Question Tags kwa Kiswahili: …, Isn't It? Si Kila Mara!
Question Tags: …, Isn't It?
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuongeza question tags kama isn't it?, didn't you? na can she? mwishoni mwa sentensi ili kuthibitisha habari au kumkaribisha mtu akubaliane nawe — na kuzitamka kwa kiimbo (intonation) sahihi.
Wazo Kuu
Question tag ni swali dogo sana mwishoni mwa sentensi ya kawaida: It's cold, isn't it? Linageuza sentensi kuwa mwaliko: "Niko sahihi? Unakubali?" — kama sivyo? au siyo? ya Kiswahili.
Unakumbuka mwangwi (echo) wa A2-32? Katika So do I na Neither can she, kitenzi kisaidizi cha sentensi ya kwanza kilirudi kama mwangwi. Question tag ni mwangwi ule ule, mwishoni mwa sentensi yako mwenyewe. Linarudia kitenzi kisaidizi (auxiliary) au be — is, have, can, will, did — pamoja na kiwakilishi (pronoun), na kwa kawaida linakigeuza: sentensi chanya hupata tag hasi, na sentensi hasi hupata tag chanya.
You can swim, can't you? You can't swim, can you?
Maana halisi iko kwenye sauti. Sauti ikishuka, msemaji ana uhakika kiasi na anataka tu ukubali: Lovely day, isn't it? Sauti ikipanda, ni swali la kweli — msemaji hana uhakika: You've paid, haven't you?
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili kina tag moja isiyobadilika kwa kila sentensi: sivyo? (au siyo?, si ndiyo?, sawa?). Haijalishi kiima ni nani au tense ni ipi. Kiingereza ni tofauti kabisa: tag hujengwa upya kila mara kutoka kwa sentensi yenyewe — kitenzi kisaidizi kile kile, tense ile ile, kiwakilishi kinacholingana na kiima, na chanya/hasi iliyogeuzwa. Kwa hiyo hakuna "isn't it? ya kila mahali" katika Kiingereza sanifu.
| Kiswahili | Kiingereza |
|---|---|
| Ni siku nzuri, sivyo? | It's a beautiful day, isn't it? |
| Unaishi karibu na hapa, sivyo? | You live near here, don't you? |
| Walienda nyumbani mapema, sivyo? | They went home early, didn't they? |
| Hawezi kuendesha gari, sivyo? | She can't drive, can she? |
| Tuagize pizza, sawa? | Let's order a pizza, shall we? |
| "Hujala, sivyo?" "Ndiyo, sijala." | "You haven't eaten, have you?" "No, I haven't." |
Angalia mstari wa mwisho. Katika Kiswahili, ndiyo inakubali maneno ya msemaji ("ndiyo, uko sahihi — sijala"). Katika Kiingereza, yes na no zinaeleza ukweli wenyewe: no = sijala, yes = nimekula. Na kumbuka: hawezi inaweza kuwa he au she — tag inahitaji kiwakilishi sahihi.
Muundo
Sentensi chanya → tag hasi; sentensi hasi → tag chanya
| Sentensi | Tag |
|---|---|
| It is expensive, | isn't it? |
| It isn't expensive, | is it? |
| You have finished, | haven't you? |
| She can't drive, | can she? |
| They will be there, | won't they? |
| We should leave, | shouldn't we? |
Tense za simple → do / does / did — sentensi isipokuwa na kitenzi kisaidizi wala be, tumia kile cha umbo la hasi au la swali.
