Takrorlash: passive, reported speech va feʼl andozalari oʻzbekcha (B1-10 – B1-19)
Review: Passive, Reported Speech and Verb Patterns
Bu sahifada
Bu takrorlash quyidagilarni qamraydi
Maqsad
Bu darsdan keyin siz har qanday zamonda aniq va majhul nisbat orasidan tanlay olasiz, savollarni toʻgʻri soʻz tartibi bilan yetkaza va bera olasiz, question tag qoʻshasiz, hozirgi holat haqida taxmin qilasiz hamda feʼl va predloglardan keyin -ing, to va asosiy shakl orasidan toʻgʻrisini tanlaysiz.
Nimalarni oʻrgandik
| Dars | Asosiy nuqta | Asosiy misol |
|---|---|---|
| B1-10 | Present va Past Simple da be + past participle («-il / -in»); by + bajaruvchi faqat foydali boʻlsa; was born («tugʻilganman») | My phone was stolen on the train. |
| B1-11 | Har bir zamonda va modal feʼllardan keyin majhul nisbat: be ni kerakli zamonga qoʻying (is being, has been, will be, must be) | The bridge is being repaired, so we have to go the long way round. |
| B1-12 | Yetkazilgan darak gaplar: said dan keyin backshift; olmosh va vaqt soʻzlari oʻzgaradi; hali ham haqiqat boʻlsa yoki xabar beruvchi feʼl hozirgi zamonda boʻlsa, backshift yoʻq («… dedi» → said (that)…) | She said she would see me the next day. |
| B1-13 | Yetkazilgan savollar darak gap tartibida, if / whether bilan; ask / tell + kishi + (not) to; say va tell («deb soʻradi», «aytdi») | The officer asked me where I was going. |
| B1-14 | Bilvosita savollar: xushmuomala kirish + darak gap tartibi, backshift yoʻq; soʻroq soʻzi + to-infinitive («…, bilasizmi?») | Excuse me, could you tell me where the nearest bus stop is? |
| B1-15 | Question tags: yordamchi feʼlni takrorlab, teskarisiga aylantiring; yordamchi feʼl boʻlmasa, do / does / did; pasayuvchi va koʻtariluvchi ohang («shunday emasmi?») | She works from home on Fridays, doesn't she? |
| B1-16 | Hozirgi holat haqida taxmin: must («boʻlsa kerak»), might / may / could («boʻlishi mumkin»), can't («boʻlishi mumkin emas») | You've been travelling all day. You must be tired. |
| B1-17 | Feʼl + -ing (enjoy, avoid, consider, suggest) va feʼl + to (decide, hope, refuse, manage); sifat + to | We've decided to sell the car. |
| B1-18 | Feʼl + toʻldiruvchi + to (want, ask, tell, allow); make / let + toʻldiruvchi + asosiy shakl; majhul be made to, be allowed to | My boss let me leave early on Friday. |
| B1-19 | -ing shakli ega sifatida (birlikdagi feʼl) va predloglardan keyin, look forward to dagi to ham | We look forward to hearing from you. |
Muhim taqqoslash
Aniq va majhul nisbat — Oʻzbekchada majhul nisbat bitta «-il / -in» qoʻshimchasi bilan yasaladi, inglizchada esa ikki qism kerak: be + past participle. B1-10 B1-11
- Tekshiruv: ega harakatni bajaradimi yoki qabul qiladimi? Qabul qilsa → be + past participle. Toʻldiruvchisiz feʼllarning (happen, arrive, die) majhul nisbati yoʻq.
being va been — «Taʼmirlanyapti» va «taʼmirlandi». B1-11
- Tekshiruv: am / is / are / was / were dan keyin → being (davom etyapti). have / has / had dan keyin → been (tugagan).
Yetkazilgan savol va bilvosita savol — Ikkalasida ham oʻzbekchadagi savol shakli («… deb soʻradi», «…, bilasizmi?») inglizchada darak gap tartibiga oʻtadi. B1-13 B1-14
- Tekshiruv: ikkalasida ham darak gap tartibi, do / does / did yoʻq. Oʻtmishdagi savol haqida birovga aytyapmanmi? → odatda backshift, nuqta. Hozir soʻrayapmanmi? → backshift yoʻq; ? yoki . ni kirish iborasi hal qiladi.
say va tell; told me to va told me that — Oʻzbekchadagi bitta «aytmoq» inglizchada ikkiga boʻlinadi. B1-12 B1-13
- Tekshiruv: feʼldan keyin darhol kishi bormi? → tell. Buyruq yoki iltimosmi? → tell / ask + kishi + (not) to.
