SlowingoQrammatika
A2 17 / 38

Present Perfect azərbaycanca: Have you ever…? Həyat təcrübəsi, been və gone

Present Perfect: Have You Ever…?

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz have / has + üçüncü forma ilə həyat təcrübənizdən danışa, Have you ever…? sualını verə, qısa cavab verə, ever, never, before və (not) yet sözlərini işlədə, been ilə gone arasında seçim edə və təfərrüatları Past Simple ilə deyə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Past Simple (sadə keçmiş zaman) bitmiş bir andan danışır: I went to Rome in 2019. Present Perfect (indiki bitmiş zaman) isə başqa şeyə baxır: bu günə qədərki həyatınıza, bu gündən baxaraq. I've been to Rome. Nə vaxt? Fərqi yoxdur. Əsas odur ki, bu, indi sizin təcrübənizin bir hissəsidir.

Həyatınızı bir bel çantası kimi təsəvvür edin. Yaşadığınız hər təcrübə onun içindədir və siz onu bu gün də özünüzlə daşıyırsınız. Present Perfect çantanı açıb içinə baxır: Have you ever eaten sushi? I've never seen snow. Biz təqvimə yox, çantanın içindəkilərə baxırıq.

Formaya baxın: have indiki zamandadır. Açar budur. Present Perfect keçmiş haqqında indiki zamandır: keçmiş təcrübələri bugünkü sizinlə birləşdirir. Nə vaxt olduğunu soruşan və ya deyən kimi çantanı bağlayırsınız və Past Simple formasına qayıdırsınız.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində həyat təcrübəsini adətən -mış / -miş (olmuşam, görmüşəm) və -ıb / -ib (olub, qaçıb) ilə deyirik. Burada iki dil çox yaxşı uyğun gəlir: «Mən Yaponiyada olmuşam» = I've been to Japan, «Heç ahtapot yemisiniz?» = Have you ever eaten octopus? Amma dörd vacib fərq var. Birincisi: azərbaycancada -mış və -ıb bitmiş vaxtla da sərbəst işlənir («2019-cu ildə Romaya getmişəm»), ingiliscədə isə vaxt deyilən kimi yalnız Past Simple: I went to Rome in 2019. İkincisi: azərbaycancada təcrübəni həm «olmuşam», həm də «getmişəm» ilə deyirik; ingiliscədə təcrübə üçün been işlənir, gone isə «gedib və hələ oradadır» deməkdir. Üçüncüsü: «heç vaxt» sözü ilə feil də inkarda olur («heç vaxt minməmişəm»), ingiliscədə isə never təsdiq feillə gəlir. Dördüncüsü: sualda azərbaycancada söz sırası dəyişmir («Qardaşın heç xaricdə yaşayıb?»), ingiliscədə isə have / has mübtədadan əvvələ keçir.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Mən üç ölkədə yaşamışam.təcrübə, vaxt yoxdurI've lived in three countries.
Heç ahtapot yemisiniz?heç + -misiniz?Have you ever eaten octopus?
Heç vaxt təyyarəyə minməmişəm.heç vaxt + inkar feilI've never been on a plane. (bir inkar)
O, Parisdə üç dəfə olub.gedib qayıdıbShe's been to Paris three times.
Sara Parisə gedib.hələ oradadırSara's gone to Paris.
2019-cu ildə Romaya getmişəm.-miş + bitmiş vaxtI went to Rome in 2019. (yalnız Past Simple)
Seriyanın son kitabını hələ oxumamışam.hələ → yetI haven't read the last book yet.
Qardaşın heç xaricdə yaşayıb?sıra dəyişmirHas your brother ever lived abroad?

Qısası: «-mışam» təcrübədirsə və vaxt deyilmirsə → Present Perfect. Vaxt deyilibsə («dünən», «2019-cu ildə», «keçən yay») → Past Simple, azərbaycanca «-mışam» desəniz də.

Quruluş

Üçüncü forma (past participle)

Hər feilin üç əsas forması var: əsas forma (base form), Past Simple və üçüncü forma (past participle, bəzən «V3» deyilir). Qaydalı feillərdə üçüncü forma Past Simple ilə eynidir (-ed). Qaydasız feillərin isə üç formasını birlikdə öyrənin.

