoomba, unachoagiza au unachomshawishi mtu mwingine afanye (I want you to stay), na kusema kwamba mtu analazimisha (make), anaruhusu (let, allow, permit) au anasaidia (help) mtu mwingine kufanya jambo — katika sentensi za active na passive.

Wazo Kuu

Katika B1-17, mtu mmoja alifanya vitendo vyote viwili: I want to stay. Sasa mtu wa pili anaingia kwenye sentensi: I want you to stay. Mtu huyo — mtendwa (object) — anasimama kati ya vitenzi viwili.

Fikiria lango kati ya mtu na kitendo. Want, ask, tell, persuade zinamwelekeza mtu kwenye lango. Make inamsukuma apite, apende asipende. Let na allow zinafungua lango — anaweza kupita akitaka. Help inapita pamoja naye.

Sarufi ni fupi lakini imejaa mitego. Vitenzi vingi katika somo hili huchukua mtendwa + to: She asked me to wait. Kati ya vitenzi hivi, ni make na let tu ambavyo daima huchukua mtendwa + base form bila to (help inaweza kuchukua yoyote): She made me wait. She let me go. Na katika passive, make ghafla inahitaji to (I was made to wait), wakati let inabadilishwa na be allowed to.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili huweka mtu wa pili ndani ya kitenzi cha pili, kwa umbo la -e: nataka uje, alituambia tuulize. Kiingereza hakina umbo hilo: kinaweka mtu kama mtendwa (you, us, him) kisha to + base form. Kwa make na let, Kiswahili kina ku- au -e (alinilazimisha kuomba msamaha / niombe msamaha), lakini Kiingereza hakina to hata kidogo. Habari njema: passive ya Kiswahili kwa -w- (niliruhusiwa, tulilazimishwa) inalingana vizuri na was allowed to / were made to.

KiswahiliKiingereza
Nataka uje kwenye sherehe yangu.I want you to come to my party.
Mwalimu alituhimiza tuulize maswali.The teacher encouraged us to ask questions.
Mama alinilazimisha niombe msamaha.My mum made me apologise.
Bosi aliniruhusu niondoke mapema.My boss let me leave early.
Tulilazimishwa kusubiri nje.We were made to wait outside.
Niliruhusiwa kuondoka mapema.I was allowed to leave early.
Inaruhusiwa kuvuta sigara hapa?Are we allowed to smoke here? / Is smoking allowed here?

Angalia mstari wa mwisho: inaruhusiwa ina kiambishi cha kiima i- kisichomrejelea mtu yeyote, lakini Kiingereza hakisemi Is it allowed to smoke…?: kiima ni mtu (we, you) au shughuli (smoking).

Muundo

Kitenzi + mtendwa + to-infinitive

KitenziMfano
want, would like, expectI want you to stay.
ask, tell, remind, warnShe reminded me to call him.
advise, encourage, persuade, inviteThey persuaded her to apply.
allow, permit, forceThe rules allow guests to stay until noon.
hasi: mtendwa + not toHe told us not to wait.

Kitenzi + mtendwa + base form (bila to)

KitenziMaanaMfano
makekulazimisha / kusababishaThe coach made us run.
letkuruhusu (si rasmi)My boss let me leave early.
helpkusaidia — to si lazimaCan you help me (to) carry this?

Let ni kitenzi kisicho cha kawaida (irregular): let – let – let.

Active → passive

ActivePassive
They made us wait.We were made to wait.
They allowed us to leave early.We were allowed to leave early.
They let us leave early.We were allowed to leave early. (si were let)
They don't permit visitors to take photos.Visitors are not permitted to take photos.
My boss told me to wait.I was told to wait.

Be allowed to katika tense mbalimbali

TenseMfano
PresentAre we allowed to park here?
PastI wasn't allowed to watch TV on school nights.
FutureYou'll be allowed to leave after the test.
Present PerfectStudents have never been allowed to use phones in class.

