SlowingoGrammatika
A2 17 / 38

Present Perfect oʻzbekcha: Have you ever…? bilan hayotiy tajriba haqida gapirish

Present Perfect: Have You Ever…?

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz have / has + past participle bilan hayotiy tajribangiz haqida gapira olasiz, Have you ever…? deb soʻray olasiz, qisqa javob bera olasiz, ever, never, before va (not) yet ni ishlata olasiz, been va gone orasida tanlov qila olasiz hamda tafsilotlarni Past Simple (oddiy oʻtgan zamon) da bera olasiz.

Asosiy gʻoya

Past Simple tugagan bir lahza haqida gapiradi: I went to Rome in 2019. Present Perfect (hozirgi tugallangan zamon) esa boshqa narsaga qaraydi: bugungi kundan turib koʻrilgan hozirgacha boʻlgan hayotingizga. I've been to Rome. Qachon? Muhim emas. Gap shundaki, bu hozir sizning tajribangizning bir qismi.

Hayotingizni ryukzak deb tasavvur qiling. Boshingizdan oʻtgan har bir tajriba uning ichida, siz uni bugun ham koʻtarib yurasiz. Present Perfect ryukzakni ochib, ichiga qaraydi: Have you ever eaten sushi? I've never seen snow. Biz taqvimga emas, sumka ichidagi narsalarga qaraymiz.

Shaklga qarang: have hozirgi zamonda. Kalit shu. Present Perfect — oʻtmish haqidagi hozirgi zamon: u oʻtmishdagi tajribalarni bugungi siz bilan bogʻlaydi. Qachon ekanini aytishingiz yoki soʻrashingiz bilan ryukzakni yopasiz va Past Simple ga qaytasiz.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbekchada tajriba haqida gapirishning juda yaqin vositasi bor: -gan + kesimlik qoʻshimchasi. «Yaponiyada boʻlganman», «Sakkizoyoq yeganmisiz?», «Hech qachon samolyotga chiqmaganman». Bu Present Perfect ga juda oʻxshaydi. Lekin bitta katta farq bor: oʻzbekchada -gan aniq oʻtgan vaqt bilan ham bemalol keladi («2019-yilda Rimga borganman»), inglizchada esa vaqt aytilsa — faqat Past Simple: I went to Rome in 2019. Yana ikki farq: «hech qachon» oʻzbekchada inkor feʼl bilan keladi, never esa darak feʼl bilan; «-mi» savolida soʻz tartibi oʻzgarmaydi, inglizchada esa have egadan oldin turadi. Yaxshi xabar: been va gone farqi oʻzbekchada ham bor — «borib kelgan» va «ketgan».

OʻzbekchaMaʼnosiInglizcha
Yaponiyada boʻlganman.tajriba, vaqt yoʻqI've been to Japan.
Oʻtgan bahorda Yaponiyaga bordim.aniq vaqtI went to Japan last spring.
2019-yilda Rimga borganman.-gan + aniq vaqtI went to Rome in 2019.
Hech sakkizoyoq yeganmisiz?tajriba haqida savolHave you ever eaten octopus?
Hech qachon samolyotga chiqmaganman.hech qachon + inkor feʼlI've never been on a plane.
Turkumdagi oxirgi kitobni hali oʻqimadim.hali + inkorI haven't read the last book in the series yet.
U Parijga uch marta borib kelgan.borib, qaytib kelganShe's been to Paris three times.
«Sara qani?» «Parijga ketgan.»hozir oʻsha yerdaShe's gone to Paris.

Tuzilish

Past participle (feʼlning uchinchi shakli)

Har bir feʼlning uchta asosiy shakli bor: asosiy shakl (base form), Past Simple va past participle (baʼzan «V3» deyiladi). Toʻgʻri feʼllarda past participle Past Simple bilan bir xil (-ed). Notoʻgʻri feʼllarning uchala shaklini birga yodlang. Oʻzbekchadagi -gan hamma feʼlga bir xil qoʻshiladi; inglizchada esa har bir notoʻgʻri feʼlning oʻz shakli bor.