Əsas formaPast SimpleÜçüncü forma
visit (qaydalı)visitedvisited
try (qaydalı)triedtried
bewas / werebeen
gowentgone
seesawseen
eatateeaten
dodiddone
havehadhad
makemademade
meetmetmet
taketooktaken
writewrotewritten
drinkdrankdrunk
rideroderidden
flyflewflown
breakbrokebroken
loselostlost

Təsdiq və inkar

Mübtədahave / has (not)üçüncü formaQısaldılmış forma
I / you / we / theyhavevisited Japan.I've, you've, we've, they've
he / she / ithasvisited Japan.he's, she's, it's
I / you / we / theyhave notseen it.haven't
he / she / ithas notseen it.hasn't

Suallar və qısa cavablar

SualQısa cavablar
Have you ever been to India?Yes, I have. / No, I haven't.
Has she ever tried surfing?Yes, she has. / No, she hasn't.
How many countries have you visited?Eleven, I think.

Ever, never, before, yet

SözMənasıYeriNümunə
everhəyatda nə vaxtsa, heçsuallarda; üçüncü formadan əvvəlHave you ever ridden a horse?
neverheç vaxtüçüncü formadan əvvəl; feil təsdiqdəI've never ridden a horse.
beforeəvvəl, indiyə qədərcümlənin sonundaI've seen this film before.
yethələ (amma sonra gözləyirəm)inkar və sualların sonundaI haven't been to Paris yet.

İstifadə

1Həyat təcrübəsi, vaxt deyilmir

Nəyinsə həyatınızda nə vaxtsa baş verdiyini, nə vaxt olduğunu demədən bildirmək üçün Present Perfect işlədin.

I've lived in three different countries.
Mən üç fərqli ölkədə yaşamışam.
təcrübə: -mışam ≈ Present Perfect
She's run two marathons.
O, iki marafon qaçıb.
she's = she has; «o» qadındır
We've met a lot of interesting people on this trip.
Bu səfərdə çoxlu maraqlı insanla tanış olmuşuq.
səfər hələ davam edir; people cəmdir
My parents have visited me in London twice.
Valideynlərim Londonda iki dəfə yanıma gəliblər.
twice = iki dəfə; vaxt deyilmir
I haven't seen many of his films.
Onun filmlərinin çoxunu görməmişəm.
his → kişi

2Have you ever…? və never

Ever «indiyə qədər nə vaxtsa» deməkdir və əsasən suallarda işlənir. Never «heç vaxt» deməkdir və təsdiq feillə gəlir. Təsdiq cümlələrində ever əsasən üstünlük dərəcəsindən və ya the first / only time ifadəsindən sonra işlənir (the best film I've ever seen; ətraflı A2-19 dərsində). Amerika ingiliscəsində təcrübə haqqında Did you ever…? sualı da çox işlənir. Bitmiş dövrdən danışanda isə never Past Simple ilə də gələ bilər: I never saw him again. (A2-19 dərsinə baxın.)

Have you ever eaten octopus?
Heç ahtapot yemisiniz?
«heç … -misiniz?» → Have you ever…?
Has your brother ever lived abroad?
Qardaşın heç xaricdə yaşayıb?
has mübtədadan əvvəl gəlir
I've never been on a plane.
Mən heç vaxt təyyarəyə minməmişəm.
azərbaycancada iki inkar; ingiliscədə never + təsdiq feil
She's never broken a bone.
Onun heç vaxt sümüyü sınmayıb.
she's never broken; «o» qadındır
"Have you ever met anyone famous?" "No, never."
«Heç məşhur biri ilə tanış olmusan?» «Yox, heç vaxt.»
qısa cavab: No, never.
It's the best film I've ever seen.
Bu, indiyə qədər gördüyüm ən yaxşı filmdir.
üstünlük dərəcəsi + ever: A2-19 dərsinə baxın

3Before və (not) yet

Before (cümlənin sonunda) «indiyə qədər, əvvəl» deməkdir. Not … yet «indiyə qədər yox, amma gələcəkdə gözləyirəm» deməkdir, azərbaycancadakı «hələ … -mamışam» kimi. Yet sözünün başqa istifadələri A2-17 dərsindədir.

