SlowingoSarufi
B1 11 / 39

Passive Voice kwa Kiswahili: Kauli ya Kutendwa (Is Made, Was Built)

The Passive: Present and Past Simple

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kutumia kauli ya kutendwa (passive voice) katika Present Simple na Past Simple — is made, was built — kutunga sentensi hasi na maswali, kuongeza by + mtendaji pale inapofaa, na kuamua lini passive ni bora kuliko active.

Wazo Kuu

Kila kitendo kina mtendaji — mtu au kitu kinachokifanya — na mara nyingi mtendwa — kitu kinachoathiriwa na kitendo. Katika sentensi ya kawaida, ya active (kauli ya kutenda), mtendaji anakuja kwanza: Someone stole my bike.

Lakini je, kama hujui nani alifanya, au hujali? Unachotaka kuzungumzia kwa kweli ni baiskeli yako. Passive (kauli ya kutendwa) inageuza sentensi, ili mtendwa aje kwanza na kuwa kiima: My bike was stolen.

Fikiria kamera. Katika sentensi ya active, kamera inamwelekea mtendaji. Katika sentensi ya passive, kamera inageuka na kumwelekea mtendwa. Mara nyingi mtendaji anatoweka kabisa kwenye picha. Kama mtendaji ni muhimu, unaweza kumwongeza mwishoni kwa by.

Ndiyo sababu passive ni ya kawaida sana katika habari, historia, sayansi na maelekezo: msisitizo uko kwenye tukio na kitu kilichoathiriwa, si kwa mtu aliyehusika.

Habari njema kwetu: Kiswahili kinatumia kauli ya kutendwa sana, hata zaidi ya Kiingereza: iliibiwa, ilijengwa, nilizaliwa, hukusanywa. Kwa hiyo wazo si geni. Tofauti ni umbo: Kiswahili huweka -w- ndani ya kitenzi kimoja, lakini Kiingereza kinahitaji maneno mawili: be + past participle.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili hujenga kauli ya kutendwa kwa kiambishi -w- (-iw- / -ew-) ndani ya kitenzi, na wakati unaonyeshwa na -li-, hu-, -na- au -me- kwenye kitenzi hicho hicho. Mtendaji huja baada ya na. Kiingereza kinagawa kazi: be (is, are, was, were) inaonyesha wakati, na past participle inabeba maana. Mtendaji huja baada ya by — si with, ingawa na ya Kiswahili inaweza kumaanisha with pia.

KiswahiliMaanaKiingereza
Simu yangu iliibiwa.zamani, mtendaji hajulikaniMy phone was stolen.
Takataka hukusanywa kila Jumanne.mazoeaRubbish is collected every Tuesday.
Maktaba ilibuniwa na msanifu majengo.mtendaji muhimuThe library was designed by an architect.
Nilizaliwa mwaka 1995.kuzaliwaI was born in 1995.
Meza hii imetengenezwa kwa mbao.kitu kimetengenezwa kwa niniThis table is made of wood.
Duka lilikuwa limefungwa. / Duka lilifungwa na polisi.hali / kitendoThe shop was closed. (hali au kitendo)

Mambo matatu. Kwanza, imetengenezwa ina -me-, lakini Kiingereza husema is made, si has been made. Pili, Kiswahili kinatofautisha hali (lilikuwa limefungwa) na kitendo (lilifungwa), lakini Kiingereza kinatumia was closed kwa yote mawili; muktadha unaamua. Tatu, vitenzi vyenye -ik- (kuvunjika, kutokea, kufanyika) si passive: ajali ilitokea = the accident happened, si was happened.

Muundo

be + past participle — be inaonyesha wakati; past participle A2-16 haibadiliki.

WakatiActivePassive
Present SimpleThey make these phones in Korea.These phones are made in Korea.
Present SimpleSomeone cleans the office every day.The office is cleaned every day.
Past SimpleSomeone stole my bike.My bike was stolen.
Past SimpleThey cancelled the flights.The flights were cancelled.

Hasi, maswali na majibu mafupi — ni be tu inayobadilika; usiongeze do / does / did.

Present SimplePast Simple
ChanyaIt is made of glass.They were invited.
HasiIt isn't made of glass.They weren't invited.
Swali la yes/noIs it made of glass?Were they invited?
Swali la where, when…Where is it made?When was it built?
Majibu mafupiYes, it is. / No, it isn't.Yes, they were. / No, they weren't.

