Indirect Questions kwa Kiswahili: Could You Tell Me Where…? Jinsi ya Kuuliza kwa Adabu
Indirect Questions: Could You Tell Me Where…?
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuuliza maswali ya adabu kama Could you tell me where the station is? na Do you know if the shop is open?, kwa kutumia mpangilio wa sentensi ya kawaida (statement order) baada ya maneno ya mwanzo, na kusema I don't know what to do au Can you show me how to use this?
Wazo Kuu
Swali la moja kwa moja kama Where is the station? liko wazi, lakini kwa mtu usiyemjua linaweza kusikika la ghafla kidogo. Kiingereza hulainisha maswali kwa kuyafunga ndani ya maneno ya mwanzo ya adabu: Could you tell me…, Do you know…, I wonder….
Fikiria mhudumu wa mgahawa amebeba kikombe kwenye sinia. Maneno ya mwanzo ya adabu ndiyo sinia: yanabeba swali kwa uangalifu hadi kwa mtu mwingine. Juu ya sinia, swali linalazwa chini — si swali tena peke yake. Limekuwa habari ndani ya sentensi, kwa hiyo linatumia statement order ya kawaida: kiima, kisha kitenzi.
Where is the station? → Could you tell me where the station is?
Huhitaji do, does au did ya swali juu ya sinia, kwa sababu katika swali la moja kwa moja zilikuwepo tu kujenga mpangilio wa swali.
Ni mpangilio ule ule uliotumia kwa maswali yaliyoripotiwa B1-13, lakini bila backshift: unauliza sasa, kwa hiyo tense inabaki kama ilivyo katika swali la moja kwa moja.
Kiswahili na Kiingereza
Katika Kiswahili, swali la adabu ni rahisi: unaweka tu maneno ya mwanzo mbele ya swali, na swali lenyewe halibadiliki (Kituo kiko wapi? → Unaweza kuniambia kituo kiko wapi?). Kiingereza nacho kinaishia na mpangilio wa kawaida — lakini kwa sababu swali la moja kwa moja la Kiingereza lina mpangilio uliogeuzwa (where is the station), lazima ulirudishe: where the station is. Kwa swali la yes/no, Kiswahili hutumia kama, sawa na if / whether. Na habari njema: Sijui nifanye nini (kitenzi cha -e) inalingana vizuri na what to do.
| Kiswahili | Kiingereza |
|---|---|
| Unaweza kuniambia kituo kiko wapi? | Could you tell me where the station is? |
| Unajua makumbusho hufunguliwa saa ngapi? | Do you know what time the museum opens? |
| Unajua kama duka la dawa liko wazi? | Do you know if the pharmacy is open? |
| Najiuliza kwa nini waliahirisha mechi. | I wonder why they cancelled the match. |
| Sijui nifanye nini. | I don't know what to do. |
| Nionyeshe jinsi ya kufika huko. | Show me how to get there. |
Angalia jambo moja: katika Kiswahili cha mazungumzo, mara nyingi kama hudondoshwa (Unajua duka liko wazi?). Katika Kiingereza, if / whether haiwezi kudondoshwa katika swali la yes/no: Do you know the shop is open? ina maana nyingine kabisa (tazama Mitego).
Muundo
Maneno ya mwanzo
| Maneno ya mwanzo | Aina | Huishia kwa |
|---|---|---|
| Do you know…? | swali | ? |
| Could you tell me…? / Can you tell me…? | swali | ? |
| Do you have any idea…? / Have you any idea…? (UK) | swali | ? |
| I wonder… | sentensi ya kawaida | . |
| I'd like to know… | sentensi ya kawaida | . |
| I was wondering… | sentensi ya kawaida (ya adabu sana) | . |
Pamoja na neno la swali — maneno ya mwanzo + wh- word + kiima + kitenzi
| Swali la moja kwa moja | Indirect question |
|---|---|
| Where is the bank? | Could you tell me where the bank is? |
| What time does the museum open? | Do you know what time the museum opens? |
| Why did they cancel the match? | I wonder why they cancelled the match. |
| How much is this jacket? | Can you tell me how much this jacket is? |
Maswali ya yes/no — maneno ya mwanzo + if / whether + kiima + kitenzi
| Swali la moja kwa moja | Indirect question |
|---|---|
| Is the pharmacy open? | Do you know if the pharmacy is open? |
| Did the parcel arrive? | I'd like to know whether the parcel arrived. |
| Can I park here? | Could you tell me if I can park here? |
Maswali kuhusu kiima — who au what ikiwa ndiyo kiima, mpangilio haubadiliki A2-33.