I've tried this recipe before. It's great.
Bu resepti əvvəl də sınamışam. Əladır.
əvvəl də → before, sonda
Have you been here before?
Əvvəllər burada olmusunuz?
before sonda
I haven't read the last book in the series yet.
Seriyanın son kitabını hələ oxumamışam.
hələ → yet, cümlənin sonunda
"Have you seen the new exhibition at the museum?" "Not yet."
«Muzeydəki yeni sərgini görmüsən?» «Hələ yox.»
hələ yox → Not yet

4Been və gone

Been (be feilindən) = gedib və qayıdıb. Gone = gedib və hələ oradadır (və ya yoldadır). Azərbaycancada «gedib» hər iki mənada işlənə bilər, ona görə vəziyyətə baxın.

She's been to Paris three times.
O, Parisdə üç dəfə olub.
gedib qayıdıb → been
"Where's Sara?" "She's gone to Paris."
«Sara hanı?» «Parisə gedib.»
indi Parisdədir → gone
Have you ever been to a music festival?
Heç musiqi festivalında olmusan?
təcrübə → been to
Dad has gone to the supermarket. He'll be back soon.
Atam supermarketə gedib. Tezliklə qayıdacaq.
hələ qayıtmayıb → gone

5Əvvəl təcrübə, sonra Past Simple ilə təfərrüatlar

Təcrübəni təqdim etmək üçün Present Perfect ilə başlayın. Bir konkret hadisənin təfərrüatlarını (nə vaxt, harada, kimlə, necə keçdi) deyən və ya soruşan kimi Past Simple formasına keçin.

"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
«Heç Romada olmusunuz?» «Hə, 2019-cu ildə getmişəm.»
azərbaycancada cavabda da -miş; ingiliscədə vaxt var → went
I've met a famous actor. I met him in a café last summer.
Bir məşhur aktyorla tanış olmuşam. Keçən yay onunla bir kafedə tanış oldum.
əvvəl təcrübə, sonra təfərrüat
"Have you ever lost your passport?" "Yes, once. It was a nightmare."
«Heç pasportunu itirmisən?» «Hə, bir dəfə. Dəhşət idi.»
konkret hadisə necə keçib → It was
"Have you ever tried snowboarding?" "Yes. I tried it in January, and I loved it."
«Heç snoubord sürməyi sınamısan?» «Hə. Yanvarda sınadım və çox xoşuma gəldi.»
in January → Past Simple

Tez-tez edilən səhvlər

❌I have been to Rome in 2019.
✅I went to Rome in 2019.
Bitmiş vaxt → Past Simple.
❌Have you ever ate sushi?
✅Have you ever eaten sushi?
have / has sözündən sonra üçüncü forma: eat – ate – eaten.
❌She has went to Spain.
✅She has gone to Spain. və ya She has been to Spain.
Past Simple forması yox, üçüncü forma.
❌I haven't never seen snow.
✅I've never seen snow. və ya I haven't ever seen snow.
never + təsdiq feil.
❌He have visited Peru.
✅He has visited Peru.
he / she / it → has.
❌I've ever been to Canada.
✅I've been to Canada.
Təsdiq cümləsində ever əsasən üstünlük dərəcəsindən və ya the first / only time ifadəsindən sonra işlənir.
❌"Have you been to Mexico?" "Yes, I've."
✅"Yes, I have."
Təsdiq qısa cavabında qısaldılmış forma işlənmir.
❌"Where's Tom?" "He's been to the bank."
✅"He's gone to the bank."
Bu vəziyyətdə səhvdir: o, indi oradadır → gone.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «-mış / -ıb» + bitmiş vaxt → have done. Azərbaycancada -mış və -ıb vaxtla da sərbəst işlənir: «Tural keçən yay Londona baş çəkib», «Nənəmlə babam 2010-cu ildə Şəkiyə köçüblər». Sözbəsöz tərcümədə ingiliscədə bitmiş vaxtla Present Perfect alınır. Vaxt deyilibsə, yalnız Past Simple.