Matumizi

1Kutaka na Kutarajia: want / would like / expect + mtendwa + to

Tumia hivi unapotaka au kutarajia mtu mwingine afanye jambo. Kamwe usitumie kishazi cha that baada ya want.

I want you to meet my parents.
Nataka ukutane na wazazi wangu.
ukutane (-e) → you to meet
Would you like me to open the window?
Ungependa nifungue dirisha?
kujitolea kusaidia; nifungue (-e) → me to open
We didn't expect them to arrive so early.
Hatukutarajia wafike mapema hivyo.
wafike (-e) → them to arrive
My parents want me to study medicine.
Wazazi wangu wanataka nisomee udaktari.
nisomee (-e) → me to study, si "want that I"

2Kuongea Ili Mtu Atende: ask, tell, remind, warn, advise, encourage, invite, persuade

Vitenzi hivi vinaeleza tunachosema ili mtu atende. Pia ndivyo vitenzi vikuu vya kuripoti maombi na amri B1-13. Kwa hasi, weka not kabla ya to.

Can you remind me to buy milk?
Unaweza kunikumbusha ninunue maziwa?
ninunue (-e) → me to buy
The teacher encouraged us to ask questions.
Mwalimu alituhimiza tuulize maswali.
tuulize (-e) → us to ask
They persuaded her to apply for the job.
Walimshawishi aombe kazi hiyo.
yeye ni mwanamke → her
The guide warned us not to swim there.
Kiongozi alituonya tusiogelee pale.
tusi-…-e → not to
My doctor advised me to rest for a week.
Daktari wangu alinishauri nipumzike kwa wiki moja.
nipumzike (-e) → me to rest
We've invited the neighbours to come for dinner.
Tumewaalika majirani waje kwa chakula cha jioni.
waje (-e) → the neighbours to come

3Ruhusa na Kulazimisha: allow, permit, force + mtendwa + to

Allow ni ya kawaida; permit ni rasmi (sheria, matangazo, nyaraka); force ina nguvu — hakuna chaguo. Zote tatu huchukua mtendwa + to.

The hotel allows guests to check out at noon.
Hoteli inawaruhusu wageni kuondoka saa sita mchana.
noon = saa sita mchana
The law does not permit employers to ask about your age.
Sheria hairuhusu waajiri kuuliza kuhusu umri wako.
permit: rasmi
The storm forced us to cancel the trip.
Dhoruba ilitulazimisha kufuta safari.
force + mtendwa + to: hakuna chaguo

4Make + Mtendwa + Base Form (Kulazimisha au Kusababisha)

Make inamaanisha kwamba mtu analazimisha mtu mwingine atende, au kwamba kitu kinasababisha hisia fulani. Hakuna to.

My mum made me apologise to my sister.
Mama yangu alinilazimisha nimwombe dada yangu msamaha.
made me apologise: bila to
The coach made us run ten laps.
Kocha alitulazimisha tukimbie mizunguko kumi.
bila to
That joke always makes me laugh.
Utani ule hunichekesha kila mara.
kusababisha, si kulazimisha: hunichekesha → makes me laugh
Don't make me wait again!
Usinifanye nisubiri tena!
make + me + wait

5Let + Mtendwa + Base Form (Ruhusa)

Let inatoa ruhusa. Si rasmi, na inatumika sana katika mazungumzo. Let me… pia ni njia ya kirafiki ya kujitolea kusaidia.

My boss let me leave early on Friday.
Bosi wangu aliniruhusu niondoke mapema Ijumaa.
let (wakati uliopita bado ni let) + me + leave
Will your parents let you go to the festival?
Wazazi wako watakuruhusu uende kwenye tamasha?
uende (-e), lakini let you go: bila to
Let me know when you get home.
Nijulishe ukifika nyumbani.
= niambie
Let me help you with those bags.
Niache nikusaidie na mifuko hiyo.
kujitolea: niache… → let me, si "leave me"

6Passive: be made to, be allowed to

Katika passive, make huchukua to: be made to do. Let haina passive katika muundo huu, kwa hiyo tumia be allowed to. Misemo michache tu isiyobadilika hutumia let ya passive: be let go (= kufukuzwa kazi), be let in, be let off (= kusamehewa adhabu).