Backshift bor va yoʻq B1-12
- Tekshiruv: xabar beruvchi feʼl oʻtgan zamondami? → odatda bir qadam orqaga. Hozir ham haqiqatmi yoki xabar beruvchi feʼl hozirgi zamondami (says)? → zamonni saqlashingiz mumkin.
Taxmindagi must va majburiyatdagi must; can't va mustn't — «Kerak» ikkala maʼnoda keladi; «mumkin emas» esa ham can't, ham mustn't boʻlishi mumkin. B1-16
- Tekshiruv: dalildan chiqqan mantiqmi yoki qoidami? «Notoʻgʻri ekaniga aminman» uchun mustn't emas, can't ishlating.
Feʼl + -ing, feʼl + to va feʼl + toʻldiruvchi + to — Oʻzbekchada ikkinchi feʼl doim harakat nomi («-ishni», «-ishga»); bu -ing yoki to ni koʻrsatmaydi. B1-17 B1-18
- Tekshiruv: ikkinchi feʼlning shaklini birinchi feʼl tanlaydi. Ikkala harakatni bitta odam bajaradimi? → feʼl + -ing yoki feʼl + to. Ikkinchi harakatni boshqa odam bajaradimi? → odatda feʼl + toʻldiruvchi + to (suggest bundan mustasno: Keng tarqalgan xatolar ga qarang).
make / let + asosiy shakl va allow + toʻldiruvchi + to — «Yugurtirdi» kabi orttirma nisbat = make; «-ga ruxsat berdi» = let / allow, lekin kishi predlogsiz. B1-18
- Tekshiruv: bu takrorlashdagi feʼllardan faqat make va let asosiy shaklni to siz oladi (help ham olishi mumkin). Majhul nisbatda: be made to, be allowed to.
to-infinitive va to (predlog) + -ing B1-19
- Tekshiruv: bu to dan keyin ot kela oladimi? Kelsa, u predlog → -ing.
Yordamchi feʼlli tag va do / does / did li tag — Oʻzbekcha «shunday emasmi?» oʻzgarmaydi, inglizcha tag esa gapga moslashadi. B1-15
- Tekshiruv: gapda yordamchi feʼl yoki asosiy feʼl boʻlgan be bormi? Uni takrorlang va teskarisiga aylantiring (She's a teacher, isn't she?). Yordamchi feʼl ham, be ham yoʻqmi? → shu zamondagi do / does / did.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Taʼmirlanyapti» → is repairing. Oʻzbekchada majhul nisbat va davomiylik bitta soʻzda birlashadi («taʼmirlanyapti»). Inglizchada esa uchta qism kerak: is being + past participle. Being tushib qolsa, gap «oʻzi taʼmirlayapti» degan maʼnoga oʻtadi. B1-11
2. «… deb soʻradi» / «…, bilasizmi?» → savol tartibi. Oʻzbekchada savolni oʻz holicha keltiramiz. Inglizchada yetkazilgan va bilvosita savollarda darak gap tartibi kerak. B1-13 B1-14
3. «Mendan soʻradi», «menga ruxsat berdi» → asked from me, allowed to me. Oʻzbekchada kishi -dan yoki -ga bilan keladi. Inglizchada ask, allow, let, help dan keyin kishi darhol, predlogsiz keladi. B1-13 B1-18
4. «Shunday emasmi?» → har doim isn't it? Oʻzbekcha savol qoʻshimchasi oʻzgarmaydi; inglizcha tag esa yordamchi feʼlni, zamonni va egani takrorlaydi. B1-15
5. «Boʻlmasa kerak» → mustn't. «Boʻlsa kerak» = must be, lekin uning inkori uchun odatiy tanlov mustn't emas: aminsiz → can't, shubha bor → might not. B1-16
Oltin qoidalar
- B1-10 Diqqatni nima boʻlganiga yoki kimga / nimaga nisbatan boʻlganiga qaratmoqchimisiz? be + past participle ishlating (is made, was built). by + bajaruvchini faqat bajaruvchi yangi yoki muhim boʻlsa qoʻshing.
- B1-11 be ni kerakli zamonga qoʻying (is being, was being, has been, had been, will be, is going to be, must be), keyin past participle ni qoʻshing; u hech qachon oʻzgarmaydi.
- B1-12 Oʻz vaqtingiz va joyingizdan yetkazing: oʻtgan zamondagi xabar beruvchi feʼldan keyin zamonni odatda bir qadam orqaga suring, olmosh va vaqt soʻzlarini oʻzgartiring. Gap hali ham haqiqat boʻlsa yoki xabar beruvchi feʼl hozirgi zamonda boʻlsa, asl zamonni saqlashingiz mumkin.
- B1-13 Yetkazilgan savollarda darak gap tartibi, ha / yoʻq savollari uchun if / whether. Iltimos va buyruqlar: ask / tell + kishi + (not) to + feʼl. Tell dan keyin kishi keladi (tell someone), say dan keyin esa aytilgan gapning oʻzi (say something).
