Present Perfect за искуство: Have you ever…? објаснето на македонски
Present Perfect: Have You Ever…?
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе знаете да зборувате за вашето животно искуство со have / has + минат партицип, да прашате Have you ever…?, да одговорите со краток одговор, да ги користите ever, never, before и (not) yet, да изберете меѓу been и gone и деталите да ги кажете во Past Simple.
Главна идеја
Past Simple (просто минато време) зборува за завршен момент: I went to Rome in 2019. Present Perfect (англиски сегашен перфект) гледа нешто друго: вашиот живот до денес, гледан од денешниот ден. I've been to Rome. Кога? Не е важно. Важно е дека тоа сега е дел од вашето искуство.
Замислете го вашиот живот како ранец. Секое искуство што сте го имале е внатре, и денес го носите со вас. Present Perfect го отвора ранецот и гледа внатре: Have you ever eaten sushi? I've never seen snow. Гледаме што има во ранецот, не во календарот.
Погледнете ја формата: have е во сегашно време. Тоа е клучот. Present Perfect е сегашна форма за минатото – ги поврзува минатите искуства со човекот што сте сега. Штом кажете или прашате кога, го затворате ранецот и се враќате на Past Simple.
Македонски и англиски
Кај нас за искуство најчесто користиме перфект со „сум“: „Сум бил во Рим“, „Дали некогаш си јадел октопод?“, „Никогаш не сум летал со авион“. Тоа добро одговара на Present Perfect за искуство. Во говорот се слуша и перфектот со „има“: „Имам бидено во Рим“, „Има истрчано два маратона“ – формално многу личи на has run. Но ниту перфектот со „сум“, ниту перфектот со „има“ не се исто што и англискиот Present Perfect во сите употреби: кај нас и двата можат да стојат до завршено време („Сум бил таму во 2019“), а на англиски тогаш е само Past Simple (видете A2-19). Не одлучува македонскиот глагол, туку времето.
Внимавајте и на помошниот глагол. Кај нас тоа е „сум“, а на англиски have / has – и во краткиот одговор: „Да, сум“ е Yes, I have, не Yes, I am. Зборот „некогаш“ исто бара внимание: во прашање тоа е ever („Дали некогаш…?“), во одречна реченица „никогаш не“ е never – а глаголот на англиски е тогаш потврден (I've never…). Во потврдна реченица „некогаш“ значи „еднаш, во минатото“ („Некогаш живеев во Германија“) и тогаш не е ever. Добра вест: и кај нас разликуваме „бил“ и „отишол“ – исто како been и gone.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Сум живеел во три различни земји. | I've lived in three different countries. | искуство без време → Present Perfect; помошен глагол have |
| Дали некогаш си јадел октопод? | Have you ever eaten octopus? | „некогаш“ во прашање → ever |
| Никогаш не сум летал со авион. | I've never been on a plane. | кај нас „никогаш не“, на англиски never + потврден глагол |
| Некогаш живеев во Германија. | I once lived in Germany. | потврдно „некогаш“ ≠ ever |
| „Дали си бил во Мексико?“ „Да, сум.“ | "Have you been to Mexico?" "Yes, I have." | „сум“ во краток одговор → I have |
| Била е во Париз три пати. | She's been to Paris three times. | „била“ (и се вратила) → been |
| Отиде во Париз. | She's gone to Paris. | „отиде“ (таму е) → gone – тука е иста разлика |
| Сум бил во Рим. Отидов во 2019 година. | I've been to Rome. I went there in 2019. | детал (кога) → Past Simple |
Накратко: за искуство без време користете have / has + минат партицип; помошниот глагол е have / has, а не „сум“; „никогаш не“ е never со потврден глагол, а потврдното „некогаш“ не е ever.
Форма
Минат партицип
Секој глагол има три основни форми: основна форма, Past Simple и минат партицип (past participle, наречен и „трета форма“). Кај правилните глаголи минатиот партицип е ист како Past Simple (-ed). Кај неправилните глаголи учете ги трите форми заедно.
