SlowingoSarufi
B1 18 / 39

Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Orodha Kamili ya Vitenzi

Verb + -ing or Verb + To: The Full Lists

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuchagua kwa usahihi kati ya kitenzi + -ing (I enjoy cooking) na kitenzi + to-infinitive (We decided to wait) baada ya vitenzi takriban thelathini vinavyotumika sana, na kutumia kivumishi + to (easy to use).

Wazo Kuu

Kitenzi kimoja kikifuatwa na kitenzi kingine, kitenzi cha pili hakiwezi kubeba tense. Kinachukua mojawapo ya maumbo mawili: -ing form (swimming) au to-infinitive (to swim). Kitenzi cha kwanza ndicho kinachochagua umbo.

Unakumbuka mshale wa A2-25? To-infinitive mara nyingi huelekeza mbele, kama mshale kuelekea kitendo ambacho bado hakijatokea: I hope to see you. She decided to leave. -ing form mara nyingi hukichukulia kitendo kama kitu — jambo unalolipitia, unaloliepuka, unalolimaliza au unalolizungumzia: I enjoy cooking. He denied taking it.

Mantiki hii ni mwelekeo wenye nguvu, si sheria. Vitenzi vingine lazima vikaririwe tu: imagine huchukua -ing, fail huchukua to. Kwa hiyo somo hili linakupa orodha mbili, zilizopangwa kwa makundi madogo ya maana. Jifunze kila kundi pamoja na mfano mmoja, na chaguo nyingi zitakuja zenyewe.

Kiswahili na Kiingereza

Katika Kiswahili, kitenzi cha pili karibu kila mara kina ku-: ninafurahia kupika, tumeamua kuuza, aliepuka kujibu. Kwa sababu tumefundishwa kwamba ku- = to, tunaelekea kuweka to kila mahali. Lakini Kiingereza kina maumbo mawili, na ku- haikusaidii kuchagua: kitenzi cha kwanza ndicho kinachoamua. Jambo jingine: Kiswahili huweka kiambishi cha mtendwa (object) ndani ya kitenzi baada ya kivumishi (rahisi kukielewa); Kiingereza hakiongezi it hapo.

KiswahiliKiingereza
Ninafurahia kupika.I enjoy cooking.
Aliepuka kujibu swali langu.She avoided answering my question.
Tumeamua kuuza gari.We've decided to sell the car.
Alijifanya kutosikia.She pretended not to hear.
Programu hii ni rahisi kutumia.This app is easy to use.
Kitabu hiki ni rahisi kukielewa.This book is easy to understand.

Mistari miwili ya kwanza na miwili inayofuata ina ku- ile ile, lakini Kiingereza kina -ing katika ya kwanza na to katika ya pili. Na angalia mstari wa mwisho: -ki- (kitabu) haitafsiriwi — hakuna it baada ya understand.

Muundo

Miundo miwili

MuundoMpangilioMfano
Akitenzi + -ingI enjoy reading.
Bkitenzi + to + base formWe decided to wait.

Orodha A: kitenzi + -ing

Kundi la maanaVitenzi
Hisia na ladhaenjoy, mind, miss, can't stand, can't help
Kuepuka, kuahirisha, kumaliza, kuhatarishaavoid, postpone, finish, risk
Kufikiri na kusemaadmit, deny, consider, imagine, suggest
Kile ambacho kazi au shughuli inahusishainvolve, practise (UK) / practice (US)

Orodha B: kitenzi + to-infinitive

Kundi la maanaVitenzi
Mipango na matarajioarrange, decide, expect, hope, plan
Ahadi, kujitolea, kukataaagree, offer, promise, refuse, threaten
Mafanikio, kushindwa, uwezomanage, fail, afford (kwa kawaida na can / can't), learn
Jinsi mambo yanavyoonekana au yalivyo kwa kawaidaseem, tend, pretend

Hasi: weka not moja kwa moja kabla ya -ing form au kabla ya to.