- B1-14 Xushmuomala kirish + darak gap tartibi, ichida do / does / did yoʻq; ha / yoʻq savollari uchun if / whether. Soʻroq belgisi faqat kirish iborasi savol boʻlsa.
- B1-15 Yordamchi feʼlni (yoki be ni) takrorlang va teskarisiga aylantiring, olmosh bilan. Yordamchi feʼl ham, be ham yoʻqmi? do / does / did ishlating. Pasayuvchi ohang = «rozi boʻling»; koʻtariluvchi ohang = «toʻgʻrimi?».
- B1-16 Dalil → xulosa: must = toʻgʻri ekaniga aminman; might / may / could = mumkin; can't = toʻgʻri emasligiga aminman. «Ehtimol, yoʻq» uchun might not / may not.
- B1-17 Ikkinchi feʼlning shaklini birinchi feʼl tanlaydi: -ing koʻpincha harakatga narsa kabi qaraydi (enjoy, avoid, deny); to koʻpincha oldinga qaraydi (decide, hope, promise). Mantiq yordam bermasa, feʼlni misol bilan yodlang.
- B1-18 want, ask, tell, allow kabi feʼllar kishi + to + feʼl oladi; make va let kishi + feʼl oladi; help ikkalasini ham. Majhul nisbat: be made to, be allowed to.
- B1-19 Predlogdan keyin feʼl -ing shaklida keladi, look forward to, be used to, object to dagi to ham bunga kiradi. Bitta -ing ega birlikdagi feʼl oladi.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing yoki gapni toʻldiring.
-
B1-10 Passive Voice oʻzbekcha: majhul nisbat (is made, was built) My bike (steal) last night.
-
B1-11 Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha Sorry, your room (clean) at the moment.
-
B1-11 Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha Tickets (can / buy) online.
-
B1-12 Reported Speech oʻzbekcha: oʻzgalar gapi ingliz tilida («… dedi») "I've lost my keys." → She said she her keys.has lost: possible if the keys are still lost now B1-12
-
B1-13 Reported questions oʻzbekcha: «… deb soʻradi», iltimos va buyruqlar; say yoki tell? "Where do you work?" → He asked me where .I work: possible if it is still true B1-12
-
B1-14 Indirect questions oʻzbekcha: «Could you tell me where…?» — xushmuomala savollar Where is the nearest bus stop? → Could you tell me where ?
-
B1-15 Question tags oʻzbekcha: «…, isn't it?» — «shunday emasmi?» inglizcha She works from home on Fridays, ?
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do oʻzbekcha: «-ishini xohlayman», majbur qilmoq va ruxsat bermoq My mum made me (apologise) to my sister.mum (UK), mom (US)
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
B1-16 Must be, can't be, might be oʻzbekcha: hozirgi holat haqida taxmin («… boʻlsa kerak») Toʻgʻri javobni tanlang: She's just finished a ten-hour shift. She … be tired.
-
B1-16 Must be, can't be, might be oʻzbekcha: hozirgi holat haqida taxmin («… boʻlsa kerak») Toʻgʻri javobni tanlang: That … be Jack — he's on holiday in Thailand.on holiday (UK), on vacation (US)
-
B1-17 Verb + -ing yoki verb + to oʻzbekcha: enjoy doing, decide to do — toʻliq roʻyxatlar Toʻgʻri javobni tanlang: We can't afford … on holiday this year.
-
B1-17 Verb + -ing yoki verb + to oʻzbekcha: enjoy doing, decide to do — toʻliq roʻyxatlar Toʻgʻri javobni tanlang: I really enjoy … from home.
-
B1-19 Gerund oʻzbekcha: -ing shakli ot vazifasida va predloglardan keyin (look forward to seeing) Ot bilan sinab koʻring, keyin tanlang: I'm looking forward to … the new film.
-
B1-17 Verb + -ing yoki verb + to oʻzbekcha: enjoy doing, decide to do — toʻliq roʻyxatlar Ot bilan sinab koʻring, keyin tanlang: I want to … the new film.
-
B1-13 Reported questions oʻzbekcha: «… deb soʻradi», iltimos va buyruqlar; say yoki tell? Toʻgʻri javobni tanlang: She … us to wait outside.
-
B1-12 Reported Speech oʻzbekcha: oʻzgalar gapi ingliz tilida («… dedi») Bir daqiqa oldin doʻstingiz aytdi: "The film starts at eight." Report 1: She said the film starts at eight. Report 2: She said the film started at eight. Qaysi biri mumkin? …
-
B1-15 Question tags oʻzbekcha: «…, isn't it?» — «shunday emasmi?» inglizcha "You've locked the door, haven't you?" Gapiruvchi aniq bilmaydi. Tagdagi ohang qanday: rising yoki falling?
