Present Perfect për përvojat: Have you ever…? – shpjeguar në shqip
Present Perfect: Have You Ever…?
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të flisni për përvojat e jetës suaj me have / has + past participle, të pyesni Have you ever…?, të përgjigjeni shkurt, të përdorni ever, never, before dhe (not) yet, të zgjidhni midis been dhe gone dhe të jepni detajet me Past Simple.
Ideja kryesore
Past Simple (e kryera e thjeshtë) flet për një moment të mbaruar: I went to Rome in 2019. Present Perfect (e kryera) shikon diçka tjetër: jetën tuaj deri tani, parë nga sot. I've been to Rome. Kur? Nuk ka rëndësi. E rëndësishme është që kjo është pjesë e përvojës suaj sot.
Përfytyroni jetën tuaj si një çantë shpine. Çdo përvojë që keni pasur është brenda saj, dhe ju e mbani me vete sot. Present Perfect e hap çantën dhe shikon brenda: Have you ever eaten sushi? I've never seen snow. Shikojmë çfarë ka në çantë, jo kalendarin.
Shikoni formën: have është në kohën e tashme. Ky është çelësi. Present Perfect është një kohë e tashme për të kaluarën – i lidh përvojat e së kaluarës me personin që jeni sot. Sapo thoni ose pyetni kur, e mbyllni çantën dhe ktheheni te Past Simple.
Shqipja dhe anglishtja
Edhe shqipja ka një kohë që ndërtohet me «kam» + pjesore: «kam qenë», «kam ngrënë», «ka vizituar». Për përvojat e jetës kjo kohë përputhet shumë mirë me Present Perfect: «Kam qenë në Romë» → I've been to Rome. Dhe «ndonjëherë» në pyetje është saktësisht ever: «A ke ngrënë ndonjëherë oktapod?» → Have you ever eaten octopus? Këtu keni avantazh.
Por mos u mbështetni te forma shqipe. E kryera shqipe shkon pa problem edhe me një kohë të mbaruar dhe me «kur»: «Kam qenë në Romë në vitin 2019», «Kur ke qenë në Shkodër?». Në anglisht, sapo thoni ose pyetni kur, përdorni Past Simple. Edhe dy dallime të tjera: shqipja i do dy mohime («Nuk kam qenë kurrë»), anglishtja vetëm një (I've never been); dhe «ka shkuar» në shqip mund të jetë edhe has been (ka qenë dhe është kthyer), edhe has gone (është ende atje).
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Kam qenë në Japoni. | I've been to Japan. | përvojë pa kohë; këtu është njësoj |
| A ke ngrënë ndonjëherë oktapod? | Have you ever eaten octopus? | «ndonjëherë» → ever; këtu është njësoj |
| Kam qenë në Japoni pranverën e kaluar. | I went to Japan last spring. | në shqip e kryera me kohë të mbaruar; në anglisht Past Simple |
| Kur ke qenë në Romë? | When did you go to Rome? | «kur» → vetëm Past Simple |
| Nuk kam fluturuar kurrë me avion. | I've never been on a plane. | dy mohime → vetëm never |
| Ka qenë në Paris tri herë. | She's been to Paris three times. | shkoi dhe u kthye → been |
| Babi ka shkuar në supermarket. | Dad has gone to the supermarket. | është ende atje → gone |
Shkurt: për përvojat pa kohë e kryera shqipe = Present Perfect; por kohën angleze e vendos fjala e kohës, jo forma shqipe. Me kur ose me kohë të mbaruar → Past Simple; «nuk… kurrë» → vetëm never.
Forma
Past participle (forma e tretë / V3)
Çdo folje ka tri forma kryesore: formën bazë, Past Simple dhe past participle (forma e tretë, «V3»). Te foljet e rregullta past participle është i njëjtë me Past Simple (-ed). Te foljet e parregullta mësojini tri format bashkë.