Active → passive kwa hatua tatu

HatuaMfano
1. Shamirisho (object) la sentensi ya active linakuwa kiima.They built the bridge in 1890. → The bridge…
2. Ongeza be katika wakati ule ule wa kitenzi cha active + past participle.The bridge was built…
3. Ongeza by + mtendaji pale tu inapofaa.The bridge was built in 1890.

Kwa kawaida, vitenzi vyenye shamirisho tu ndivyo vinaweza kuwa passive: Someone opened the door → The door was opened. Vitenzi visivyo na shamirisho, kama happen, arrive, die, exist, havina passive.

Matumizi

1Mtendaji hajulikani

Tumia passive pale usipojua nani alifanya kitendo.

My phone was stolen on the train.
Simu yangu iliibiwa ndani ya treni.
iliibiwa (-li- + -w-) → was stolen
The window was broken during the night.
Dirisha lilivunjwa usiku.
lilivunjwa: mtu alilivunja (lilivunjika = it broke)
This photo was taken around 1950.
Picha hii ilipigwa karibu mwaka 1950.
Two paintings were stolen from the museum last week.
Michoro miwili iliibiwa kutoka jumba la makumbusho wiki iliyopita.

2Mtendaji yuko wazi au si muhimu

Kama kila mtu anajua nani hufanya kitendo, au haijalishi, usimtaje.

Rubbish is collected every Tuesday.
Takataka hukusanywa kila Jumanne.
hu- + -w- → is collected; rubbish (UK) = garbage, trash (US)
The suspect was arrested last night.
Mshukiwa alikamatwa jana usiku.
ni wazi: na polisi
English is spoken in many countries.
Kiingereza huzungumzwa katika nchi nyingi.
Breakfast is served from 7 to 10.
Kifungua kinywa hutolewa kuanzia saa moja hadi saa nne asubuhi.

3By + mtendaji — pale tu inapofaa

Ongeza by + mtendaji (Kiswahili: na + mtendaji) pale inapotoa habari mpya au muhimu. Mara nyingi huja mwishoni, mahali habari muhimu zaidi zinapokaa.

Our new library was designed by a young local architect.
Maktaba yetu mpya ilibuniwa na msanifu majengo kijana wa hapa.
na → by
I was bitten by a dog when I was a child.
Niliumwa na mbwa nilipokuwa mtoto.
na → by, si with
The film was directed by her sister.
Filamu hiyo iliongozwa na dada yake.
These cakes are handmade by a small family business.
Keki hizi hutengenezwa kwa mikono na biashara ndogo ya familia.
kwa mikono = handmade; na → by

4Michakato na maelekezo

Maelezo ya jinsi kitu kinavyotengenezwa au kufanywa mara nyingi hutumia passive ya Present Simple.

First, the coffee beans are picked by hand.
Kwanza, buni za kahawa huchumwa kwa mikono.
by hand = kwa mikono
Then they are dried in the sun for about two weeks.
Kisha hukaushwa juani kwa takriban wiki mbili.
The milk is heated to 72 degrees to kill any bacteria.
Maziwa hupashwa moto hadi nyuzi 72 ili kuua bakteria wowote.
Most parts are produced in Europe, and the cars are put together in Mexico.
Vipuri vingi hutengenezwa Ulaya, na magari huunganishwa Mexico.

5Habari na historia

Habari na historia hutumia passive kusisitiza tukio, mahali au watu walioathiriwa.

Two people were injured in the accident.
Watu wawili walijeruhiwa katika ajali hiyo.
The castle was built in the twelfth century.
Ngome hiyo ilijengwa katika karne ya kumi na mbili.
Penicillin was discovered almost by chance.
Penisilini iligunduliwa karibu kwa bahati tu.
Three new species of frog were found in the rainforest last year.
Aina tatu mpya za vyura zilipatikana katika msitu wa mvua mwaka jana.

6Be born

Be born daima ina umbo la passive. Tumia was / were born kwa kuzaliwa kwa mtu, na am / is / are born kwa ukweli wa jumla tu. Kiswahili kina neno moja (nilizaliwa); Kiingereza kinahitaji mawili: was + born.