❌Tural has visited London last summer.
✅Tural visited London last summer.
❌My grandparents have moved to Sheki in 2010.
✅My grandparents moved to Sheki in 2010.

2. «Getmişəm» → have gone. Azərbaycancada təcrübəni «Dubaya iki dəfə getmişəm» kimi də deyirik. İngiliscədə təcrübə üçün been to işlənir; gone to isə «gedib və hələ oradadır» deməkdir.

⚠️(Siz Dubayda iki dəfə olmusunuz, indi evdəsiniz.) I've gone to Dubai twice.
✅I've been to Dubai twice.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma gone to «indi oradadır» təəssüratı yaradır; təcrübə üçün been to işlədin.
⚠️(Kamran Lənkəranda dəfələrlə olub, indi Bakıdadır.) Kamran has gone to Lankaran many times.
✅Kamran has been to Lankaran many times.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma Kamran indi Lənkəranda deyil: been to.

3. «Heç vaxt … -mamışam», «heç kim … -mayıb» → iki inkar. Azərbaycancada «heç» sözləri ilə feil də inkarda olur: «Belə şeyi heç vaxt yeməmişəm», «Ailəmizdə heç kim Yaponiyada olmayıb». İngiliscədə cümlədə yalnız bir inkar olur.

❌I haven't eaten nothing like this before.
✅I've never eaten anything like this before. və ya I haven't eaten anything like this before.
❌Nobody in my family hasn't been to Japan.
✅Nobody in my family has been to Japan.

4. Sualda söz sırası dəyişmir. Azərbaycancada «Sən heç Lənkəranda olmusan?», «Kamran heç xizək sürüb?» deyirik: söz sırası təsdiq cümləsi kimidir. İngiliscədə have / has mübtədadan əvvələ keçir.

❌You have ever been to Lankaran?
✅Have you ever been to Lankaran?
❌Kamran has ever tried skiing?
✅Has Kamran ever tried skiing?

Qarışdırmayın

Present Perfect və Past Simple — Present Perfect = vaxtı deyilməyən təcrübə, bu günə qədərki həyatınızda. Past Simple = bitmiş vaxt və ya təfərrüatlar. Tam müqayisə A2-19 dərsindədir.

I've been to Japan.
Mən Yaponiyada olmuşam.
təcrübə
I went to Japan last spring.
Keçən yaz Yaponiyaya getdim.
nə vaxt → Past Simple

been və gone — Been to = gedib qayıdıb. Gone to = indi oradadır.

They've been to the beach.
Onlar çimərlikdə olublar.
artıq qayıdıblar: dəsmallarda qum var
They've gone to the beach.
Onlar çimərliyə gediblər.
indi çimərlikdədirlər

he's = he is / he has — Sonra nə gəldiyinə baxın. -ing forması, sifət və ya isim → is. Hərəkət bildirən üçüncü forma, adətən tamamlıqla və ya been to / gone to ilə → has. Diqqət: bəzi üçüncü formalar sifət kimi də işlənir (broken, tired, married), onda 's = is. Mənaya baxın.

He's tired.
O, yorğundur.
he is
He's tried it.
O, bunu sınayıb.
he has
He's broken his arm.
Onun qolu sınıb.
he has: hərəkət + tamamlıq
It's broken.
Bu, sınıqdır.
it is: əşyanın indiki vəziyyəti

Yazılış və tələffüz

  • Təsdiq cümlələrində və suallarda have və has zəif deyilir: Have you ever…? /həv juː ˈevə/ (UK), /həv juː ˈevər/ (US). Qısa cavablarda isə güclü deyilir: Yes, I have /hæv/. Bu /æ/ saiti azərbaycancadakı ə səsinə çox yaxındır.
  • Qısaldılmış formalar: I've /aɪv/, he's /hiːz/, she's /ʃiːz/. Kiçik /v/ və ya /z/ səsinə qulaq asın: I've seen (düzgün), I seen (standart deyil). Sondakı /z/ cingiltilidir, /s/ deməyin.
  • been diqqətli Britaniya tələffüzündə /biːn/ (uzun sait), Amerika və tez Britaniya danışığında isə çox vaxt /bɪn/ (qısa sait) deyilir.
  • Qaydalı feillərin üçüncü forması Past Simple kimi yazılır və deyilir: stopped /t/, lived /d/, visited /ɪd/ A1-27.
  • gone /ɡɒn/ (UK), /ɡɔːn/ (US); done /dʌn/ sun sözü ilə qafiyələnir. Hər ikisini yazıldığı kimi «qone», «done» oxumayın.
  • eaten /ˈiːtn/, written /ˈrɪtn/: /t/ ilə /n/ arasında sait yoxdur, hava burundan çıxır.