-
B1-11 Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha Toʻgʻri javobni tanlang: The new stadium …, so it's still closed.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
B1-10 Passive Voice oʻzbekcha: majhul nisbat (is made, was built) This castle built in the 12th century.
-
B1-11 Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha The results will announced on Friday.
-
B1-13 Reported questions oʻzbekcha: «… deb soʻradi», iltimos va buyruqlar; say yoki tell? She asked me what time was it.
-
B1-14 Indirect questions oʻzbekcha: «Could you tell me where…?» — xushmuomala savollar Do you know what time does the shop close?
-
B1-15 Question tags oʻzbekcha: «…, isn't it?» — «shunday emasmi?» inglizcha Nobody called, didn't they?
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do oʻzbekcha: «-ishini xohlayman», majbur qilmoq va ruxsat bermoq My parents didn't let me to go to the concert.
-
B1-19 Gerund oʻzbekcha: -ing shakli ot vazifasida va predloglardan keyin (look forward to seeing) It's worth to book a table.
-
B1-12 Reported Speech oʻzbekcha: oʻzgalar gapi ingliz tilida («… dedi») He said he would send me the details.
-
B1-17 Verb + -ing yoki verb + to oʻzbekcha: enjoy doing, decide to do — toʻliq roʻyxatlar She avoided to answer my question.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing yoki qavs ichidagi soʻzlardan birini tanlang.
Ana: You heard about the new office, 28?
Ben: No! What happened?
Ana: At the meeting, the boss said the old building 29 (sell) last month, and that a new office 30 (build) at the moment.
Ben: Really? Do you know where 31 (they / build) it?
Ana: Near the station. But she asked us 32 (not / tell) anyone yet.
Ben: Oops. I've just told Tom. He 33 (must / can't) be really surprised — I'm sure. He's worked in this building for twenty years!
Ana: And guess what? The boss has agreed 34 (let) us work from home two days a week until the move. She won't make us 35 (come) in every day.
Ben: Great! I'm looking forward to 36 (not / sit) in traffic every morning.
Ana: Me too. 37 (work) from home really suits me.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
B1-12 Reported Speech oʻzbekcha: oʻzgalar gapi ingliz tilida («… dedi») Oʻtgan hafta doʻstingiz yoki hamkasbingiz sizga aytgan bitta gapni va sizga bergan bitta savolini yetkazing.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do oʻzbekcha: «-ishini xohlayman», majbur qilmoq va ruxsat bermoq Bolaligingizdagi uy qoidalari haqida uchta gap yozing: biri let, biri make va biri (not) allowed to bilan.
-
B1-11 Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha Shahringiz haqida majhul nisbatda ikkita gap yozing: biri oʻtmish haqida (was built / was opened), biri hozir davom etayotgan ish haqida (is being…).
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-03 Past Perfect oʻzbekcha: «ketgan edi» = had left. Oʻtmishdan oldingi oʻtmish When we got to the cinema, the film (already / start).
-
B1-07 Third Conditional oʻzbekcha: «bilganimda, … -gan boʻlardim» If you (ask) me, I would have helped.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have oʻzbekcha: «… kerak edi», «… mumkin edi» I (should / bring) an umbrella — I'm soaked!
-
A2-25 Feʼl + -ing yoki feʼl + to oʻzbekcha: want to, enjoy -ing, want someone to I'd like (go) to the concert with you.
Javoblar
A. Tuzilish
- was stolen / got stolen
- is being cleaned
- can be bought
- had lost / 'd lost / has lost
- I worked / I work
- the nearest bus stop is
- doesn't she
- apologise
B. Maʼno
- must
- can't
- to go
- working
- seeing
- see
- told
- both
- rising
- is being built
C. Xatoni toping
- This castle was built in the 12th century.
- The results will be announced on Friday.
- She asked me what time it was.
- Do you know what time the shop closes?
- Nobody called, did they?
- My parents didn't let me go to the concert. / My parents didn't allow me to go to the concert.
- It's worth booking a table.
- ✓ He said he would send me the details.
- She avoided answering my question.
D. Kontekstda
- didn't you
- had been sold / was sold
- was being built / is being built
- they are building / they're building
- not to tell
- must
- to let
- come
- not sitting
- Working
E. Sizning navbatingiz
- My colleague said she was looking for a new job. She asked me if I knew any good companies.
- My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner. I wasn't allowed to watch TV during meals.
- Our town hall was built in 1890. A new park is being created next to the river.
F. Aralash takrorlash
- had already started / 'd already started
- had asked / 'd asked
- should have brought / should've brought
- to go