The employees were made to sign a new contract.
Wafanyakazi walilazimishwa kusaini mkataba mpya.
walilazimishwa (-w-) → were made to
Are we allowed to take photos in the museum?
Tunaruhusiwa kupiga picha ndani ya makumbusho?
tunaruhusiwa (-w-) → are we allowed to
When I was a kid, I wasn't allowed to stay up after nine.
Nilipokuwa mtoto, sikuruhusiwa kukesha baada ya saa tatu usiku.
nine = saa tatu usiku
Passengers are not permitted to use the emergency exit.
Abiria hawaruhusiwi kutumia mlango wa dharura.
rasmi
Fifty workers were let go last month.
Wafanyakazi hamsini waliachishwa kazi mwezi uliopita.
msemo usiobadilika = walipoteza kazi zao

7Help + Mtendwa + (to) + Base Form

Baada ya help, base form na to + base form zote ni sahihi. Base form inatumika zaidi, hasa katika Kiingereza cha Marekani. Mtendwa pia anaweza kuachwa.

My brother helped me fix my bike.
Kaka yangu alinisaidia kutengeneza baiskeli yangu.
help me fix (au to fix)
This app helps you to plan your budget.
Programu hii inakusaidia kupanga bajeti yako.
help you to plan: to inaruhusiwa
Regular exercise helps reduce stress.
Mazoezi ya mara kwa mara husaidia kupunguza msongo wa mawazo.
bila mtendwa

Makosa ya Kawaida

❌I want that you come to my party.
✅I want you to come to my party.
want + mtendwa + to, kamwe si kishazi cha that
❌I want him go home.
✅I want him to go home.
want inahitaji to
❌My boss made me to work late.
✅My boss made me work late.
make + mtendwa + base form
❌She let me to use her laptop.
✅She let me use her laptop.
let + mtendwa + base form
❌They allowed us leave early.
✅They allowed us to leave early.
allow + mtendwa + to
❌We were let to go home.
✅We were allowed to go home.
passive: be allowed to
❌I was made wait for an hour.
✅I was made to wait for an hour.
passive ya make inachukua to
❌My parents didn't let me going out.
✅My parents didn't let me go out.
let + base form, si -ing
❌Is it allowed to smoke here?
✅Are we allowed to smoke here? au Is smoking allowed here?
fanya mtu au shughuli kuwa kiima
❌She suggested me to see a doctor.
✅She advised me to see a doctor. au She suggested that I see a doctor.
suggest haichukui kamwe mtendwa + to-infinitive: tazama B2-14

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Kitenzi cha -e → "want we finish" au "want you come". Kiswahili huweka mtu wa pili ndani ya kitenzi cha -e: Mwalimu anataka tumalize insha kufikia Jumatatu. Tukitafsiri moja kwa moja, tunapata kiwakilishi cha kiima (we) na hakuna to. Kiingereza kinataka mtendwa (us, them, me) + to.

❌The teacher wants we finish the essay by Monday.
✅The teacher wants us to finish the essay by Monday.
we → us; ongeza to.
❌My father expects I call him every Sunday.
✅My father expects me to call him every Sunday.
expect + me + to.

2. Alitulazimisha kuandika… → "made us to". Kwa sababu kulazimisha hufuatwa na ku- (au -e), na ku- = to, tunaongeza to baada ya make. Lakini katika active, make + mtendwa + base form, bila to.

❌Our teacher made us to rewrite the whole essay.
✅Our teacher made us rewrite the whole essay.
make + us + rewrite.

