Present Perfect á ensku: Have you ever…? Að segja frá reynslu
Present Perfect: Have You Ever…?
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt frá reynslu þinni án þess að segja hvenær: I've been to Japan. Have you ever eaten octopus? I've never broken a bone. Þú kannt að mynda Present Perfect (enska núliðin tíð) með have / has og lýsingarhætti þátíðar, gerir greinarmun á been og gone og skiptir yfir í Past Simple (einföld þátíð) þegar smáatriðin koma.
Aðalatriðið
Past Simple segir frá liðnu augnabliki: I went to Rome in 2019. Present Perfect horfir á annað: lífið þitt hingað til, séð frá deginum í dag. I've been to Rome. Hvenær? Það skiptir ekki máli. Það sem skiptir máli er að þetta er núna hluti af reynslu þinni.
Hugsaðu þér lífið þitt sem bakpoka. Öll reynsla sem þú hefur öðlast er í honum, og þú berð hann með þér í dag. Present Perfect opnar bakpokann og kíkir ofan í hann: Have you ever eaten sushi? I've never seen snow. Við skoðum hvað er í pokanum, ekki dagatalið.
Taktu eftir forminu: have er í nútíð. Það er vísbendingin. Present Perfect er nútíðarmynd um fortíðina – hún tengir reynslu úr fortíðinni við manneskjuna sem þú ert núna. Um leið og þú segir eða spyrð hvenær lokarðu bakpokanum og ferð aftur í Past Simple.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenska núliðin tíð („hef komið“, „hef borðað“, „hef aldrei séð“) gerir sama gagn og Present Perfect þegar við segjum frá reynslu. „Hefurðu einhvern tíma borðað kolkrabba?“ er Have you ever eaten octopus? Hjálparsögnin er meira að segja sú sama: „hafa“ – have. „Aldrei“ stendur með játandi sögn, alveg eins og never: „Ég hef aldrei flogið“ – I've never been on a plane. Present Perfect er samt ekki alltaf það sama og íslenska „hef gert“ eða „er búinn að gera“ – það skoðum við betur í A2-19.
Þrennt þarf að varast. Í fyrsta lagi segjum við um ferðir „Ég hef farið til Spánar“ eða „Ég hef komið til Rómar“. Á ensku er reynsla af ferð been to: I've been to Rome. Have gone þýðir að manneskjan sé farin og enn ekki komin aftur, og have come að hún sé nýkomin. Íslenskan gerir þó sjálf greinarmun á „hefur komið til Parísar“ (fór og kom aftur – has been to) og „er farin til Parísar“ (er þar núna – has gone to). Í öðru lagi er „einhvern tíma“ í spurningu ever, en í játandi setningu („Ég hef einhvern tíma hitt hana“) er það ekki ever – þá segirðu once eða sleppir orðinu. Í þriðja lagi segjum við „komið á Akureyri“ og „komið til Ísafjarðar“ – en á ensku er reynsla af stað been to, ekki been on.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég hef búið í þremur löndum. | I've lived in three different countries. | núliðin tíð = Present Perfect – hér er þetta eins |
| Hefurðu einhvern tíma borðað kolkrabba? | Have you ever eaten octopus? | „einhvern tíma“ í spurningu → ever |
| Ég hef aldrei flogið. | I've never been on a plane. | „aldrei“ + játandi sögn → never – hér er þetta eins |
| Ég hef einhvern tíma hitt hana. | I've met her once. / I've met her before. | í játandi setningu er „einhvern tíma“ ekki ever |
| Hún hefur komið þrisvar til Parísar. | She's been to Paris three times. | fór og kom aftur → been to |
| Hún er farin til Parísar. | She's gone to Paris. | er þar núna → gone to |
| Ég hef farið til Spánar. | I've been to Spain. | reynsla af ferð → been to, ekki gone to |
| Hefurðu komið á Akureyri? | Have you been to Akureyri? | „komið á / til“ → been to |
| Ég hef komið til Rómar. Ég fór þangað árið 2019. | I've been to Rome. I went there in 2019. | smáatriði (hvenær) → Past Simple – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: um reynslu er íslenska núliðin tíð yfirleitt rétt vísbending um Present Perfect. Mundu bara: ferð sem reynsla er been to (ekki gone eða come), og „einhvern tíma“ í játandi setningu er ekki ever.