| Основна форма | Past Simple | Минат партицип |
|---|---|---|
| visit (правилен) | visited | visited |
| try (правилен) | tried | tried |
| be | was / were | been |
| go | went | gone |
| see | saw | seen |
| eat | ate | eaten |
| do | did | done |
| have | had | had |
| make | made | made |
| meet | met | met |
| take | took | taken |
| write | wrote | written |
| drink | drank | drunk |
| ride | rode | ridden |
| fly | flew | flown |
| break | broke | broken |
| lose | lost | lost |
Потврдна и одречна реченица
| Подмет | have / has (not) | минат партицип | Кратки облици |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have | visited Japan. | I've, you've, we've, they've |
| he / she / it | has | visited Japan. | he's, she's, it's |
| I / you / we / they | have not | seen it. | haven't |
| he / she / it | has not | seen it. | hasn't |
Прашања и кратки одговори
| Прашање | Кратки одговори |
|---|---|
| Have you ever been to India? | Yes, I have. / No, I haven't. |
| Has she ever tried surfing? | Yes, she has. / No, she hasn't. |
| How many countries have you visited? | Eleven, I think. |
Ever, never, before, yet
| Збор | Значење | Место | Пример |
|---|---|---|---|
| ever | некогаш во животот | во прашања; пред минатиот партицип | Have you ever ridden a horse? |
| never | никогаш | пред минатиот партицип; потврден глагол | I've never ridden a horse. |
| before | порано, пред сега | на крајот | I've seen this film before. |
| yet | досега (но очекувам да се случи) | на крајот на одречни реченици и прашања | I haven't been to Paris yet. |
Употреба
1Животно искуство без време
Користете Present Perfect кога кажувате дека нешто се случило некогаш во вашиот живот, без да кажете кога.
2Have you ever…? и never
Ever значи „некогаш, во кое било време до денес“. Најчесто стои во прашања. Never значи „никогаш“ и оди со потврден глагол – кај нас тука има „не“ („никогаш не сум“), на англиски нема. Во потврдна реченица ever стои главно по суперлатив или по the first / only time (the best film I've ever seen; повеќе во A2-19). Во американскиот англиски за искуство е често и Did you ever…?. А кога зборувате за завршен период, never може да оди и со Past Simple: I never saw him again. – видете A2-19.
3Before и (not) yet
Before (на крајот) значи „порано, пред сега“. Not … yet значи „досега не – но очекувам да се случи“. Другите употреби на yet се во лекцијата A2-17.
4Been и gone
Been (од be) = отишол и се вратил. Gone = отишол и сè уште е таму (или на пат). Кај нас е иста разлика: „била е во Париз“ и „отиде во Париз“.
5Прво искуството, деталите во Past Simple
Почнете со Present Perfect за да го претставите искуството. Штом давате или прашувате детали за еден определен пат – кога, каде, со кого, како беше –, преминете на Past Simple. И кај нас често правиме слично: „Сум бил. Отидов таму…“.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Да, сум“, „Не, не е“ → Yes, I am, No, she isn't. Кај нас и во прашањето и во краткиот одговор стои „сум“: „Дали си бил…?“ – „Да, сум.“ „Дали била…?“ – „Не, не била.“ Англискиот краток одговор го повторува помошниот глагол од прашањето, а тоа е have / has: Yes, I have. No, she hasn't.
2. „Некогаш работев таму“ → I've ever worked. Во прашање „некогаш“ е ever: „Дали некогаш…?“ – Have you ever…? Затоа лесно се мисли дека „некогаш“ секогаш е ever. Но во потврдна реченица „некогаш“ значи „еднаш, во минатото“ – и тогаш ever не оди. Изоставете го или кажете once.
3. „Имам одено во Лондон“ → I've gone to London. Во говорот кај нас често велиме „имам одено“, „има одено“ за искуство. Од глаголот „одам“ излегува gone. Но gone значи „отишол и сè уште е таму“. Ако сте биле и сте се вратиле, на англиски е been: I've been to London.
4. „Никогаш не сум бил“ → I haven't never been. Кај нас „никогаш“ мора да оди со „не“: „Никогаш не сум скијал“. Англиското never само по себе е одречно, па глаголот останува потврден: I've never… Ако сакате haven't, по него стои ever.
Не мешајте
Present Perfect и Past Simple – Present Perfect = искуство без време, во животот до денес. Past Simple = завршено време или детали. Целата споредба е во лекцијата A2-19.
been и gone – Been to = отиде и се врати. Gone to = сега е таму.
he's = he is / he has – Погледнете што следува. -ing форма, придавка или именка → is. Минат партицип што кажува дејство, обично со предмет или во been to / gone to → has. Внимавајте: некои минати партиципи работат и како придавки (broken, tired, married), и тогаш 's = is. Одлучува значењето.