| Sentensi | Tag |
|---|---|
| You live near here, | don't you? |
| He works at the airport, | doesn't he? |
| They went home early, | didn't they? |
| She doesn't like fish, | does she? |
Hali maalum
| Sentensi | Tag | Maelezo |
|---|---|---|
| I'm late, | aren't I? | si amn't I; am I not? ni rasmi sana |
| I'm not late, | am I? | kawaida |
| Let's go, | shall we? | pendekezo |
| Open the window, | will you / would you / can you / could you? | ombi |
| Don't forget, | will you? | amri ya hasi |
| There's a problem, | isn't there? | there inabaki katika tag |
| Nobody called, | did they? | nobody = hasi → tag chanya; kiwakilishi they |
| Everyone's here, | aren't they? | everyone / someone → they |
| Nothing happened, | did it? | nothing / everything → it |
| This is yours, | isn't it? | this / that → it |
| You never call me, | do you? | never / hardly / rarely = hasi → tag chanya |
Matumizi
1Kumkaribisha Mtu Akubaliane Nawe — Sauti Inashuka
Ukiwa na uhakika kiasi na unataka tu mtu mwingine akubali au mwanzishe mazungumzo, shusha sauti kwenye tag. Hutumika sana katika maoni kuhusu hali ya hewa, chakula na matukio.
2Kuthibitisha Habari — Sauti Inapanda
Ukidhani jambo ni kweli lakini huna uhakika, pandisha sauti. Inafanya kazi karibu kama swali la yes/no.
3Kulinganisha Kitenzi Kisaidizi na Tense
Rudia kitenzi kisaidizi (au be) cha sentensi. Kama hakipo, tumia do / does / did katika tense ile ile ya kitenzi kikuu.
4Viima Maalum
I am huchukua aren't I; there is / are inabaki na there; everyone, somebody, nobody hutumia they; everything, nothing, this, that hutumia it.
5Maneno Hasi Bila Not
Never, hardly, rarely, no one, nobody, nothing hufanya sentensi kuwa hasi, kwa hiyo tag ni chanya.
6Mapendekezo na Maombi — Let's na Amri
Baada ya Let's, tag ni shall we?. Baada ya amri, will you?, would you? au could you? hugeuza amri kuwa ombi la kirafiki. Baada ya amri ya hasi, tumia will you?
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Sivyo? → "isn't it?" kwa kila sentensi. Kwa sababu sivyo? haibadiliki kamwe, wengi wetu hutumia isn't it? kama tag ya ulimwengu mzima. Hii ni ya kawaida sana katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, hasa katika mazungumzo, lakini si sahihi katika Kiingereza sanifu. Tag lazima ifuate kiima na kitenzi kisaidizi cha sentensi.
2. Ndiyo → "yes" katika kujibu tag hasi. Katika Kiswahili, ndiyo inamaanisha "uko sahihi": "Hujala, sivyo?" "Ndiyo" = sijala. Katika Kiingereza, yes inamaanisha kitendo kilitokea, na no kwamba hakikutokea — bila kujali umbo la swali.
3. Yeye → he au she katika tag? Tag hutumia kiwakilishi, na Kiswahili kina yeye mmoja (na kiambishi a- kimoja) kwa mwanamume na mwanamke. Kwa hiyo ni rahisi kukosea jinsia katika tag.
Usichanganye
Sauti inayoshuka na sauti inayopanda — Maneno yale yale, maana tofauti.
Question tags na majibu mafupi — Tag huja mwishoni mwa sentensi yako mwenyewe. Majibu kama So do I au Are you? hujibu sentensi ya mtu mwingine A2-32.
Kujibu tag — Jibu kuhusu ukweli, si kuhusu tag: yes = ukweli chanya, no = ukweli hasi (kama katika maswali hasi A2-33).
Tags za mwelekeo mmoja — So you're the new manager, are you? (chanya + chanya) huonyesha mshangao au hamu. Hili si kosa; linafundishwa katika C2-03.
Tahajia na Matamshi
- Weka koma kabla ya tag na alama ya kuuliza baada yake: It's late, isn't it?
- Tags hutamkwa haraka na kuunganishwa na sentensi: isn't it /ˈɪznt ɪt/ ("IZ-nit"), didn't you /ˈdɪdntʃuː/ ("DID-n-chu"), won't you /ˈwəʊntʃuː/ (UK), /ˈwoʊntʃuː/ (US) ("WOHN-chu"). Usiongeze irabu kati ya konsonanti: epuka matamshi kama "izinti iti" au "didinti yu".