Form
Lýsingarháttur þátíðar
Hver sögn hefur þrjár kennimyndir: grunnmynd, Past Simple og lýsingarhátt þátíðar (past participle, stundum kallaður „V3“ eða þriðja myndin). Í reglulegum sögnum er lýsingarháttur þátíðar eins og Past Simple (-ed). Óreglulegu sagnirnar lærirðu með öllum þremur myndunum.
| Grunnmynd | Past Simple | Lýsingarháttur þátíðar |
|---|---|---|
| visit (regluleg) | visited | visited |
| try (regluleg) | tried | tried |
| be | was / were | been |
| go | went | gone |
| see | saw | seen |
| eat | ate | eaten |
| do | did | done |
| have | had | had |
| make | made | made |
| meet | met | met |
| take | took | taken |
| write | wrote | written |
| drink | drank | drunk |
| ride | rode | ridden |
| fly | flew | flown |
| break | broke | broken |
| lose | lost | lost |
Játandi og neitandi setning
| Frumlag | have / has (not) | lýsingarháttur þátíðar | Styttur ritháttur |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have | visited Japan. | I've, you've, we've, they've |
| he / she / it | has | visited Japan. | he's, she's, it's |
| I / you / we / they | have not | seen it. | haven't |
| he / she / it | has not | seen it. | hasn't |
Spurningar og stutt svör
| Spurning | Stutt svör |
|---|---|
| Have you ever been to India? | Yes, I have. / No, I haven't. |
| Has she ever tried surfing? | Yes, she has. / No, she hasn't. |
| How many countries have you visited? | Eleven, I think. |
Ever, never, before, yet
| Orð | Merking | Staða | Dæmi |
|---|---|---|---|
| ever | einhvern tíma á ævinni | í spurningum; á undan lýsingarhætti þátíðar | Have you ever ridden a horse? |
| never | aldrei | á undan lýsingarhætti þátíðar; játandi sögn | I've never ridden a horse. |
| before | áður, fyrir þetta skipti | aftast í setningunni | I've seen this film before. |
| yet | enn (en ég býst við því) | aftast í neitun og spurningum | I haven't been to Paris yet. |
Notkun
1Reynsla úr lífinu án tíma
Notaðu Present Perfect þegar þú segir að eitthvað hafi gerst einhvern tíma á ævinni, án þess að segja hvenær.
2Have you ever…? og never
Ever þýðir „einhvern tíma, hvenær sem er hingað til“. Það er aðallega notað í spurningum. Never þýðir „aldrei“ og stendur með játandi sögn – eins og „aldrei“ á íslensku. Í játandi setningu er ever aðallega notað á eftir efsta stigi eða the first / only time (the best film I've ever seen; meira í A2-19). Í bandarískri ensku er líka algengt að spyrja um reynslu með Did you ever…?. Og þegar talað er um liðið tímabil getur never staðið með Past Simple: I never saw him again. – sjá A2-19.
3Before og (not) yet
Before (aftast) þýðir „áður, fyrir þetta skipti“. Not … yet þýðir „ekki enn – en ég býst við að það gerist“. Önnur notkun yet er í A2-17.
4Been og gone
Been (af be) = fór og kom aftur. Gone = fór og er þar enn (eða á leiðinni). Á íslensku er sami munur á „hefur komið til“ og „er farinn til“. En varastu „hef farið til“ um reynslu: það er have been to.
5Fyrst reynslan, svo smáatriðin í Past Simple
Byrjaðu á Present Perfect til að kynna reynsluna. Um leið og þú gefur eða spyrð um smáatriði eins ákveðins skiptis – hvenær, hvar, með hverjum, hvernig það var – skiptirðu yfir í Past Simple. Á íslensku gerum við eins: „Ég hef komið þangað. Ég fór þangað…“.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Hefurðu farið til Eyja?“, „hefur komið til Grænlands“ → gone to, come to. Á íslensku segjum við um reynslu af ferðum bæði „Ég hef farið til…“ og „Ég hef komið til…“. Bein þýðing gefur have gone eða have come. En á ensku þýðir has gone að manneskjan sé farin og ekki komin aftur, og has come að hún sé nýkomin hingað. Reynsla af ferð er been to.
2. „Ég hef einhvern tíma hitt hana“ → I've ever met. Í spurningu er „einhvern tíma“ ever: „Hefurðu einhvern tíma…?“ – Have you ever…? Þess vegna er auðvelt að halda að „einhvern tíma“ sé alltaf ever. En í játandi setningu stendur ever ekki (nema á eftir efsta stigi). Þá segirðu once, before eða sleppir orðinu.
3. „Hún hefur komið á Akureyri“ → been on. Á íslensku segjum við „koma á“ um suma staði („á Akureyri“, „á Ísafjörð“, „á Hornstrandir“) og „koma til“ um aðra. Bein þýðing gefur been on Akureyri. Á ensku er reynsla af stað been to + staður.
Ekki rugla saman
Present Perfect og Past Simple – Present Perfect = reynsla án tíma, ævin hingað til. Past Simple = liðinn tími eða smáatriði. Allur samanburðurinn er í A2-19.
been og gone – Been to = fór og kom aftur. Gone to = er þar núna.
he's = he is / he has – Skoðaðu hvað kemur á eftir. -ing mynd, lýsingarorð eða nafnorð → is. Lýsingarháttur þátíðar sem lýsir athöfn, oft með andlagi eða í been to / gone to → has. Varastu: sumir lýsingarhættir virka líka sem lýsingarorð (broken, tired, married), og þá er 's = is. Merkingin ræður.