Qızıl qayda

Həyat təcrübəsi, vaxt deyilmir → have / has + üçüncü forma (Have you ever…? I've never…). Nə vaxt olduğunu deyirsinizsə və ya soruşursunuzsa → Past Simple. Been = gedib qayıdıb; gone = hələ oradadır. Azərbaycanca «-mışam» desəniz də, vaxt sözü varsa, ingiliscədə Past Simple.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki feili düzgün formada yazın və ya tapşırığı yerinə yetirin.

  1. I (visit) Rome three times in my life.
  2. you ever (try) Thai food?
  3. She (never / see) the sea.
  4. They (not / meet) my parents yet.
  5. Üçüncü formanı yazın: write
  6. Üçüncü formanı yazın: eat
  7. Qısa cavab yazın: "Has he ever worked in a restaurant?" (No)

B. Məna

Cümləyə uyğun variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: "Where's Mum?" "She's … to work."
  2. Düzgün cavabı seçin: I … that film last week.
  3. Düzgün cavabı seçin: "Have you ever been to Berlin?" "Yes, I … there in 2022."
  4. Düzgün cavabı seçin: I've … eaten octopus.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. Have you ever went to a concert?
  2. I haven't never ridden a motorbike.
  3. He have visited Peru twice.
  4. She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.

D. Mətndə

Mötərizədəki feilləri düzgün formada işlədərək dialoqu tamamlayın.

Travel talk
Kai: Have you ever 16 (be) to Japan?
Rosa: Yes, I 17. I 18 (go) there in 2019 with my sister.
Kai: Wow! 19 you (try) real sushi on that trip?
Rosa: Of course! But I 20 (never / climb) Mount Fuji. Maybe next time!
Kai: I've never 21 (be) to Asia. It's my dream.

E. Sizin növbəniz

Öz təcrübələriniz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Etdiyiniz iki şey və heç vaxt etmədiyiniz bir şey haqqında cümlələr yazın.
  2. Have you ever…? ilə bir sual və Past Simple ilə bir təfərrüat olan qısa dialoq yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-28 Past Simple azərbaycanca: qaydasız feillər, did və didn't ilə inkar və sual
    Yesterday I (see) a great film.
  2. A2-07 Üstünlük dərəcəsi ingiliscə: the biggest, the most beautiful, «ən» necə deyilir?
    Everest is (high) mountain in the world.
  3. A2-15 Give Me the Book, Give It to Me azərbaycanca: iki tamamlıqlı feillər, to və for
    Düzgün cavabı seçin: Can you show ?
Cavablar

A. Quruluş

  1. have visited / 've visited
  2. Have … tried
  3. has never seen / 's never seen
  4. haven't met / have not met
  5. written
  6. eaten
  7. No, he hasn't.

B. Məna

  1. gone
  2. saw
  3. went
  4. never

C. Səhvi tapın

  1. Have you ever been to a concert? / Have you ever gone to a concert?
  2. I've never ridden a motorbike. / I have never ridden a motorbike. / I haven't ever ridden a motorbike.
  3. He has visited Peru twice. / He's visited Peru twice.
  4. ✓ She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.

D. Mətndə

  1. been
  2. have
  3. went
  4. Did … try
  5. have never climbed / 've never climbed
  6. been

E. Sizin növbəniz

  1. I've been to Egypt and I've run a half marathon. I've never ridden a horse.
  2. "Have you ever met a famous person?" "Yes, I have. I met a famous singer at the airport in 2021."

F. Qarışıq təkrar

  1. saw
  2. the highest
  3. me your photos
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play