Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Orodha Kamili ya Vitenzi
Verb + -ing or Verb + To: The Full Lists
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuchagua kwa usahihi kati ya kitenzi + -ing (I enjoy cooking) na kitenzi + to-infinitive (We decided to wait) baada ya vitenzi takriban thelathini vinavyotumika sana, na kutumia kivumishi + to (easy to use).
Wazo Kuu
Kitenzi kimoja kikifuatwa na kitenzi kingine, kitenzi cha pili hakiwezi kubeba tense. Kinachukua mojawapo ya maumbo mawili: -ing form (swimming) au to-infinitive (to swim). Kitenzi cha kwanza ndicho kinachochagua umbo.
Unakumbuka mshale wa A2-25? To-infinitive mara nyingi huelekeza mbele, kama mshale kuelekea kitendo ambacho bado hakijatokea: I hope to see you. She decided to leave. -ing form mara nyingi hukichukulia kitendo kama kitu — jambo unalolipitia, unaloliepuka, unalolimaliza au unalolizungumzia: I enjoy cooking. He denied taking it.
Mantiki hii ni mwelekeo wenye nguvu, si sheria. Vitenzi vingine lazima vikaririwe tu: imagine huchukua -ing, fail huchukua to. Kwa hiyo somo hili linakupa orodha mbili, zilizopangwa kwa makundi madogo ya maana. Jifunze kila kundi pamoja na mfano mmoja, na chaguo nyingi zitakuja zenyewe.
Kiswahili na Kiingereza
Katika Kiswahili, kitenzi cha pili karibu kila mara kina ku-: ninafurahia kupika, tumeamua kuuza, aliepuka kujibu. Kwa sababu tumefundishwa kwamba ku- = to, tunaelekea kuweka to kila mahali. Lakini Kiingereza kina maumbo mawili, na ku- haikusaidii kuchagua: kitenzi cha kwanza ndicho kinachoamua. Jambo jingine: Kiswahili huweka kiambishi cha mtendwa (object) ndani ya kitenzi baada ya kivumishi (rahisi kukielewa); Kiingereza hakiongezi it hapo.
| Kiswahili | Kiingereza |
|---|---|
| Ninafurahia kupika. | I enjoy cooking. |
| Aliepuka kujibu swali langu. | She avoided answering my question. |
| Tumeamua kuuza gari. | We've decided to sell the car. |
| Alijifanya kutosikia. | She pretended not to hear. |
| Programu hii ni rahisi kutumia. | This app is easy to use. |
| Kitabu hiki ni rahisi kukielewa. | This book is easy to understand. |
Mistari miwili ya kwanza na miwili inayofuata ina ku- ile ile, lakini Kiingereza kina -ing katika ya kwanza na to katika ya pili. Na angalia mstari wa mwisho: -ki- (kitabu) haitafsiriwi — hakuna it baada ya understand.
Muundo
Miundo miwili
| Muundo | Mpangilio | Mfano |
|---|---|---|
| A | kitenzi + -ing | I enjoy reading. |
| B | kitenzi + to + base form | We decided to wait. |
Orodha A: kitenzi + -ing
| Kundi la maana | Vitenzi |
|---|---|
| Hisia na ladha | enjoy, mind, miss, can't stand, can't help |
| Kuepuka, kuahirisha, kumaliza, kuhatarisha | avoid, postpone, finish, risk |
| Kufikiri na kusema | admit, deny, consider, imagine, suggest |
| Kile ambacho kazi au shughuli inahusisha | involve, practise (UK) / practice (US) |
Orodha B: kitenzi + to-infinitive
| Kundi la maana | Vitenzi |
|---|---|
| Mipango na matarajio | arrange, decide, expect, hope, plan |
| Ahadi, kujitolea, kukataa | agree, offer, promise, refuse, threaten |
| Mafanikio, kushindwa, uwezo | manage, fail, afford (kwa kawaida na can / can't), learn |
| Jinsi mambo yanavyoonekana au yalivyo kwa kawaida | seem, tend, pretend |
Hasi: weka not moja kwa moja kabla ya -ing form au kabla ya to.
| Muundo | Mfano |
|---|---|
| not + -ing | Imagine not having a car. |
| not + to | She pretended not to hear me. |
Kivumishi + to
| Mpangilio | Mfano |
|---|---|
| It's + kivumishi + to… | It's easy to forget passwords. |
| kiima + be + kivumishi + to… | This app is easy to use. |
| kivumishi cha hisia + to… | I was surprised to see him. |
Matumizi
1Kitenzi + -ing — Hisia na Ladha
Baada ya enjoy, mind, miss, can't stand na can't help, tumia -ing form. Can't stand maana yake ni "kuchukia sana"; can't help maana yake ni "kushindwa kujizuia".