Stafsetning og framburður
- have og has eru veik í játandi setningum og spurningum: Have you ever…? /həv juː ˈevə/ (UK), /həv juː ˈevər/ (US). Í stuttu svari eru þau hins vegar sterk: Yes, I have /hæv/. /æ/ er nýtt hljóð: munnurinn er vel opinn og varirnar teygðar. Lestu það ekki eins og íslenskt æ, sem er tvíhljóð.
- Styttur ritháttur: I've /aɪv/, he's /hiːz/, she's /ʃiːz/. Hlustaðu eftir litla /v/ eða /z/: I've seen (rétt) og I seen (ekki staðlað). /z/ er raddað – íslenskan hefur ekkert z-hljóð, svo gættu þess að það verði ekki s.
- been er /biːn/ í vönduðum breskum framburði og oft /bɪn/ (US og hratt breskt tal). Langa /iː/ er nálægt íslensku í, stutta /ɪ/ nálægt íslensku i.
- Reglulegir lýsingarhættir þátíðar fylgja stafsetningu og framburði Past Simple: stopped /t/, lived /d/, visited /ɪd/ A1-27. Aukaatkvæði bætist aðeins við á eftir t og d.
- gone /ɡɒn/ (UK), /ɡɔːn/ (US); done /dʌn/ rímar við sun. /ʌ/ er stutt og opið, í miðjum munni – ekki íslenskt o eða ö.
Gullna reglan
Um reynslu úr lífinu án tíma → have / has + lýsingarháttur þátíðar. Ever í spurningum, never með játandi sögn. Reynsla af ferð er been to – líka þegar við segjum „hef farið til“ eða „hef komið á“. Og um leið og þú segir hvenær, hvar eða hvernig skiptirðu yfir í Past Simple.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd sagnarinnar í svigunum.
-
I (visit) Rome three times in my life.
-
you ever (try) Thai food?
-
She (never / see) the sea.
-
They (not / meet) my parents yet.
-
Lýsingarháttur þátíðar: write
-
Lýsingarháttur þátíðar: eat
-
Stutt svar: "Has he ever worked in a restaurant?" (No)
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: "Where's Mum?" "She's … to work."Mum (UK), Mom (US)
-
Veldu rétta svarið: I … that film last week.
-
Veldu rétta svarið: "Have you ever been to Berlin?" "Yes, I … there in 2022."
-
Veldu rétta svarið: I've … eaten octopus.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Have you ever went to a concert?
-
I haven't never ridden a motorbike.
-
He have visited Peru twice.
-
She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.
D. Í samhengi
Fylltu í samtalið með réttum myndum sagnanna í svigunum.
Kai: Have you ever 16 (be) to Japan?
Rosa: Yes, I 17. I 18 (go) there in 2019 with my sister.
Kai: Wow! 19 you (try) real sushi on that trip?
Rosa: Of course! But I 20 (never / climb) Mount Fuji. Maybe next time!
Kai: I've never 21 (be) to Asia. It's my dream.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um reynslu þína.
-
Skrifaðu tvær setningar um það sem þú hefur gert og eina setningu um eitthvað sem þú hefur aldrei gert.
-
Skrifaðu spurningu með Have you ever…? og stutt samtal þar sem eitt smáatriði er í Past Simple.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-28 Past Simple á ensku: óreglulegar sagnir, did og didn't – útskýringar og æfingar Yesterday I (see) a great film.
-
A2-07 Efsta stig á ensku: the biggest, the most beautiful útskýrt á íslensku Everest is (high) mountain in the world.
-
A2-15 Give me the book eða give it to me? Sagnir með tveimur andlögum á ensku Veldu rétta svarið: Can you show ?
Svör
A. Form
- have visited / 've visited
- Have … tried
- has never seen / 's never seen
- haven't met / have not met
- written
- eaten
- No, he hasn't.
B. Merking
- gone
- saw
- went
- never
C. Finndu villuna
- Have you ever been to a concert? / Have you ever gone to a concert?
- I've never ridden a motorbike. / I have never ridden a motorbike. / I haven't ever ridden a motorbike.
- He has visited Peru twice. / He's visited Peru twice.
- ✓ She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.
D. Í samhengi
- been
- have
- went
- Did … try
- have never climbed / 've never climbed
- been
E. Spreyttu þig
- I've been to Egypt and I've run a half marathon. I've never ridden a horse.
- "Have you ever met a famous person?" "Yes, I have. I met a famous singer at the airport in 2021."
F. Blönduð upprifjun
- saw
- the highest
- me your photos