| Forma bazë | Past Simple | Past participle |
|---|---|---|
| visit (e rregullt) | visited | visited |
| try (e rregullt) | tried | tried |
| be | was / were | been |
| go | went | gone |
| see | saw | seen |
| eat | ate | eaten |
| do | did | done |
| have | had | had |
| make | made | made |
| meet | met | met |
| take | took | taken |
| write | wrote | written |
| drink | drank | drunk |
| ride | rode | ridden |
| fly | flew | flown |
| break | broke | broken |
| lose | lost | lost |
Pohore dhe mohore
| Kryefjala | have / has (not) | past participle | Format e shkurtra |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have | visited Japan. | I've, you've, we've, they've |
| he / she / it | has | visited Japan. | he's, she's, it's |
| I / you / we / they | have not | seen it. | haven't |
| he / she / it | has not | seen it. | hasn't |
Pyetjet dhe përgjigjet e shkurtra
| Pyetja | Përgjigjet e shkurtra |
|---|---|
| Have you ever been to India? | Yes, I have. / No, I haven't. |
| Has she ever tried surfing? | Yes, she has. / No, she hasn't. |
| How many countries have you visited? | Eleven, I think. |
Ever, never, before, yet
| Fjala | Kuptimi | Vendi | Shembull |
|---|---|---|---|
| ever | ndonjëherë në jetë | në pyetje; para past participle | Have you ever ridden a horse? |
| never | kurrë | para past participle; folja pohore | I've never ridden a horse. |
| before | më parë | në fund të fjalisë | I've seen this film before. |
| yet | deri tani (por pres që të ndodhë) | në fund të mohimeve dhe pyetjeve | I haven't been to Paris yet. |
Përdorimi
1Përvojat e jetës, pa treguar kohën
Përdorni Present Perfect për të thënë që diçka ka ndodhur në një moment të jetës suaj, pa thënë kur. Në shqip këtu përdorim zakonisht të kryerën: «kam jetuar», «ka vrapuar».
2Have you ever…? dhe never
Ever do të thotë «ndonjëherë deri tani». Përdoret kryesisht në pyetje. Never do të thotë «kurrë» dhe shkon me folje pohore. Në fjali pohore ever përdoret kryesisht pas sipërores ose pas the first / only time (the best film I've ever seen; më shumë te A2-19). Në anglishten amerikane për përvojat është e zakonshme edhe Did you ever…?. Dhe kur flisni për një periudhë të mbaruar, never mund të shkojë me Past Simple: I never saw him again – shih A2-19.
3Before dhe (not) yet
Before (në fund) do të thotë «më parë». Not … yet do të thotë «jo deri tani – por pres ta bëj në të ardhmen». Yet ka edhe përdorime të tjera te A2-17.
4Been apo gone
Been (nga be) = shkoi dhe u kthye. Gone = shkoi dhe është ende atje (ose në rrugë). Në shqip «ka qenë» është gjithmonë been, por «ka shkuar» mund të jetë të dyja.
5Së pari përvoja, pastaj detajet me Past Simple
Filloni me Present Perfect për të sjellë përvojën. Sapo jepni ose kërkoni detaje për një rast të caktuar – kur, ku, me kë, si ishte – kaloni te Past Simple. Në shqip shpesh vazhdojmë me të kryerën («Po, kam qenë në 2019»), në anglisht jo.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Kur ke qenë…?» → When have you been…? Në shqip e kryera shkon pa problem me «kur» dhe me një kohë të mbaruar: «Arta, kur e ke vizituar kalanë e Gjirokastrës me klasën?», «Klea ka qenë në Londër muajin e kaluar». Në anglisht pyetja me When…? dhe çdo kohë e mbaruar kërkojnë Past Simple.
2. «Nuk… kurrë» → haven't never. Shqipja i do dy mohime: «Gjyshja është nëntëdhjetë vjeçe, por nuk ka dalë kurrë nga Gjirokastra». Në anglisht mjafton një: never me folje pohore, ose haven't / hasn't … ever.
3. «Ka shkuar tri herë» → has gone three times. Në shqip «Ka shkuar në Itali tri herë» do të thotë që ka shkuar dhe është kthyer. Në anglisht has gone do të thotë që personi është ende atje. Për një përvojë (shkoi dhe u kthye) anglishtja thotë been.
