Present Perfect oʻzbekcha: Have you ever…? bilan hayotiy tajriba haqida gapirish
Present Perfect: Have You Ever…?
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz have / has + past participle bilan hayotiy tajribangiz haqida gapira olasiz, Have you ever…? deb soʻray olasiz, qisqa javob bera olasiz, ever, never, before va (not) yet ni ishlata olasiz, been va gone orasida tanlov qila olasiz hamda tafsilotlarni Past Simple (oddiy oʻtgan zamon) da bera olasiz.
Asosiy gʻoya
Past Simple tugagan bir lahza haqida gapiradi: I went to Rome in 2019. Present Perfect (hozirgi tugallangan zamon) esa boshqa narsaga qaraydi: bugungi kundan turib koʻrilgan hozirgacha boʻlgan hayotingizga. I've been to Rome. Qachon? Muhim emas. Gap shundaki, bu hozir sizning tajribangizning bir qismi.
Hayotingizni ryukzak deb tasavvur qiling. Boshingizdan oʻtgan har bir tajriba uning ichida, siz uni bugun ham koʻtarib yurasiz. Present Perfect ryukzakni ochib, ichiga qaraydi: Have you ever eaten sushi? I've never seen snow. Biz taqvimga emas, sumka ichidagi narsalarga qaraymiz.
Shaklga qarang: have hozirgi zamonda. Kalit shu. Present Perfect — oʻtmish haqidagi hozirgi zamon: u oʻtmishdagi tajribalarni bugungi siz bilan bogʻlaydi. Qachon ekanini aytishingiz yoki soʻrashingiz bilan ryukzakni yopasiz va Past Simple ga qaytasiz.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada tajriba haqida gapirishning juda yaqin vositasi bor: -gan + kesimlik qoʻshimchasi. «Yaponiyada boʻlganman», «Sakkizoyoq yeganmisiz?», «Hech qachon samolyotga chiqmaganman». Bu Present Perfect ga juda oʻxshaydi. Lekin bitta katta farq bor: oʻzbekchada -gan aniq oʻtgan vaqt bilan ham bemalol keladi («2019-yilda Rimga borganman»), inglizchada esa vaqt aytilsa — faqat Past Simple: I went to Rome in 2019. Yana ikki farq: «hech qachon» oʻzbekchada inkor feʼl bilan keladi, never esa darak feʼl bilan; «-mi» savolida soʻz tartibi oʻzgarmaydi, inglizchada esa have egadan oldin turadi. Yaxshi xabar: been va gone farqi oʻzbekchada ham bor — «borib kelgan» va «ketgan».
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Yaponiyada boʻlganman. | tajriba, vaqt yoʻq | I've been to Japan. |
| Oʻtgan bahorda Yaponiyaga bordim. | aniq vaqt | I went to Japan last spring. |
| 2019-yilda Rimga borganman. | -gan + aniq vaqt | I went to Rome in 2019. |
| Hech sakkizoyoq yeganmisiz? | tajriba haqida savol | Have you ever eaten octopus? |
| Hech qachon samolyotga chiqmaganman. | hech qachon + inkor feʼl | I've never been on a plane. |
| Turkumdagi oxirgi kitobni hali oʻqimadim. | hali + inkor | I haven't read the last book in the series yet. |
| U Parijga uch marta borib kelgan. | borib, qaytib kelgan | She's been to Paris three times. |
| «Sara qani?» «Parijga ketgan.» | hozir oʻsha yerda | She's gone to Paris. |
Tuzilish
Past participle (feʼlning uchinchi shakli)
Har bir feʼlning uchta asosiy shakli bor: asosiy shakl (base form), Past Simple va past participle (baʼzan «V3» deyiladi). Toʻgʻri feʼllarda past participle Past Simple bilan bir xil (-ed). Notoʻgʻri feʼllarning uchala shaklini birga yodlang. Oʻzbekchadagi -gan hamma feʼlga bir xil qoʻshiladi; inglizchada esa har bir notoʻgʻri feʼlning oʻz shakli bor.
