Present Perfect: Have you ever…? Амьдралын туршлагыг англиар ярих нь
Present Perfect: Have You Ever…?
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та амьдралынхаа туршлагын тухай have / has + past participle-ээр ярьж, Have you ever…? гэж асууж, богино хариулт өгч, ever, never, before, (not) yet-ийг хэрэглэж, been, gone хоёрын алийг сонгохоо мэдэж, дэлгэрэнгүйг Past Simple-ээр хэлж чадна.
Гол санаа
Past Simple (энгийн өнгөрсөн цаг) дууссан нэг мөчийн тухай ярьдаг: I went to Rome in 2019. Present Perfect (одоо төгссөн цаг) өөр зүйлийг хардаг: таны өнөөг хүртэлх амьдралыг өнөөдрөөс харна. I've been to Rome. Хэзээ? Хамаагүй. Гол нь энэ бол таны одоогийн туршлагын нэг хэсэг.
Амьдралаа үүргэвч гэж төсөөлөөрэй. Таны туулсан туршлага бүр дотор нь байгаа бөгөөд та өнөөдөр түүнийг үүрч явна. Present Perfect үүргэвчийг нээгээд дотогш нь хардаг: Have you ever eaten sushi? I've never seen snow. Бид хуанли биш, цүнхэнд юу байгааг харж байна.
Хэлбэрийг хараарай: have одоо цагт байна. Энэ бол түлхүүр. Present Perfect бол өнгөрсний тухай одоо цаг – өнгөрсөн туршлагыг одоогийн тантай холбоно. Хэзээ гэдгийг асуумагц эсвэл хэлмэгц та үүргэвчээ хааж, Past Simple рүү буцна.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор туршлагыг ихэвчлэн «-ж байсан», «-ж үзсэн» гэж хэлдэг: «Би Японд очиж байсан», «Та наймаалж идэж үзсэн үү?». Энэ нь англи I've been to Japan, Have you ever eaten octopus?-тэй сайн таарна. Гэхдээ монгол хэлэнд Present Perfect гэж тусдаа цаг байхгүй: «очиж байсан» гэдгийг тодорхой онтой ч хэлдэг («2019 онд очиж байсан»), харин англиар он гармагц Past Simple. Үүнийг A2-19-д дэлгэрэнгүй үзнэ.
Бас хоёр ялгаа бий. Монгол «-сан» нэг л хэлбэртэй, харин англи дүрмийн бус үйл үг гурван хэлбэртэй: drink – drank – drunk. Have-ийн ард заавал гурав дахь хэлбэр (V3). Мөн монгол «явсан» (одоо тэнд байгаа) ба «очиж байсан» (очоод ирсэн) хоёр англи gone ба been-тэй таарна – энд адилхан, гэхдээ олон хүн have been-ийг хоёуланд нь хэрэглэдэг.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Би Японд очиж байсан. | I've been to Japan. | туршлага, хугацаагүй → Present Perfect |
| Би өнгөрсөн хавар Японд очсон. | I went to Japan last spring. | хугацаатай → Past Simple |
| Та наймаалж идэж үзсэн үү? | Have you ever eaten octopus? | «-ж үзсэн үү?» → Have you ever + V3 |
| Би онгоцонд хэзээ ч суугаагүй. | I've never been on a plane. | «хэзээ ч … -гүй» → never + эерэг үйл үг |
| Тэр Парист гурван удаа очиж байсан. | She's been to Paris three times. | «очиж байсан» = been: очоод ирсэн |
| Аав дэлгүүр явсан. Удахгүй ирнэ. | Dad has gone to the supermarket. | «явсан», одоо тэнд → gone |
| Би энэ жорыг өмнө нь хийж үзсэн. | I've tried this recipe before. | «өмнө нь» → before (төгсгөлд) |
Товчхондоо: «-ж байсан / -ж үзсэн» (хугацаагүй) → have / has + V3. Хугацаа хэлмэгц → Past Simple. «Очиж байсан» = been, «явсан (тэнд байгаа)» = gone. Have-ийн ард үргэлж V3: drunk, eaten, seen.
Бүтэц
Past participle (гурав дахь хэлбэр / V3)
Үйл үг бүр үндсэн гурван хэлбэртэй: үйл үгийн үндсэн хэлбэр, Past Simple, past participle (заримдаа «V3» гэдэг). Дүрмийн үйл үгэнд past participle нь Past Simple-тэй ижил (-ed). Дүрмийн бус үйл үгийн гурван хэлбэрийг хамт цээжлээрэй.