MuundoMfano
not + -ingImagine not having a car.
not + toShe pretended not to hear me.

Kivumishi + to

MpangilioMfano
It's + kivumishi + to…It's easy to forget passwords.
kiima + be + kivumishi + to…This app is easy to use.
kivumishi cha hisia + to…I was surprised to see him.

Matumizi

1Kitenzi + -ing — Hisia na Ladha

Baada ya enjoy, mind, miss, can't stand na can't help, tumia -ing form. Can't stand maana yake ni "kuchukia sana"; can't help maana yake ni "kushindwa kujizuia".

I really enjoy working from home.
Ninafurahia sana kufanya kazi nikiwa nyumbani.
kufanya, lakini enjoy working
Do you mind waiting a few minutes?
Hujali kusubiri dakika chache?
mind + -ing; = je, ni tatizo kwako?
I miss having lunch with my old colleagues.
Ninatamani kula tena chakula cha mchana na wafanyakazi wenzangu wa zamani.
miss + -ing = kutamani kitu ulichokuwa nacho zamani
She can't stand sitting in traffic.
Anachukia sana kukaa kwenye foleni.
Kiingereza cha Marekani pia husema can't stand to…
I couldn't help laughing when he fell asleep in the meeting.
Sikuweza kujizuia kucheka alipolala usingizi mkutanoni.
can't help + -ing = kushindwa kujizuia

2Kitenzi + -ing — Kuepuka, Kuahirisha, Kumaliza, Kuhatarisha

Vitenzi hivi hukichukulia kitendo kama "kitu" unachokishughulikia: unakiepuka, unakisogeza mbele, unakimaliza au unakiweka hatarini.

Have you finished packing yet?
Umeshamaliza kufunga mizigo?
kufunga, lakini finished packing
Try to avoid eating late at night.
Jaribu kuepuka kula usiku sana.
avoid + -ing
They've postponed opening the new store until March.
Wameahirisha kufungua duka jipya hadi Machi.
postpone + -ing
If you don't back up your files, you risk losing everything.
Usipohifadhi nakala za mafaili yako, unahatarisha kupoteza kila kitu.
risk + -ing

3Kitenzi + -ing — Kufikiri na Kusema

Tumia -ing baada ya admit, deny, consider, imagine na suggest. Kwa suggest, kuna pia muundo wa that (She suggested that we leave) — tazama B2-14. Suggest haifuatwi kamwe na to-infinitive.

He admitted making a mistake with the figures.
Alikiri kufanya kosa kwenye takwimu.
admit + -ing; yeye ni mwanamume → he
She denied reading my messages.
Alikana kusoma jumbe zangu.
deny + -ing; yeye ni mwanamke → she
We're considering moving to a smaller flat.
Tunafikiria kuhamia nyumba ndogo zaidi.
consider + -ing; flat (UK) = apartment (US)
Imagine living without a phone for a week!
Fikiria kuishi bila simu kwa wiki nzima!
imagine + -ing
Tom suggested taking a taxi.
Tom alipendekeza tuchukue teksi.
tuchukue (-e), lakini suggested taking

4Kitenzi + -ing — involve na practise

Involve maana yake ni "kuhusisha kama sehemu ya lazima"; practise maana yake ni "kufanya tena na tena ili kuboresha".

The job involves travelling abroad twice a month.
Kazi hii inahusisha kusafiri nje ya nchi mara mbili kwa mwezi.
involve + -ing
You need to practise speaking every day.
Unahitaji kufanya mazoezi ya kuzungumza kila siku.
tahajia ya US: practice
Does the course involve doing a final exam?
Je, kozi hii inahusisha kufanya mtihani wa mwisho?
involve + -ing

5Kitenzi + to — Mipango na Matarajio

Vitenzi hivi vinaangalia mbele kwenye kitendo ambacho bado hakijatokea: mshale unaelekeza mbele.