2Kitenzi + -ing — Kuepuka, Kuahirisha, Kumaliza, Kuhatarisha
Vitenzi hivi hukichukulia kitendo kama "kitu" unachokishughulikia: unakiepuka, unakisogeza mbele, unakimaliza au unakiweka hatarini.
3Kitenzi + -ing — Kufikiri na Kusema
Tumia -ing baada ya admit, deny, consider, imagine na suggest. Kwa suggest, kuna pia muundo wa that (She suggested that we leave) — tazama B2-14. Suggest haifuatwi kamwe na to-infinitive.
4Kitenzi + -ing — involve na practise
Involve maana yake ni "kuhusisha kama sehemu ya lazima"; practise maana yake ni "kufanya tena na tena ili kuboresha".
5Kitenzi + to — Mipango na Matarajio
Vitenzi hivi vinaangalia mbele kwenye kitendo ambacho bado hakijatokea: mshale unaelekeza mbele.
6Kitenzi + to — Ahadi, Kujitolea, Kukataa na Vitisho
Unapokubali, kuahidi, kujitolea, kukataa au kutishia, unazungumzia kitendo cha baadaye — kwa hiyo to hufuata.
7Kitenzi + to — Mafanikio, Kushindwa na Kujifunza
Tumia manage to kwa kufanikiwa baada ya ugumu, fail to kwa kutofanikiwa (mara nyingi rasmi), can't afford to kwa kukosa pesa au muda wa kutosha, na learn to kwa ujuzi mpya.
8Kitenzi + to — seem, tend, pretend
Seem to hutoa taswira; tend to hueleza kinachotokea kwa kawaida; pretend to maana yake ni kujifanya kana kwamba jambo ni kweli.
9Kivumishi + to
Vivumishi vingi hufuatwa na to + base form: easy, hard, difficult, nice, ready, happy, sorry, surprised, pleased. Kiima kikiwa tayari ndicho kitu kinachotumiwa au kueleweka, usiongeze mtendwa mwingine.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Ku- = "to" kila mahali. Kwa Kiswahili, kitenzi cha pili kina ku- karibu kila mara: nimemaliza kufua, tunafikiria kufungua. Kwa hiyo vitenzi vya Orodha A (finish, consider, avoid, enjoy…) vinapata to kimakosa. Kumbuka: ku- haikusaidii — kitenzi cha kwanza ndicho kinachoamua.
2. Rahisi kuupika → "easy to cook it". Katika Kiswahili, kiambishi cha mtendwa kinakaa ndani ya kitenzi baada ya kivumishi: Ugali ni rahisi kuupika, Mlima huu ni mgumu kuupanda. Tukitafsiri kiambishi hicho, tunaongeza it ambayo Kiingereza hakitaki, kwa sababu kiima tayari ndicho kitu chenyewe.
3. Alipendekeza tuchukue… → "suggested us to". Kiswahili huweka mtu ndani ya kitenzi cha -e: Daktari alipendekeza nipumzike. Tukifuata want / ask / tell + mtu + to, tunapata suggested me to rest. Lakini suggest haichukui mtu + to: tumia -ing, au kishazi cha that.
Usichanganye
kitenzi + to na kitenzi + mtu + to — Katika somo hili, mtu yule yule hufanya vitendo vyote viwili. Mtu mwingine akifanya kitendo cha pili, vitenzi vingi huongeza mtendwa: tazama B1-18.
Vitenzi vinavyobadilisha maana — remember, forget, stop, try (tazama B2-15) na regret, mean, go on, need (tazama B2-16) huchukua miundo yote miwili kwa maana tofauti. Havimo katika orodha hizi.