| Asosiy shakl | Past Simple | Past participle |
|---|---|---|
| visit (toʻgʻri) | visited | visited |
| try (toʻgʻri) | tried | tried |
| be | was / were | been |
| go | went | gone |
| see | saw | seen |
| eat | ate | eaten |
| do | did | done |
| have | had | had |
| make | made | made |
| meet | met | met |
| take | took | taken |
| write | wrote | written |
| drink | drank | drunk |
| ride | rode | ridden |
| fly | flew | flown |
| break | broke | broken |
| lose | lost | lost |
Darak va inkor
| Ega | have / has (not) | past participle | Qisqargan shakllar |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have | visited Japan. | I've, you've, we've, they've |
| he / she / it | has | visited Japan. | he's, she's, it's |
| I / you / we / they | have not | seen it. | haven't |
| he / she / it | has not | seen it. | hasn't |
Savollar va qisqa javoblar
| Savol | Qisqa javoblar |
|---|---|
| Have you ever been to India? | Yes, I have. / No, I haven't. |
| Has she ever tried surfing? | Yes, she has. / No, she hasn't. |
| How many countries have you visited? | Eleven, I think. |
Ever, never, before, yet
| Soʻz | Maʼnosi | Oʻrni | Misol |
|---|---|---|---|
| ever | hayotingizda biror marta (hech) | savollarda; past participle dan oldin | Have you ever ridden a horse? |
| never | hech qachon | past participle dan oldin; darak feʼl | I've never ridden a horse. |
| before | avval, bundan oldin | gap oxirida | I've seen this film before. |
| yet | hozircha (lekin keyin kutyapman) | inkor va savollar oxirida | I haven't been to Paris yet. |
Qoʻllanish
1Hayotiy tajriba, vaqt aytilmaydi
Hayotingizda biror vaqt nimadir boʻlganini qachon ekanini aytmasdan bildirish uchun Present Perfect ishlating.
2Have you ever…? va never
Ever «hozirgacha biror marta» degani va asosan savollarda ishlatiladi. Never «hech qachon» degani va darak feʼl bilan keladi. Darak gaplarda ever asosan orttirma darajadan yoki the first / only time dan keyin keladi (the best film I've ever seen; batafsil A2-19 da). Amerika ingliz tilida tajriba haqida Did you ever…? ham keng tarqalgan. Tugagan davr haqida gapirganda never Past Simple bilan ham keladi: I never saw him again. — A2-19 ga qarang.
3Before va (not) yet
Before (gap oxirida) «bundan oldin» degani. Not … yet «hozircha yoʻq — lekin kelajakda kutyapman» degani. Yet ning boshqa ishlatilishlari A2-17 da.
4Been va gone
Been (be dan) = borib, qaytib kelgan. Gone = ketgan va hali oʻsha yerda (yoki yoʻlda).
5Avval tajriba, keyin tafsilotlar Past Simple da
Tajribani Present Perfect bilan boshlang. Bitta aniq voqea haqida tafsilot — qachon, qayerda, kim bilan, qanday oʻtdi — aytishingiz yoki soʻrashingiz bilan Past Simple ga oʻting.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-gan» + aniq vaqt → Present Perfect. Oʻzbekchada «Akam ikki yil oldin Samarqandga borgan», «2015-yilda tanishganmiz» deyish juda tabiiy. Inglizchada esa ago, in 2015, last year kabi tugagan vaqt Present Perfect bilan kelmaydi: faqat Past Simple.
2. «Boʻlganman» → been in. «Londonda boʻlganman» gapidagi «-da» ni in deb tarjima qilamiz. Tashrif haqida gapirganda inglizchada odatda been to deyiladi.
3. «-ganmisiz?» → soʻz tartibi oʻzgarmaydi. Oʻzbekchada savolni -mi yasaydi, soʻz tartibi esa oʻsha-oʻsha. Inglizchada have / has egadan oldin keladi.
4. «Ha, bormaganman» → Yes, I haven't. Oʻzbekchada inkor savolga «ha» deb rozilik bildiramiz: «Hech palov yemaganmisiz?» «Ha, yemaganman». Inglizchada yes / no savolga emas, javobdagi feʼlga mos keladi: inkor javob → No.
Adashtirmang
Present Perfect va Past Simple — Present Perfect = hozirgacha boʻlgan hayotdagi tajriba, vaqt aytilmaydi. Past Simple = tugagan vaqt yoki tafsilotlar. Toʻliq taqqoslash A2-19 da.
been va gone — Been to = borib, qaytib kelgan. Gone to = hozir oʻsha yerda.
he's = he is / he has — Keyin nima kelishiga qarang. -ing shakli, sifat yoki ot → is. Harakat bildiradigan past participle (odatda toʻldiruvchi bilan yoki been to / gone to) → has. Ehtiyot boʻling: baʼzi past participle lar sifat vazifasida ham keladi (broken, tired, married), unda 's = is. Buni maʼno hal qiladi.