We've decided to sell the car.
Tumeamua kuuza gari.
decide + to
I'm hoping to finish the report by Friday.
Natumaini kumaliza ripoti kufikia Ijumaa.
hope + to
They've arranged to meet at the station.
Wamepanga kukutana kituoni.
arrange + to
We're planning to visit my aunt in May.
Tunapanga kumtembelea shangazi yangu mwezi Mei.
plan + to
I expect to be home by seven.
Natarajia kuwa nyumbani kufikia saa moja jioni.
seven = saa moja jioni

6Kitenzi + to — Ahadi, Kujitolea, Kukataa na Vitisho

Unapokubali, kuahidi, kujitolea, kukataa au kutishia, unazungumzia kitendo cha baadaye — kwa hiyo to hufuata.

She offered to drive me to the airport.
Alijitolea kunipeleka uwanja wa ndege kwa gari.
offer + to
He promised to call, but he never did.
Aliahidi kupiga simu, lakini hakupiga kamwe.
promise + to
The bank refused to give us a loan.
Benki ilikataa kutupa mkopo.
refuse + to
My neighbour threatened to call the police.
Jirani yangu alitishia kuita polisi.
threaten + to
They agreed to share the costs.
Walikubali kugawana gharama.
agree + to

7Kitenzi + to — Mafanikio, Kushindwa na Kujifunza

Tumia manage to kwa kufanikiwa baada ya ugumu, fail to kwa kutofanikiwa (mara nyingi rasmi), can't afford to kwa kukosa pesa au muda wa kutosha, na learn to kwa ujuzi mpya.

Did you manage to get tickets?
Ulifanikiwa kupata tiketi?
manage + to = kufanikiwa
The company failed to meet its targets this year.
Kampuni ilishindwa kufikia malengo yake mwaka huu.
fail + to; rasmi
We can't afford to go on holiday this summer.
Hatuwezi kumudu kwenda likizo kipindi hiki cha kiangazi.
afford + to; go on holiday (UK) = go on vacation (US)
My grandmother learned to swim at sixty.
Bibi yangu alijifunza kuogelea akiwa na miaka sitini.
learn + to; UK pia: learnt

8Kitenzi + to — seem, tend, pretend

Seem to hutoa taswira; tend to hueleza kinachotokea kwa kawaida; pretend to maana yake ni kujifanya kana kwamba jambo ni kweli.

The printer seems to be broken again.
Printa inaonekana imeharibika tena.
seem + to be
People tend to spend more in December.
Watu huwa wanatumia pesa zaidi mwezi Desemba.
huwa (tabia ya kawaida) → tend to
The kids pretended to be asleep.
Watoto walijifanya wamelala.
wamelala (-me-) → to be asleep

9Kivumishi + to

Vivumishi vingi hufuatwa na to + base form: easy, hard, difficult, nice, ready, happy, sorry, surprised, pleased. Kiima kikiwa tayari ndicho kitu kinachotumiwa au kueleweka, usiongeze mtendwa mwingine.

Nice to meet you.
Nimefurahi kukutana nawe.
msemo usiobadilika
This recipe is really easy to follow.
Mapishi haya ni rahisi sana kuyafuata.
kuyafuata (-ya-), lakini si "easy to follow it"
It's hard to say no to my sister.
Ni vigumu kumkatalia dada yangu.
It's + kivumishi + to
We were sorry to hear about your accident.
Tulisikitika kusikia kuhusu ajali yako.
kivumishi cha hisia + to
Are you ready to order?
Uko tayari kuagiza?
ready + to