Vitenzi vinavyochukua miundo yote miwili bila tofauti kubwa — like, love, hate, start, begin, continue huchukua muundo wowote A2-25.
to-infinitive na to kama kihusishi (preposition) — Katika look forward to na be used to, to ni kihusishi, kwa hiyo -ing hufuata: tazama B1-19.
Tahajia na Matamshi
- Tahajia ya -ing: ondoa -e isiyotamkwa (make → making), rudufu konsonanti ya mwisho baada ya irabu moja yenye mkazo (stop → stopping, plan → planning), badilisha -ie kuwa -y (lie → lying).
- -ing huishia kwa sauti /ŋ/ — ile ile ya ng' katika ng'ombe, si ng ya ngoma. Usiongeze /g/ wala irabu baada yake: epuka matamshi kama "kukingi" au "ridingi".
- practise ni kitenzi cha UK na practice ni nomino ya UK; katika tahajia ya US, practice ni vyote viwili.
- to ni dhaifu katika mazungumzo: /tə/ kabla ya konsonanti (want to go — "wonna go" katika mazungumzo ya haraka) na /tu/ kabla ya irabu (to eat). Daima andika want to.
- Weka mkazo kwenye vitenzi, si kwenye to: katika I decided to wait, to ni nyepesi — "tuh".
Kanuni ya Dhahabu
Kitenzi cha kwanza kinachagua umbo la cha pili — si ku-. -ing mara nyingi hukichukulia kitendo kama kitu (enjoy, avoid, deny); to mara nyingi huelekeza mbele (decide, hope, promise). Pale mantiki haikusaidii, jifunze kitenzi pamoja na mfano.
Mazoezi
A. Muundo
Andika kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi: -ing au to.
-
I don't mind (wait).
-
They agreed (share) the costs.
-
Have you finished (pack)?
-
We managed (find) a parking space.
-
He denied (break) the window.
-
The printer seems (be) broken.
-
Ifanye kuwa hasi: She pretended to hear me.
-
Ifanye kuwa hasi: Imagine having a car.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: Have you considered … abroad?
-
Chagua jibu sahihi: We can't afford … a house yet.
-
Chagua kitenzi kinacholingana na maana: People … to eat more in winter — it's normal.
-
Chagua jibu sahihi: If you drive so fast, you … losing your licence.
-
"I'm not going to help you!" he said. Chagua jibu sahihi: He … to help.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
I hope seeing you soon.
-
He suggested to take the bus.
-
Did you manage finishing the report?
-
This password is hard to remember it.
-
My job involves meeting new people.
D. Katika Muktadha
Andika kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.
Hi Sam! Good news: I've finally decided 19 (leave) my job. I'd been considering 20 (do) it for months. My boss offered 21 (give) me more money, but I refused 22 (stay). I'll really miss 23 (work) with the team, though. Now I'm hoping 24 (find) something closer to home. It's nice 25 (have) a fresh start!
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika sentensi mbili kuhusu tabia zako: jambo moja unalofurahia kufanya na jambo moja unaloliepuka.
-
Andika sentensi mbili kuhusu mipango yako: moja kwa hope na moja kwa can't afford.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-25 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Want to, Enjoy -ing na Want Someone To I'd like (go) home now.
-
B1-16 Must Be, Can't Be, Might Be kwa Kiswahili: Kubashiri kwa Ushahidi Everyone's laughing. The film be funny. (I'm sure.)
-
A2-30 Bored au Boring? Vivumishi vya -ed na -ing kwa Kiswahili The lesson was so ___ … that I fell asleep.
Majibu
A. Muundo
- waiting
- to share
- packing
- to find
- breaking / having broken
- to be
- She pretended not to hear me.
- Imagine not having a car.
B. Maana
- moving
- to buy
- tend
- risk
- refused
C. Tafuta Kosa
- I hope to see you soon.
- He suggested taking the bus. / He suggested that we take the bus. / He suggested we take the bus. / He suggested that we should take the bus. / He suggested we should take the bus.
- Did you manage to finish the report?
- This password is hard to remember.
- ✓ My job involves meeting new people.
D. Katika Muktadha
- to leave
- doing
- to give
- to stay
- working
- to find
- to have
E. Zamu Yako
- I enjoy cooking for friends. I avoid driving in the city centre.
- I'm hoping to visit Japan next year. I can't afford to buy a new car right now.
F. Marudio Mchanganyiko
- to go
- must
- boring