I was born in 1995.
Nilizaliwa mwaka 1995.
nilizaliwa (neno moja) → I was born (maneno mawili)
Where were you born?
Ulizaliwa wapi?
My grandparents were born in the same village.
Babu na bibi yangu walizaliwa katika kijiji kimoja.
Thousands of babies are born every hour.
Maelfu ya watoto huzaliwa kila saa.
ukweli wa jumla: hu- → are born

Makosa ya Kawaida

❌The museum built in 1900.
✅The museum was built in 1900.
Passive inahitaji be.
❌The car was wash yesterday.
✅The car was washed yesterday.
be + past participle, si base form.
❌I born in Lima.
✅I was born in Lima.
be born daima inahitaji be.
❌I am born in 1998.
✅I was born in 1998.
Kuzaliwa kwako ni tukio la zamani.
❌The cake was made from my mother.
✅The cake was made by my mother.
Mtendaji hufuata by.
❌Did the bridge built in 1890?
✅Was the bridge built in 1890?
Maswali ya passive hutumia be, si did.
❌The accident was happened at midnight.
✅The accident happened at midnight.
happen haina shamirisho, kwa hiyo haina passive.
❌The window was broke.
✅The window was broken.
Tumia past participle (broken), si Past Simple (broke).
⚠️My wallet was found by someone.
✅My wallet was found.
Sarufi ni sahihi, lakini by someone haiongezi habari yoyote: iache.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Nilizaliwa → "I born". Kwa Kiswahili, nilizaliwa ni neno moja lenye kila kitu ndani: mimi, wakati uliopita, passive. Kwa Kiingereza, born peke yake haitoshi: inahitaji was / were.

❌My sister born in 2003.
✅My sister was born in 2003.
❌Where your father was born?
✅Where was your father born?
Katika swali, was huja kabla ya kiima.

2. Na → "with" badala ya "by". Kwa Kiswahili, na hutambulisha mtendaji (ilijengwa na babu), lakini pia inamaanisha with au and. Kwa Kiingereza, mtendaji wa passive huja baada ya by. With inaonyesha chombo au mtu aliyeshiriki pamoja nawe.

⚠️The roof was repaired with my uncle.
✅The roof was repaired by my uncle.
with my uncle inamaanisha "pamoja na mjomba wangu", si kwamba yeye ndiye aliyetengeneza.

3. Ilitokea / ilifanyika → "was happened / was occurred". Vitenzi vya -ik- kama tokea, fanyika, vunjika vinaweza kusikika kama passive, kwa hiyo wengi huongeza was. Lakini happen, occur, take place havina shamirisho na havina passive.

❌The accident was occurred near Morogoro.
✅The accident occurred near Morogoro.
❌The wedding was took place at a hotel by the lake.
✅The wedding took place at a hotel by the lake. au The wedding was held at a hotel by the lake.
take place haina passive; was held ni passive ya hold.

4. Nilipigiwa simu na mama → "I was called by my mother". Kiswahili hupenda sana passive, hata mtendaji anapojulikana na ni muhimu (nililetewa zawadi na rafiki). Kwa Kiingereza, mtendaji anapojulikana na ndiye habari kuu, active kwa kawaida ni ya asili zaidi.

⚠️Yesterday I was phoned by my mother.
✅Yesterday my mother phoned me.
Sarufi ni sahihi, lakini inasikika rasmi na nzito katika mazungumzo ya kawaida.

Usichanganye

Active na passive — Tukio lile lile, msisitizo tofauti.

A storm destroyed the bridge.
Dhoruba iliharibu daraja.
msisitizo kwenye dhoruba
The bridge was destroyed in a storm.
Daraja liliharibiwa katika dhoruba.
msisitizo kwenye daraja

made of / made from / made by — of = malighafi unayoweza kuiona bado (kwa); from = malighafi ya asili, imebadilika sasa (kutokana na); by = mtendaji (na).

This table is made of oak.
Meza hii imetengenezwa kwa mbao za mwaloni.
imetengenezwa (-me-) → is made
Paper is made from wood.
Karatasi hutengenezwa kutokana na mbao.
This table was made by my grandfather.
Meza hii ilitengenezwa na babu yangu.

Kitendo cha passive na be + kivumishi (hali) — Baadhi ya past participles hufanya kazi pia kama vivumishi vinavyoeleza hali. Kiswahili kinatofautisha hapa; Kiingereza hakitofautishi.