Правопис и изговор
- have и has во потврдна реченица и прашање се слаби: Have you ever…? /həv juː ˈevə/ (UK), /həv juː ˈevər/ (US). Во краткиот одговор се силни: Yes, I have /hæv/. Македонскиот нема /æ/: устата е поотворена отколку за „е“, а јазикот понапред отколку за „а“.
- Кратки облици: I've /aɪv/, he's /hiːz/, she's /ʃiːz/. Слушајте го малото /v/ или /z/: I've seen (точно) и I seen (не е стандардно). /v/ и /z/ се звучни – кај нас крајната согласка обезвучува, па не ги изговарајте како [f] и [s].
- been во внимателен британски изговор е /biːn/, а често /bɪn/ (US и брз британски говор). Долгото /iː/ и краткото /ɪ/ не се разликуваат само по должина, туку и по боја.
- Правилните минати партиципи се пишуваат и изговараат како Past Simple: stopped /t/, lived /d/, visited /ɪd/ A1-27. Дополнителен слог има само по t и d.
- gone /ɡɒn/ (UK), /ɡɔːn/ (US); done /dʌn/ се римува со sun. /ʌ/ не е ни нашето „о“ ни „а“: кратка, отворена самогласка во средината на устата.
Златно правило
Животно искуство без време → have / has + минат партицип (Have you ever…? I've never…). Кажувате или прашувате кога → Past Simple. Been = отиде и се врати („бил“); gone = сè уште е таму („отиде“). Краткиот одговор е Yes, I have, не Yes, I am; „никогаш не“ е never со потврден глагол, а потврдното „некогаш“ не е ever.
Вежби
A. Форма
Дополнете ги речениците со точната форма на глаголот во заградата.
-
I (visit) Rome three times in my life.
-
you ever (try) Thai food?
-
She (never / see) the sea.
-
They (not / meet) my parents yet.
-
Минат партицип: write
-
Минат партицип: eat
-
Краток одговор: "Has he ever worked in a restaurant?" (No)
B. Значење
Изберете го точниот одговор.
-
Изберете го точниот одговор: "Where's Mum?" "She's … to work."Mum (UK), Mom (US)
-
Изберете го точниот одговор: I … that film last week.
-
Изберете го точниот одговор: "Have you ever been to Berlin?" "Yes, I … there in 2022."
-
Изберете го точниот одговор: I've … eaten octopus.
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
Have you ever went to a concert?
-
I haven't never ridden a motorbike.
-
He have visited Peru twice.
-
She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.
D. Во контекст
Дополнете ги зборовите што недостасуваат во разговорот со точната форма на глаголот во заградата.
Kai: Have you ever 16 (be) to Japan?
Rosa: Yes, I 17. I 18 (go) there in 2019 with my sister.
Kai: Wow! 19 you (try) real sushi on that trip?
Rosa: Of course! But I 20 (never / climb) Mount Fuji. Maybe next time!
Kai: I've never 21 (be) to Asia. It's my dream.
E. Ваш ред е
Напишете на англиски за вашето животно искуство.
-
Напишете две реченици за работи што сте ги правеле и една за нешто што никогаш не сте го правеле.
-
Напишете прашање Have you ever…? и краток разговор во кој еден детал е во Past Simple.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
A1-28 Past Simple на англиски: неправилни глаголи, did и didn't Yesterday I (see) a great film.
-
A2-07 Суперлатив на англиски: the biggest, the most beautiful Everest is (high) mountain in the world.
-
A2-15 Give me the book или give it to me? Глаголи со два предмета на англиски Изберете го точниот одговор: Can you show ?
Одговори
A. Форма
- have visited / 've visited
- Have … tried
- has never seen / 's never seen
- haven't met / have not met
- written
- eaten
- No, he hasn't.
B. Значење
- gone
- saw
- went
- never
C. Најдете ја грешката
- Have you ever been to a concert? / Have you ever gone to a concert?
- I've never ridden a motorbike. / I have never ridden a motorbike. / I haven't ever ridden a motorbike.
- He has visited Peru twice. / He's visited Peru twice.
- ✓ She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.
D. Во контекст
- been
- have
- went
- Did … try
- have never climbed / 've never climbed
- been
E. Ваш ред е
- I've been to Egypt and I've run a half marathon. I've never ridden a horse.
- "Have you ever met a famous person?" "Yes, I have. I met a famous singer at the airport in 2021."
F. Мешано повторување
- saw
- the highest
- me your photos