- won't /wəʊnt/ (UK), /woʊnt/ (US) ina irabu mbili zinazoteleza (kama "oh-u"); want /wɒnt/ (UK), /wɑːnt/ (US) ina irabu moja fupi. Usizichanganye: They won't come na They want to come zina maana tofauti kabisa.
- Sauti inayoshuka ↘ = una uhakika, unakaribisha makubaliano. Sauti inayopanda ↗ = swali la kweli, unathibitisha.
- aren't I /ˈɑːnt aɪ/ (UK), /ˈɑːrnt aɪ/ (US) — "AHNT-eye". Katika Kiingereza cha Uingereza r haitamkwi; usitamke "a-ren-ti".
- Kitenzi kisaidizi katika tag hubeba mkazo: You're coming, AREN'T you?
Kanuni ya Dhahabu
Rudia kitenzi kisaidizi (au be) kama mwangwi, na ukigeuze: sentensi chanya → tag hasi, sentensi hasi → tag chanya, kwa kawaida pamoja na kiwakilishi. Hakuna kitenzi kisaidizi wala be? Tumia do / does / did. Hakuna isn't it? ya kila mahali kama sivyo? Sauti inayoshuka = "kubaliana nami"; sauti inayopanda = "ni kweli hivyo?"
Mazoezi
A. Muundo
Andika tag sahihi.
-
You're a nurse, ?
-
He can't swim, ?
-
They live in Rome, ?
-
She didn't call, ?
-
I'm late, ?
-
Let's take a break, ?
-
There's some milk in the fridge, ?
-
You've never been here before, ?
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Unataka kuthibitisha jambo ambalo huna uhakika nalo. Chagua kiimbo cha tag: …
-
Wewe na rafiki yako mnatazama machweo mazuri sana. Unasema "Beautiful, isn't it?" Chagua kiimbo: …
-
"You didn't lock the door, did you?" ", I did." (Uliufunga mlango.)
-
Chagua tag ya ombi la kirafiki: Open the window, …?
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
Your parents went to Peru, wasn't it?
-
Tom is a chef, isn't Tom?
-
Nobody saw you, didn't they?
-
Everyone's ready, aren't they?
D. Katika Muktadha
Kamilisha mazungumzo kwa tag sahihi.
Amy: It's freezing in here today, 17?
Dan: It is! The heating isn't working, 18?
Amy: No. You told the manager, 19?
Dan: Yes, this morning. Let's make some hot tea, 20?
Amy: Good idea. You don't take sugar, 21?
Dan: No, thanks. Pass me the milk, 22?
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika sentensi mbili zenye tags ili kuanzisha mazungumzo na jirani.
-
Andika sentensi yenye tag ili kuthibitisha jambo ambalo huna uhakika nalo.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-32 So Do I, Neither Do I, Me Too kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema "Hata Mimi" "I can't swim." "Neither I."
-
A2-32 So Do I, Neither Do I, Me Too kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema "Hata Mimi" "I'm moving to Rome." " you? That's exciting!"
-
B1-14 Indirect Questions kwa Kiswahili: Could You Tell Me Where…? Jinsi ya Kuuliza kwa Adabu Do you know where (Tom / live)?
-
A2-33 Who Called You au Who Did You Call? Maswali ya Kiima na Yambwa (Subject and Object Questions) (you / not / like) coffee? I thought you loved it!
Majibu
A. Muundo
- aren't you
- can he
- don't they
- did she
- aren't I
- shall we
- isn't there
- have you
B. Maana
- rising
- falling
- Yes
- will you
C. Tafuta Kosa
- Your parents went to Peru, didn't they?
- Tom is a chef, isn't he?
- Nobody saw you, did they?
- ✓ Everyone's ready, aren't they?
D. Katika Muktadha
- isn't it
- is it
- didn't you
- shall we
- do you
- will you / would you / can you / could you
E. Zamu Yako
- It's really quiet today, isn't it? You've just moved in, haven't you?
- The shop doesn't open on Sundays, does it?
F. Marudio Mchanganyiko
- can
- Are
- Tom lives
- Don't you like / Do you not like