| Swali la moja kwa moja | Indirect question |
|---|---|
| Who lives here? | Do you know who lives here? |
| What happened? | Can you tell me what happened? |
Neno la swali + to-infinitive — kiima kikieleweka, unaweza kutumia muundo mfupi zaidi.
| Kamili | Mfupi zaidi |
|---|---|
| I don't know what I should do. | I don't know what to do. |
| Can you tell me how I can get there? | Can you tell me how to get there? |
| We can't decide whether we should stay. | We can't decide whether to stay. |
Matumizi
1Maswali ya Adabu kwa Watu Usiowajua na Kazini
Indirect questions ndizo chaguo la kawaida na la adabu kwa watu usiowajua, wahudumu na watu usiowafahamu vizuri. Pia hulainisha maswali magumu.
2Maswali ya Yes/No kwa If / Whether
Swali la moja kwa moja likiwa halina neno la swali, ongeza if au whether.
3Hakuna Do / Does / Did Ndani
Katika swali la moja kwa moja, do, does na did hujenga mpangilio wa swali. Katika indirect question, ziondoe na tumia umbo la kawaida la kitenzi: -s kwa nafsi ya tatu umoja wakati uliopo, na umbo la wakati uliopita kwa wakati uliopita. Hasi inabaki na don't / doesn't / didn't yake: Do you know why he didn't come?
4I Wonder… na I'd Like to Know… — Sentensi za Kawaida
I wonder na I'd like to know ni sentensi za kawaida, si maswali, kwa hiyo sentensi huishia kwa nukta. I was wondering if you could… ni njia ya adabu sana ya kuomba msaada A2-23.
5Neno la Swali + To-infinitive
Baada ya vitenzi kama know, decide, explain, show, tell, ask, wonder, tumia what / where / how / who / which / whether + to-infinitive. Maana yake ni "nifanye nini / tufanye nini" au "jinsi ya kufanya". Kiswahili mara nyingi husema hivi kwa kitenzi cha -e (nifanye) au kwa jinsi ya ku-.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Where is… kama kipande kimoja. Katika Kiswahili, swali la adabu halibadiliki: …kituo kiko wapi? Kwa hiyo hatuna mazoea ya "kurudisha" mpangilio. Na kwa sababu tumejifunza where is, how far is, what time does kama vipande kamili, tunavibandika ndani ya swali la adabu. Lakini ndani, kiima huja kwanza, kisha kitenzi.
2. Kudondosha kama → kudondosha if. Katika mazungumzo tunasema Unajua benki iko wazi Jumamosi? bila kama. Ukidondosha if katika Kiingereza, sentensi bado ni sahihi kisarufi, lakini maana inabadilika: sasa unamjulisha mtu kwamba benki iko wazi, huulizi.
3. Does inaondoka, lakini -s inasahaulika. Kiswahili hakina -s ya nafsi ya tatu; kiambishi cha mwanzoni (a-, li-, i-) kinafanya kazi hiyo. Kwa hiyo does ikiondoka, ni rahisi kusahau kwamba -s inarudi kwenye kitenzi.
4. Nataka kujua → "I want to know". Tunaposema nataka kujua bei kwa Kiswahili, inasikika kawaida kabisa. Lakini kwa mhudumu au mtu usiyemjua, I want to know katika Kiingereza inaweza kusikika kama madai. Tumia I'd like to know au Could you tell me…?
Usichanganye
Swali la moja kwa moja na indirect question — Habari ile ile, lakini kiwango cha adabu na mpangilio wa maneno ni tofauti.
Indirect question na swali lililoripotiwa — Indirect question inauliza sasa, bila backshift. Swali lililoripotiwa linamweleza mtu kuhusu swali la zamani, kwa kawaida na backshift B1-13.
Alama ya kuuliza au nukta? — Maneno ya mwanzo ndiyo yanaamua, si swali lililo ndani.
Tahajia na Matamshi
- Kiimbo (intonation) hufuata maneno ya mwanzo: baada ya Do you know…? / Could you tell me…? sauti kwa kawaida hupanda mwishoni, kama swali la yes/no; baada ya I wonder… hushuka, kama sentensi ya kawaida. Katika Kiswahili pia swali la ndiyo/hapana mara nyingi hutambulika kwa sauti — tumia uzoefu huo.