Imlo va talaffuz
- Darak gap va savollarda have va has kuchsiz: Have you ever…? /həv juː ˈevə/ (UK), /həv juː ˈevər/ (US). Qisqa javobda esa kuchli: Yes, I have /hæv/.
- ever /ˈevə/: urgʻu birinchi boʻgʻinda — EV-er. Oʻzbek tilida urgʻu odatda oxirgi boʻgʻinga tushadi, shuning uchun bu soʻzda ehtiyot boʻling.
- Qisqargan shakllar: I've /aɪv/, he's /hiːz/, she's /ʃiːz/. Kichik /v/ yoki /z/ ga quloq soling: I've seen (toʻgʻri) va I seen (standart emas). Oxiridagi /v/ va /z/ jarangli; ularni /f/ va /s/ ga aylantirmang.
- been ehtiyotkor britancha talaffuzda /biːn/ — choʻziq /iː/, bean kabi; amerika va tez britancha nutqda koʻpincha /bɪn/ — qisqa /ɪ/, bin kabi.
- Toʻgʻri feʼllarning past participle lari Past Simple imlosi va talaffuziga amal qiladi: stopped /t/, lived /d/, visited /ɪd/ A1-27.
- gone /ɡɒn/ (UK), /ɡɔːn/ (US); done /dʌn/ sun bilan qofiyadosh. Yozilganicha «done» ni oʻzbekcha «o» bilan oʻqimang.
Oltin qoida
Hayotiy tajriba, vaqt yoʻq → have / has + past participle (Have you ever…? I've never…). Qachon ekanini aytsangiz yoki soʻrasangiz → Past Simple. Been = borib, qaytib kelgan; gone = hali oʻsha yerda. Oʻzbekchadagi «-gan» vaqt bilan kelsa, inglizchada Past Simple!
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼldan toʻgʻri shaklni yasang.
-
I (visit) Rome three times in my life.
-
you ever (try) Thai food?
-
She (never / see) the sea.
-
They (not / meet) my parents yet.
-
Past participle ni yozing: write
-
Past participle ni yozing: eat
-
Qisqa javob bering: "Has he ever worked in a restaurant?" (No)
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: "Where's Mum?" "She's … to work."Mum (UK), Mom (US)
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … that film last week.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: "Have you ever been to Berlin?" "Yes, I … there in 2022."
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I've … eaten octopus.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
Have you ever went to a concert?
-
I haven't never ridden a motorbike.
-
He have visited Peru twice.
-
She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼldan toʻgʻri shaklni yasang.
Kai: Have you ever 16 (be) to Japan?
Rosa: Yes, I 17. I 18 (go) there in 2019 with my sister.
Kai: Wow! 19 you (try) real sushi on that trip?
Rosa: Of course! But I 20 (never / climb) Mount Fuji. Maybe next time!
Kai: I've never 21 (be) to Asia. It's my dream.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Qilgan ikkita ishingiz va hech qachon qilmagan bitta ishingiz haqida yozing.
-
Have you ever…? bilan savol va Past Simple dagi tafsilot bilan qisqa suhbat yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-28 Past Simple oʻzbekcha: notoʻgʻri feʼllar, did va didn't bilan savol va inkor Yesterday I (see) a great film.
-
A2-07 Superlatives oʻzbekcha: orttirma daraja (the biggest, the most beautiful) Everest is (high) mountain in the world.
-
A2-15 Give me the book yoki give it to me? Ikki toʻldiruvchili feʼllar oʻzbekcha Toʻgʻri javobni tanlang: Can you show ?
Javoblar
A. Tuzilish
- have visited / 've visited
- Have … tried
- has never seen / 's never seen
- haven't met / have not met
- written
- eaten
- No, he hasn't.
B. Maʼno
- gone
- saw
- went
- never
C. Xatoni toping
- Have you ever been to a concert? / Have you ever gone to a concert?
- I've never ridden a motorbike. / I have never ridden a motorbike. / I haven't ever ridden a motorbike.
- He has visited Peru twice. / He's visited Peru twice.
- ✓ She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.
D. Kontekstda
- been
- have
- went
- Did … try
- have never climbed / 've never climbed
- been
E. Sizning navbatingiz
- I've been to Egypt and I've run a half marathon. I've never ridden a horse.
- "Have you ever met a famous person?" "Yes, I have. I met a famous singer at the airport in 2021."
F. Aralash takrorlash
- saw
- the highest
- me your photos