3. Inaruhusiwa…? / Hairuhusiwi… → "It is (not) allowed to…". Kiswahili hutumia kiima i- (inaruhusiwa, hairuhusiwi kuvuta sigara). Tukiitafsiri kama it, tunapata muundo ambao si sahihi katika Kiingereza. Fanya mtu au shughuli kuwa kiima.

❌It is not allowed to use phones during the exam.
✅You are not allowed to use phones during the exam. au Phones are not allowed during the exam. au Using phones is not allowed during the exam.

4. Mwache aende → "leave him to go". Katika Kiswahili, kuacha hutumika kwa ruhusa: mwache aende, niache nikusaidie. Tukitafsiri acha kama leave, tunapata leave him to go. Hii inasikika sana katika Kiingereza cha Afrika Mashariki, lakini katika Kiingereza sanifu leave someone to do something inamaanisha "kumwacha peke yake afanye jambo" (k.m. I'll leave you to finish your work). Kwa ruhusa, tumia let.

⚠️(Mama anamwambia baba amruhusu mtoto acheze nje.) Leave her to play outside for an hour.
✅Let her play outside for an hour.
Sarufi ni sahihi, lakini leave … to inamaanisha kumwacha peke yake; kwa ruhusa: let.

Usichanganye

make na let — Mawazo yanayopingana kuhusu udhibiti: make = hakuna chaguo; let = chaguo huru.

My parents made me study every evening.
Wazazi wangu walinilazimisha nisome kila jioni.
ilinibidi
My parents let me study whenever I wanted.
Wazazi wangu waliniruhusu nisome wakati wowote nilipotaka.
niliweza kuchagua

Let's na Let us — Let's ni pendekezo linalomjumuisha msikilizaji A1-18. Let us (umbo kamili, mara nyingi pamoja na please) huomba ruhusa.

Let's go to the beach!
Twende ufukweni!
pendekezo: twende (-e) → let's go
Please let us go — we've finished everything.
Tafadhali turuhusu tuondoke
tumemaliza kila kitu. — kuomba ruhusa

allow + mtendwa + to na allow + -ing — Mtu akitajwa, tumia mtendwa + to. Mtu asipotajwa, allow, permit na advise huchukua -ing.

The hotel doesn't allow guests to smoke.
Hoteli hairuhusu wageni kuvuta sigara.
mtu ametajwa: guests to smoke
The hotel doesn't allow smoking.
Hoteli hairuhusu uvutaji wa sigara.
hakuna mtu: smoking

make someone do na get someone to do — Make ni kulazimisha; get someone to do maana yake ni kushawishi au kupanga, na huchukua to. Tazama B2-11.

I got my brother to drive me to the station.
Nilimshawishi kaka yangu anipeleke kituoni kwa gari.
nilimshawishi; get + to

Tahajia na Matamshi

  • allowed /əˈlaʊd/ hutamkwa sawa kabisa na aloud (= kwa sauti) — "uh-LOWD". Ni silabi mbili tu, na irabu /aʊ/ ni kama au katika kaunta. Usiitamke kwa tahajia, kama "a-lo-wedi". allowed pekee ndiyo yenye maana ya "kuruhusiwa".
  • let haina umbo la -ed: Yesterday my boss let me… (si letted).
  • Katika made to na allowed to, to ni dhaifu: /ˈmeɪd tə/, /əˈlaʊd tə/ — "made tuh", "uh-lowd tuh". made /meɪd/ ina irabu mbili zinazoteleza (e kisha i), si e moja ya Kiswahili kama katika med.
  • Let me mara nyingi hutamkwa /ˈlemi/ katika mazungumzo ya haraka — "lemmy".
  • permit kama kitenzi ina mkazo kwenye silabi ya pili (/pəˈmɪt/, "per-MIT"); kama nomino (a parking permit) ina mkazo kwenye ya kwanza (/ˈpɜːmɪt/ (UK), /ˈpɝːmɪt/ (US), "PUR-mit"). Kiswahili huweka mkazo kwenye silabi ya pili kutoka mwisho kila mara; katika Kiingereza mkazo hubadilika na maana.