| Үндсэн хэлбэр | Past Simple | Past participle |
|---|---|---|
| visit (дүрмийн) | visited | visited |
| try (дүрмийн) | tried | tried |
| be | was / were | been |
| go | went | gone |
| see | saw | seen |
| eat | ate | eaten |
| do | did | done |
| have | had | had |
| make | made | made |
| meet | met | met |
| take | took | taken |
| write | wrote | written |
| drink | drank | drunk |
| ride | rode | ridden |
| fly | flew | flown |
| break | broke | broken |
| lose | lost | lost |
Батлах ба үгүйсгэх
| Өгүүлэгдэхүүн | have / has (not) | past participle | Товчилсон хэлбэр |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have | visited Japan. | I've, you've, we've, they've |
| he / she / it | has | visited Japan. | he's, she's, it's |
| I / you / we / they | have not | seen it. | haven't |
| he / she / it | has not | seen it. | hasn't |
Асуулт ба богино хариулт
| Асуулт | Богино хариулт |
|---|---|
| Have you ever been to India? | Yes, I have. / No, I haven't. |
| Has she ever tried surfing? | Yes, she has. / No, she hasn't. |
| How many countries have you visited? | Eleven, I think. |
Ever, never, before, yet
| Үг | Утга | Байрлал | Жишээ |
|---|---|---|---|
| ever | амьдралынхаа аль ч үед | асуултад; past participle-ийн өмнө | Have you ever ridden a horse? |
| never | хэзээ ч … -гүй | past participle-ийн өмнө; эерэг үйл үг | I've never ridden a horse. |
| before | өмнө нь, одоог хүртэл | өгүүлбэрийн төгсгөлд | I've seen this film before. |
| yet | одоог хүртэл (гэхдээ дараа нь болно гэж бодож байна) | үгүйсгэл, асуултын төгсгөлд | I haven't been to Paris yet. |
Хэрэглээ
1Хугацаа заагаагүй амьдралын туршлага
Амьдралынхаа аль нэгэн үед ямар нэг зүйл болсныг хэзээ гэдгийг хэлэлгүй ярихад Present Perfect хэрэглэнэ.
2Have you ever…? ба never
Ever нь «өнөөг хүртэл аль ч үед» гэсэн утгатай бөгөөд голдуу асуултад хэрэглэгдэнэ. Never нь «хэзээ ч … -гүй» гэсэн утгатай бөгөөд эерэг үйл үгтэй явна. Батлах өгүүлбэрт ever голдуу дээд зэрэг эсвэл the first / only time-ын ард хэрэглэгдэнэ (the best film I've ever seen; дэлгэрэнгүйг A2-19-д). Америк англи хэлэнд туршлагын асуултад Did you ever…? ч түгээмэл. Харин дууссан хугацааны тухай ярихад never Past Simple-тэй явж болно: I never saw him again. – A2-19-ийг үзнэ үү.
3Before ба (not) yet
Төгсгөлд ирэх before нь «өмнө нь, одоог хүртэл» гэсэн утгатай. Not … yet нь «одоог хүртэл … -гүй, гэхдээ ирээдүйд хийнэ гэж бодож байна» гэсэн утгатай. Yet-ийн бусад хэрэглээг A2-17-оос үзнэ үү.
4Been ба gone
Been (be-ээс) = очоод буцаж ирсэн. Gone = очоод одоо ч тэнд байгаа (эсвэл замдаа явж байгаа).
5Эхлээд туршлага, дэлгэрэнгүй нь Past Simple-ээр
Туршлагаа танилцуулахдаа Present Perfect-ээр эхэлнэ. Нэг тодорхой удаагийн дэлгэрэнгүйг – хэзээ, хаана, хэнтэй, ямар байсан – хэлэх эсвэл асуумагц Past Simple рүү шилжинэ.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. Монгол «-сан» нэг хэлбэртэй → have + Past Simple. Монголоор «уусан», «идсэн», «үзсэн» гэж нэг л өнгөрсөн хэлбэр бий: «Канад найз маань айраг хэзээ ч ууж үзээгүй». Тиймээс олон хүн have / has-ийн ард Past Simple-ийн хэлбэр тавьдаг. Англиар дүрмийн бус үйл үгийн V3: drink – drank – drunk.
2. «Очиж байсан» = have been → одоо тэнд байгаа хүнд. Олон хүн have been to-г «явсан» гэж цээжилдэг тул одоо ч тэнд байгаа хүний тухай хэрэглэдэг: «Үеэл Мөнх маань Солонгос явсан, одоо тэнд үйлдвэрт ажиллаж байгаа». Буцаж ирээгүй бол англиар has gone.
3. «Өмнө нь …-ж байсан» → ever батлах өгүүлбэрт. Олон хүн ever-ийг «өмнө нь», «нэг удаа» гэж ойлгодог: «Би хөдөө зуслан дээрээ чоно харж байсан». Батлах өгүүлбэрт ийм утгаар ever хэрэглэхгүй: төгсгөлд нь before нэмнэ, эсвэл зүгээр орхино.
4. Монгол үйл үг биеэр хувирдаггүй → she have. Монголоор «би уулзаж байсан», «тэр уулзаж байсан» гэж үйл үг өөрчлөгддөггүй: «Оюука цанаар хэзээ ч гулгаж үзээгүй». Англиар he / she / it → has.