Mos i ngatërroni
Present Perfect apo Past Simple – Present Perfect = përvojë pa kohë, në jetën tuaj deri tani. Past Simple = kohë e mbaruar, ose detajet. Dallimi i plotë është te A2-19.
been apo gone – Been to = vizitoi dhe u kthye. Gone to = është atje tani.
he's = he is / he has – Shikoni çfarë vjen pas. Forma -ing, mbiemër ose emër → is. Past participle që tregon një veprim, zakonisht me kundrinor ose me been to / gone to → has. Kujdes: disa past participle janë edhe mbiemra (broken, tired, married), dhe atëherë 's = is. Vendos kuptimi.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- have dhe has janë të dobëta në pohime dhe pyetje: Have you ever…? /həv juː ˈevə/ (UK), /həv juː ˈevər/ (US). /ə/ është shumë afër «ë»-së shqipe. Në përgjigjet e shkurtra janë të forta: Yes, I have /hæv/ – /æ/ nuk ekziston në shqip: hapeni gojën më shumë se për «e», pothuajse si për «a».
- Format e shkurtra: I've /aɪv/; he's /hiːz/, she's /ʃiːz/. Dëgjoni /v/ ose /z/ të vogël: I've seen (e saktë) apo I seen (jo standarde). she's fillon me «sh» të shqipes.
- been është /biːn/ në anglishten britanike të kujdesshme, dhe shpesh /bɪn/ (US, dhe në të folurit e shpejtë britanik). Mos e lexoni me dy zanore («be-en»).
- Past participle i rregullt ndjek shkrimin dhe shqiptimin e Past Simple: stopped /t/, lived /d/, visited /ɪd/ A1-27. -ed nuk është rrokje më vete, përveç pas t dhe d.
- gone /ɡɒn/ (UK), /ɡɔːn/ (US); done /dʌn/ rimon me sun: /ʌ/ është e shkurtër, me gojë gjysmë të hapur, diku midis «a»-së dhe «ë»-së – jo «o».
Rregulli i artë
Përvojë jete, pa kohë → have / has + past participle (Have you ever…? I've never…). Thoni ose pyetni kur → Past Simple, edhe kur në shqip themi «kam qenë». Been = shkoi dhe u kthye; gone = është ende atje. Dhe «nuk… kurrë» është vetëm never.
Ushtrime
A. Forma
Vendoseni foljen në kllapa në formën e duhur.
-
I (visit) Rome three times in my life.
-
you ever (try) Thai food?
-
She (never / see) the sea.
-
They (not / meet) my parents yet.
-
Past participle: write
-
Past participle: eat
-
Përgjigje e shkurtër: "Has he ever worked in a restaurant?" (No)
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: "Where's Mum?" "She's … to work."Mum (UK), Mom (US)
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I … that film last week.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: "Have you ever been to Berlin?" "Yes, I … there in 2022."
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I've … eaten octopus.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
Have you ever went to a concert?
-
I haven't never ridden a motorbike.
-
He have visited Peru twice.
-
She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
Kai: Have you ever 16 (be) to Japan?
Rosa: Yes, I 17. I 18 (go) there in 2019 with my sister.
Kai: Wow! 19 you (try) real sushi on that trip?
Rosa: Of course! But I 20 (never / climb) Mount Fuji. Maybe next time!
Kai: I've never 21 (be) to Asia. It's my dream.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani dy fjali për gjëra që i keni bërë dhe një për diçka që nuk e keni bërë kurrë.
-
Shkruani një pyetje me Have you ever…? dhe një bisedë të shkurtër me një detaj në Past Simple.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-28 Past Simple: foljet e parregullta, did dhe didn't në anglisht Yesterday I (see) a great film.
-
A2-07 Shkalla sipërore në anglisht (superlatives): the biggest, the most, the best Everest is (high) mountain in the world.
-
A2-15 Give me the book, give it to me: foljet me dy kundrinorë në anglisht Zgjidhni përgjigjen e saktë: Can you show ?
Përgjigjet
A. Forma
- have visited / 've visited
- Have … tried
- has never seen / 's never seen
- haven't met / have not met
- written
- eaten
- No, he hasn't.
B. Kuptimi
- gone
- saw
- went
- never
C. Gjeni gabimin
- Have you ever been to a concert? / Have you ever gone to a concert?
- I've never ridden a motorbike. / I have never ridden a motorbike. / I haven't ever ridden a motorbike.
- He has visited Peru twice. / He's visited Peru twice.
- ✓ She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.
D. Në kontekst
- been
- have
- went
- Did … try
- have never climbed / 've never climbed
- been
E. Radha juaj
- I've been to Egypt and I've run a half marathon. I've never ridden a horse.
- "Have you ever met a famous person?" "Yes, I have. I met a famous singer at the airport in 2021."
F. Përsëritje e përzier
- saw
- the highest
- me your photos