The shop was closed when we arrived.
Duka lilikuwa limefungwa tulipofika.
hali: halikuwa wazi
The shop was closed by the police last year.
Duka lilifungwa na polisi mwaka jana.
kitendo: mtu alilifunga

Tahajia na Matamshi

  • Past participles za kawaida huishia na -ed, zenye sauti tatu zile zile za Past Simple: cleaned /d/, cooked /t/, painted /ɪd/ ("PAINT-id"). Usiongeze irabu baada ya -ed: cooked ni silabi moja, si "ku-kedi".
  • Tahajia hufuata sheria za Past Simple: stop → stopped, try → tried. Angalia cancelled (UK), canceled (US).
  • Jifunze past participles zisizo za kawaida kama kundi: made, built, written, taken, sold, found, given, sent, known, spoken, stolen, broken, born.
  • was na were ni dhaifu katika passive: It was built /ɪt wəz ˈbɪlt/ — "it wuz BILT". Msisitizo uko kwenye participle.
  • built /bɪlt/ ina irabu fupi /ɪ/; u haitamkwi. Usiseme "builti" wala "bu-ilt".
  • by haina msisitizo; mtendaji baada yake ndiye mwenye msisitizo: by a FRIEND.

Kanuni ya Dhahabu

Unataka kusisitiza kilichotokea au nani / nini kiliathiriwa? Tumia be + past participle (is made, was built) — kwa maneno mawili, ingawa Kiswahili kina neno moja (ilijengwa, nilizaliwa). Ongeza by + mtendaji (si with) pale tu mtendaji ni mpya au muhimu.

Mazoezi

A. Muundo

Kamilisha sentensi kwa passive, au badilisha sentensi kuwa passive.

  1. These shoes (make) in Portugal.
  2. The Eiffel Tower (build) between 1887 and 1889.
  3. Where you born?
  4. The windows (not clean) last week.
  5. English (speak) in Canada?
  6. Ibadilishe kuwa passive: Someone cleans the rooms every day.
  7. Ibadilishe kuwa passive: My grandfather painted this picture.
  8. Ibadilishe kuwa passive: Did they cancel the concert?

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Sentensi ipi ni bora katika ripoti ya habari?
  2. Chagua jibu sahihi: Thousands of tourists … the castle every year.
  3. Chagua jibu sahihi: This bag is made … leather.
  4. Je, by the police inahitajika katika "The thief was arrested by the police"? …

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. My wallet stolen yesterday.
  2. The house was build last year.
  3. The meeting was happened on Monday.
  4. Coffee is grown in Brazil.

D. Katika Muktadha

Kamilisha maandishi. Tumia passive ya kitenzi kilicho kwenye mabano.

How chocolate is made
Chocolate comes from cocoa beans. First, the beans 17 (take) out of the fruit. Then they 18 (dry) in the sun. After that, they 19 (send) to factories all over the world. Chocolate 20 (first / bring) to Europe in the 16th century, and at first it 21 (drink), not eaten!

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu vitu vyako na mji wako.

  1. Andika sentensi mbili kuhusu mahali kitu chako kilipotengenezwa, au nani alikitengeneza.
  2. Andika sentensi mbili kuhusu historia ya mji wako kwa was built au was opened.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A2-16 Present Perfect kwa Kiswahili: Have You Ever…? (Umewahi…?)
    Have you ever (write) a poem?
  2. A1-28 Past Simple (Irregular Verbs) kwa Kiswahili: Did, Didn't na Vitenzi 40
    We (not / see) the film last night.
  3. B1-09 Should Have, Could Have, Might Have kwa Kiswahili: Ulipaswa, Ungeweza na Majuto
    I (should / bring) a coat — it's freezing!
Majibu

A. Muundo

  1. are made
  2. was built
  3. were
  4. weren't cleaned / were not cleaned
  5. Is … spoken
  6. The rooms are cleaned every day.
  7. This picture was painted by my grandfather.
  8. Was the concert cancelled? / Was the concert canceled?

B. Maana

  1. Two people were injured in the crash.
  2. visit
  3. of
  4. no

C. Tafuta Kosa

  1. My wallet was stolen yesterday.
  2. The house was built last year.
  3. The meeting happened on Monday.
  4. ✓ Coffee is grown in Brazil.

D. Katika Muktadha

  1. are taken
  2. are dried
  3. are sent
  4. was first brought / was brought first
  5. was drunk

E. Zamu Yako

  1. My phone was made in China. My scarf was made by my aunt.
  2. The main bridge was built in 1920. Our first cinema was opened in 1954.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. written
  2. didn't see / did not see
  3. should have brought / should've brought
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play