Makosa ya Kawaida

❌I enjoy to cook.
✅I enjoy cooking.
enjoy + -ing
❌We decided going by train.
✅We decided to go by train.
decide + to
❌I'm considering to change jobs.
✅I'm considering changing jobs.
consider + -ing
❌I can't afford buying a new laptop.
✅I can't afford to buy a new laptop.
afford + to
❌He suggested to take the bus.
✅He suggested taking the bus.
suggest + -ing (au kishazi cha that), kamwe si + to-infinitive
❌She avoided to answer my question.
✅She avoided answering my question.
avoid + -ing
❌I hope seeing you soon.
✅I hope to see you soon.
hope + to
❌This book is easy to understand it.
✅This book is easy to understand.
kiima tayari ndicho kitu kinachoeleweka
⚠️He pretended to not hear me.
✅He pretended not to hear me.
to not husikika katika mazungumzo yasiyo rasmi; not to ndio mpangilio sanifu na salama zaidi

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Ku- = "to" kila mahali. Kwa Kiswahili, kitenzi cha pili kina ku- karibu kila mara: nimemaliza kufua, tunafikiria kufungua. Kwa hiyo vitenzi vya Orodha A (finish, consider, avoid, enjoy…) vinapata to kimakosa. Kumbuka: ku- haikusaidii — kitenzi cha kwanza ndicho kinachoamua.

❌I have finished to wash the clothes.
✅I have finished washing the clothes.
finish + -ing.
❌We are considering to open a second shop.
✅We are considering opening a second shop.
consider + -ing.

2. Rahisi kuupika → "easy to cook it". Katika Kiswahili, kiambishi cha mtendwa kinakaa ndani ya kitenzi baada ya kivumishi: Ugali ni rahisi kuupika, Mlima huu ni mgumu kuupanda. Tukitafsiri kiambishi hicho, tunaongeza it ambayo Kiingereza hakitaki, kwa sababu kiima tayari ndicho kitu chenyewe.

❌Ugali is easy to cook it.
✅Ugali is easy to cook.
Kiima (ugali) ndicho kinachopikwa: hakuna it.
❌That mountain is difficult to climb it.
✅That mountain is difficult to climb.

3. Alipendekeza tuchukue… → "suggested us to". Kiswahili huweka mtu ndani ya kitenzi cha -e: Daktari alipendekeza nipumzike. Tukifuata want / ask / tell + mtu + to, tunapata suggested me to rest. Lakini suggest haichukui mtu + to: tumia -ing, au kishazi cha that.

❌The doctor suggested me to rest for a week.
✅The doctor suggested resting for a week. au The doctor suggested that I rest for a week. au The doctor suggested I should rest for a week.
suggest + -ing au that-clause.

Usichanganye

kitenzi + to na kitenzi + mtu + to — Katika somo hili, mtu yule yule hufanya vitendo vyote viwili. Mtu mwingine akifanya kitendo cha pili, vitenzi vingi huongeza mtendwa: tazama B1-18.

I expect to win.
Natarajia kushinda.
mimi nitashinda
I expect them to win.
Natarajia washinde.
wao watashinda: washinde (-e) → them to win; tazama B1-18

Vitenzi vinavyobadilisha maana — remember, forget, stop, try (tazama B2-15) na regret, mean, go on, need (tazama B2-16) huchukua miundo yote miwili kwa maana tofauti. Havimo katika orodha hizi.

I stopped eating.
Niliacha kula.
sikula tena: tazama B2-15

Vitenzi vinavyochukua miundo yote miwili bila tofauti kubwa — like, love, hate, start, begin, continue huchukua muundo wowote A2-25.

It started raining.
Mvua ilianza kunyesha.
pia: It started to rain.

to-infinitive na to kama kihusishi (preposition) — Katika look forward to na be used to, to ni kihusishi, kwa hiyo -ing hufuata: tazama B1-19.