Kanuni ya Dhahabu

Vitenzi vingi katika somo hili huchukua mtu + to + kitenzi (want, ask, tell, allow) — si kitenzi cha -e wala that. Kati ya vitenzi hivi, make na let huchukua mtu + kitenzi bila to; help inaweza kuchukua yoyote. Katika passive, sema be made to na be allowed to, si be let to.

Mazoezi

A. Muundo

Andika kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi: na au bila to.

  1. The film made me (cry).
  2. My manager let me (take) a day off.
  3. Our teacher doesn't allow us (use) phones in class.
  4. She reminded me (lock) the door.
  5. They were made (wait) outside.
  6. Can you help me (carry) these boxes?
  7. Ibadilishe kuwa passive: The rules don't permit visitors to take photos.

B. Maana

Chagua jibu au andika upya sentensi kama unavyoelekezwa.

  1. Chagua jibu sahihi: My parents … me to travel alone.
  2. Inamaanisha nini? "My boss made me stay late."
  3. Ripoti kwa warn: "Don't swim here — it's dangerous," the guide said to us.
  4. Ripoti kwa invite: "Would you like to come to dinner on Saturday?" Maria asked Tom.
  5. Andika upya kwa be allowed to: The school lets students leave at lunchtime.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. I want that you come to my party.
  2. I was let to stay up late.
  3. They don't let us to bring food.
  4. My parents encouraged me to learn the piano.
  5. Is it allowed to park here?

D. Katika Muktadha

Andika kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.

My first job
When I started my first job, my manager asked me 18 (work) on Saturdays. She didn't let me 19 (choose) my hours, and she made everyone 20 (wear) a uniform. We weren't allowed 21 (use) our phones at work. But she also encouraged me 22 (take) a course, and a year later she helped me 23 (find) a better job.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika sentensi mbili kuhusu utoto wako: moja kwa let na moja kwa make.
  2. Andika sheria mbili za shuleni au kazini kwako: moja kwa be allowed to na moja kwa not allowed to.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. B1-17 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Orodha Kamili ya Vitenzi
    She refused (help) us.
  2. B1-13 Reported Questions kwa Kiswahili: Kuripoti Maswali, Maombi na Amri; Say au Tell?
    "Please sit down," the doctor said to me. Iripoti kwa tell au ask.
  3. B1-10 Passive Voice kwa Kiswahili: Kauli ya Kutendwa (Is Made, Was Built)
    Ibadilishe kuwa passive: Someone stole my bike.
Majibu

A. Muundo

  1. cry
  2. take
  3. to use
  4. to lock
  5. to wait
  6. carry / to carry
  7. Visitors are not permitted to take photos. / Visitors aren't permitted to take photos.

B. Maana

  1. allowed
  2. I had no choice.
  3. The guide warned us not to swim there. / The guide warned us not to swim here.
  4. Maria invited Tom to come to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to come for dinner on Saturday. / Maria invited Tom for dinner on Saturday.
  5. Students are allowed to leave at lunchtime. / The students are allowed to leave at lunchtime.

C. Tafuta Kosa

  1. I want you to come to my party.
  2. I was allowed to stay up late.
  3. They don't let us bring food.
  4. ✓ My parents encouraged me to learn the piano.
  5. Are we allowed to park here? / Am I allowed to park here? / Are you allowed to park here? / Is parking allowed here?

D. Katika Muktadha

  1. to work
  2. choose
  3. wear
  4. to use
  5. to take
  6. find / to find

E. Zamu Yako

  1. My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner.
  2. We're allowed to work from home on Fridays. We aren't allowed to eat at our desks.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. to help
  2. The doctor told me to sit down. / The doctor asked me to sit down.
  3. My bike was stolen.
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play