Бүү андуураарай
Present Perfect эсвэл Past Simple – Present Perfect = хугацаагүй, өнөөг хүртэлх амьдралын туршлага. Past Simple = дууссан хугацаа, эсвэл дэлгэрэнгүй. Бүрэн харьцуулалтыг A2-19-д үзнэ.
been эсвэл gone – Been to = очоод буцаж ирсэн. Gone to = одоо тэнд байгаа.
he's = he is / he has – Ард нь юу ирж байгааг хараарай. -ing хэлбэр, тэмдэг нэр, нэр үг → is. Үйлдэл илэрхийлсэн past participle, ихэвчлэн тусагдахуунтай эсвэл been to / gone to-тэй → has. Болгоомжтой: зарим past participle тэмдэг нэр болдог (broken, tired, married), тэгвэл 's = is. Утга нь шийднэ.
Зөв бичих ба дуудлага
- have, has өгүүлбэр, асуултад сул: Have you ever…? /həv juː ˈevə/ (UK), /həv juː ˈevər/ (US). Харин богино хариултад хүчтэй: Yes, I have /hæv/ – /æ/ нь «а» ч, «э» ч биш; амаа өргөн нээгээд «э» хэлэхийг оролдоорой.
- Товчилсон хэлбэр: I've /aɪv/; he's /hiːz/, she's /ʃiːz/. Жижигхэн /v/ эсвэл /z/-г сонсоорой: I've seen (зөв) ба I seen (стандарт биш). /v/-д дээд шүдээ доод уруулдаа хүргэ.
- been нь нямбай британи ярианд /biːn/ (bean шиг), ихэвчлэн /bɪn/ (bin шиг; US, хурдан британи ярианд). Монгол урт, богино эгшиг энд тусална.
- Дүрмийн past participle нь Past Simple-ийн бичлэг, дуудлагыг дагана: stopped /t/, lived /d/, visited /ɪd/ A1-27. Төгсгөлийн гийгүүлэгчдийн хооронд эгшиг бүү нэмээрэй.
- gone /ɡɒn/ (UK), /ɡɔːn/ (US); done /dʌn/ нь sun-тай ижил эгшигтэй.
Алтан дүрэм
Хугацаагүй амьдралын туршлага → have / has + past participle (Have you ever…? I've never…). Хэзээ гэж хэлэх эсвэл асуух → Past Simple. Been = очоод буцаж ирсэн; gone = одоо ч тэнд байгаа. Have-ийн ард үргэлж V3 (drunk, eaten), he / she → has.
Дасгал
A. Бүтэц
Хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
-
I (visit) Rome three times in my life.
-
you ever (try) Thai food?
-
She (never / see) the sea.
-
They (not / meet) my parents yet.
-
Past participle: write
-
Past participle: eat
-
Богино хариулт: "Has he ever worked in a restaurant?" (No)
B. Утга
Зөв хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: "Where's Mum?" "She's … to work."Mum (UK), Mom (US)
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I … that film last week.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: "Have you ever been to Berlin?" "Yes, I … there in 2022."
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I've … eaten octopus.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
Have you ever went to a concert?
-
I haven't never ridden a motorbike.
-
He have visited Peru twice.
-
She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
Kai: Have you ever 16 (be) to Japan?
Rosa: Yes, I 17. I 18 (go) there in 2019 with my sister.
Kai: Wow! 19 you (try) real sushi on that trip?
Rosa: Of course! But I 20 (never / climb) Mount Fuji. Maybe next time!
Kai: I've never 21 (be) to Asia. It's my dream.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Таны хийж байсан хоёр зүйл, хэзээ ч хийж байгаагүй нэг зүйлийн тухай бичнэ үү.
-
Have you ever…?-тэй нэг асуулт, Past Simple-ээр дэлгэрэнгүй нэмсэн богино яриа бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A1-28 Past Simple монголоор: дүрмийн бус үйл үг, did ба didn't Yesterday I (see) a great film.
-
A2-07 Superlatives: дээд зэрэг (the biggest, the most beautiful) монголоор Everest is (high) mountain in the world.
-
A2-15 Give me the book, give it to me: хоёр тусагдахуунтай үйл үг, to эсвэл for? Зөв хариултыг сонгоно уу: Can you show ?
Хариулт
A. Бүтэц
- have visited / 've visited
- Have … tried
- has never seen / 's never seen
- haven't met / have not met
- written
- eaten
- No, he hasn't.
B. Утга
- gone
- saw
- went
- never
C. Алдааг олоорой
- Have you ever been to a concert? / Have you ever gone to a concert?
- I've never ridden a motorbike. / I have never ridden a motorbike. / I haven't ever ridden a motorbike.
- He has visited Peru twice. / He's visited Peru twice.
- ✓ She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.
D. Нөхцөл байдалд
- been
- have
- went
- Did … try
- have never climbed / 've never climbed
- been
E. Таны ээлж
- I've been to Egypt and I've run a half marathon. I've never ridden a horse.
- "Have you ever met a famous person?" "Yes, I have. I met a famous singer at the airport in 2021."
F. Холимог давталт
- saw
- the highest
- me your photos