I look forward to seeing you.
Natazamia kukuona.
to = kihusishi: tazama B1-19

Tahajia na Matamshi

  • Tahajia ya -ing: ondoa -e isiyotamkwa (make → making), rudufu konsonanti ya mwisho baada ya irabu moja yenye mkazo (stop → stopping, plan → planning), badilisha -ie kuwa -y (lie → lying).
  • -ing huishia kwa sauti /ŋ/ — ile ile ya ng' katika ng'ombe, si ng ya ngoma. Usiongeze /g/ wala irabu baada yake: epuka matamshi kama "kukingi" au "ridingi".
  • practise ni kitenzi cha UK na practice ni nomino ya UK; katika tahajia ya US, practice ni vyote viwili.
  • to ni dhaifu katika mazungumzo: /tə/ kabla ya konsonanti (want to go — "wonna go" katika mazungumzo ya haraka) na /tu/ kabla ya irabu (to eat). Daima andika want to.
  • Weka mkazo kwenye vitenzi, si kwenye to: katika I decided to wait, to ni nyepesi — "tuh".

Kanuni ya Dhahabu

Kitenzi cha kwanza kinachagua umbo la cha pili — si ku-. -ing mara nyingi hukichukulia kitendo kama kitu (enjoy, avoid, deny); to mara nyingi huelekeza mbele (decide, hope, promise). Pale mantiki haikusaidii, jifunze kitenzi pamoja na mfano.

Mazoezi

A. Muundo

Andika kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi: -ing au to.

  1. I don't mind (wait).
  2. They agreed (share) the costs.
  3. Have you finished (pack)?
  4. We managed (find) a parking space.
  5. He denied (break) the window.
  6. The printer seems (be) broken.
  7. Ifanye kuwa hasi: She pretended to hear me.
  8. Ifanye kuwa hasi: Imagine having a car.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: Have you considered … abroad?
  2. Chagua jibu sahihi: We can't afford … a house yet.
  3. Chagua kitenzi kinacholingana na maana: People … to eat more in winter — it's normal.
  4. Chagua jibu sahihi: If you drive so fast, you … losing your licence.
  5. "I'm not going to help you!" he said. Chagua jibu sahihi: He … to help.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. I hope seeing you soon.
  2. He suggested to take the bus.
  3. Did you manage finishing the report?
  4. This password is hard to remember it.
  5. My job involves meeting new people.

D. Katika Muktadha

Andika kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.

An email to a friend
Hi Sam! Good news: I've finally decided 19 (leave) my job. I'd been considering 20 (do) it for months. My boss offered 21 (give) me more money, but I refused 22 (stay). I'll really miss 23 (work) with the team, though. Now I'm hoping 24 (find) something closer to home. It's nice 25 (have) a fresh start!

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika sentensi mbili kuhusu tabia zako: jambo moja unalofurahia kufanya na jambo moja unaloliepuka.
  2. Andika sentensi mbili kuhusu mipango yako: moja kwa hope na moja kwa can't afford.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A2-25 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Want to, Enjoy -ing na Want Someone To
    I'd like (go) home now.
  2. B1-16 Must Be, Can't Be, Might Be kwa Kiswahili: Kubashiri kwa Ushahidi
    Everyone's laughing. The film be funny. (I'm sure.)
  3. A2-30 Bored au Boring? Vivumishi vya -ed na -ing kwa Kiswahili
    The lesson was so ___ … that I fell asleep.
Majibu

A. Muundo

  1. waiting
  2. to share
  3. packing
  4. to find
  5. breaking / having broken
  6. to be
  7. She pretended not to hear me.
  8. Imagine not having a car.

B. Maana

  1. moving
  2. to buy
  3. tend
  4. risk
  5. refused

C. Tafuta Kosa

  1. I hope to see you soon.
  2. He suggested taking the bus. / He suggested that we take the bus. / He suggested we take the bus. / He suggested that we should take the bus. / He suggested we should take the bus.
  3. Did you manage to finish the report?
  4. This password is hard to remember.
  5. ✓ My job involves meeting new people.

D. Katika Muktadha

  1. to leave
  2. doing
  3. to give
  4. to stay
  5. working
  6. to find
  7. to have

E. Zamu Yako

  1. I enjoy cooking for friends. I avoid driving in the city centre.
  2. I'm hoping to visit Japan next year. I can't afford to buy a new car right now.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. to go
  2. must
  3. boring
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play