- Could you mara nyingi hutamkwa "COOD-ja" (/ˈkʊdʒə/): l haitamkwi, na d + y zinaungana. Do you know mara nyingi husikika kama "d'ya know".
- wonder /ˈwʌndə/ (UK), /ˈwʌndɚ/ (US) ina vina sawa na under: herufi ni o, lakini sauti ni /ʌ/ — fupi na wazi, karibu na a. Usiitamke kwa o ya Kiswahili kama inavyoandikwa. Usiichanganye na wander /ˈwɒndə/ (UK), /ˈwɑːndɚ/ (US), "kuzurura".
- Katika maandishi, angalia maneno ya kwanza: Do / Could / Can / Have → alama ya kuuliza; I wonder / I'd like to know → nukta.
Kanuni ya Dhahabu
Maneno ya mwanzo ya adabu + statement order: Could you tell me where the station is? Hakuna do / does / did ya swali ndani; tumia if / whether (kama) kwa maswali ya yes/no, na usiidondoshe. Weka alama ya kuuliza tu kama maneno ya mwanzo ni swali.
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha sentensi au ifanye kuwa ya adabu kama unavyoelekezwa.
-
Where is the post office? → Could you tell me where ?
-
What time does the film start? → Do you know what time ?
-
Did they win the match? → Do you know they won the match?
-
How much does this cost? → Can you tell me how much ?
-
Ifanye kuwa ya adabu: Where did you buy that jacket? (Can you tell me…)
-
Ifanye kuwa ya adabu: Is there a cash machine near here? (Do you know…)cash machine (UK) = ATM (US)
-
Ifanye kuwa ya adabu: Who owns this car? (Do you know…)
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: Sentensi ipi inahitaji alama ya kuuliza mwishoni?mwanzo ni swali
-
Ipi ni ya adabu zaidi kwa mtu usiyemjua?
-
Kamilisha kwa neno la swali + to: I've never cooked fish. I don't know (cook) it.
-
Chagua jibu sahihi: We're not sure … to stay another night.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
Do you know where is my phone?
-
Can you tell me when does the bank open?
-
I wonder why is she so angry?
-
Do you know who lives in that house?
D. Katika Muktadha
Jaza neno sahihi, au tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.
Guest: Hi. Could you tell me what time breakfast 16 (start)?
Receptionist: Of course. It starts at seven.
Guest: Thanks. And do you know 17 the pool is open this evening?
Receptionist: Yes, until ten.
Guest: Great. I'd also like to know how I 18 (get) to the old town.
Receptionist: It's easy. I can show you how 19 (get) there on the map.
Guest: And I was wondering 20 I could have a late checkout tomorrow.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Uko katika mji mpya. Andika maswali mawili ya adabu kwa mtu usiyemjua.
-
Andika sentensi kuhusu uamuzi ambao huwezi kuufanya, kwa whether to au what to.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
B1-13 Reported Questions kwa Kiswahili: Kuripoti Maswali, Maombi na Amri; Say au Tell? "Where do you live?" (he asked me) → He asked me where .
-
A2-33 Who Called You au Who Did You Call? Maswali ya Kiima na Yambwa (Subject and Object Questions) Who (break) the window? — Tom did.
-
B1-12 Reported Speech kwa Kiswahili: Usemi wa Taarifa (She Said She Was…) "I've lost my keys." → She said she her keys.has lost: kama bado zimepotea sasa
-
B1-11 Passive Voice katika Tense Zote na Modals: Is Being Done, Has Been Done, Must Be Done The road (repair) at the moment, so we're late.
Majibu
A. Muundo
- the post office is
- the film starts
- if / whether
- this costs / it costs
- Can you tell me where you bought that jacket?
- Do you know if there is a cash machine near here? / Do you know whether there is a cash machine near here? / Do you know if there's a cash machine near here?
- Do you know who owns this car?
B. Maana
- Could you tell me how this works
- Could you tell me where the toilet is?
- how to cook
- whether
C. Tafuta Kosa
- Do you know where my phone is?
- Can you tell me when the bank opens?
- I wonder why she is so angry. / I wonder why she's so angry.
- ✓ Do you know who lives in that house?
D. Katika Muktadha
- starts
- if / whether
- can get / get / could get / should get
- to get
- if / whether
E. Zamu Yako
- Excuse me, do you know where the main square is? Could you tell me if there's a pharmacy near here?
- I can't decide whether to study medicine or law.
F. Marudio Mchanganyiko
- I lived / I live
- broke
- had lost / has lost
- is being repaired