Asosiy shaklPast SimplePast participle
visit (toʻgʻri)visitedvisited
try (toʻgʻri)triedtried
bewas / werebeen
gowentgone
seesawseen
eatateeaten
dodiddone
havehadhad
makemademade
meetmetmet
taketooktaken
writewrotewritten
drinkdrankdrunk
rideroderidden
flyflewflown
breakbrokebroken
loselostlost

Darak va inkor

Egahave / has (not)past participleQisqargan shakllar
I / you / we / theyhavevisited Japan.I've, you've, we've, they've
he / she / ithasvisited Japan.he's, she's, it's
I / you / we / theyhave notseen it.haven't
he / she / ithas notseen it.hasn't

Savollar va qisqa javoblar

SavolQisqa javoblar
Have you ever been to India?Yes, I have. / No, I haven't.
Has she ever tried surfing?Yes, she has. / No, she hasn't.
How many countries have you visited?Eleven, I think.

Ever, never, before, yet

SoʻzMaʼnosiOʻrniMisol
everhayotingizda biror marta (hech)savollarda; past participle dan oldinHave you ever ridden a horse?
neverhech qachonpast participle dan oldin; darak feʼlI've never ridden a horse.
beforeavval, bundan oldingap oxiridaI've seen this film before.
yethozircha (lekin keyin kutyapman)inkor va savollar oxiridaI haven't been to Paris yet.

Qoʻllanish

1Hayotiy tajriba, vaqt aytilmaydi

Hayotingizda biror vaqt nimadir boʻlganini qachon ekanini aytmasdan bildirish uchun Present Perfect ishlating.

I've lived in three different countries.
Uch xil davlatda yashaganman.
«-gan» tajriba → Present Perfect
She's run two marathons.
U ikkita marafonda yugurgan.
she's = she has; «u» ayol → she
We've met a lot of interesting people on this trip.
Bu safarda koʻplab qiziqarli odamlar bilan tanishdik.
safar hali davom etyapti → Present Perfect; oʻzbekchada «-dik»
My parents have visited me in London twice.
Ota-onam Londonga, mening oldimga ikki marta kelishgan.
I haven't seen many of his films.
Uning filmlaridan koʻpini koʻrmaganman.
«u» erkak → his

2Have you ever…? va never

Ever «hozirgacha biror marta» degani va asosan savollarda ishlatiladi. Never «hech qachon» degani va darak feʼl bilan keladi. Darak gaplarda ever asosan orttirma darajadan yoki the first / only time dan keyin keladi (the best film I've ever seen; batafsil A2-19 da). Amerika ingliz tilida tajriba haqida Did you ever…? ham keng tarqalgan. Tugagan davr haqida gapirganda never Past Simple bilan ham keladi: I never saw him again. — A2-19 ga qarang.

Have you ever eaten octopus?
Hech sakkizoyoq yeganmisiz?
«-ganmisiz?» → Have you ever…?; have egadan oldin
Has your brother ever lived abroad?
Akangiz hech chet elda yashaganmi?
brother = aka yoki uka
I've never been on a plane.
Hech qachon samolyotga chiqmaganman.
«hech qachon + -magan» → never + darak feʼl
She's never broken a bone.
U hech qachon suyagini sindirmagan.
«u» ayol → she
"Have you ever met anyone famous?" "No, never."
«Hech mashhur odam bilan uchrashganmisiz?» «Yoʻq, hech qachon.»
It's the best film I've ever seen.
Bu men koʻrgan eng yaxshi film.
orttirma daraja + ever: A2-19 ga qarang

3Before va (not) yet

Before (gap oxirida) «bundan oldin» degani. Not … yet «hozircha yoʻq — lekin kelajakda kutyapman» degani. Yet ning boshqa ishlatilishlari A2-17 da.

I've tried this recipe before. It's great.
Bu retseptni avval ham sinab koʻrganman. Juda zoʻr.
before = avval
Have you been here before?
Bu yerda avval boʻlganmisiz?
I haven't read the last book in the series yet.
Turkumdagi oxirgi kitobni hali oʻqimadim.
«hali … -madim» → not … yet
"Have you seen the new exhibition at the museum?" "Not yet."
«Muzeydagi yangi koʻrgazmani koʻrdingizmi?» «Hali yoʻq.»
oʻzbekchada «-di», inglizchada Present Perfect

4Been va gone

Been (be dan) = borib, qaytib kelgan. Gone = ketgan va hali oʻsha yerda (yoki yoʻlda).

She's been to Paris three times.
U Parijga uch marta borib kelgan.
«borib kelgan» → been
"Where's Sara?" "She's gone to Paris."
«Sara qani?» «Parijga ketgan.»
«ketgan» → gone: hozir Parijda
Have you ever been to a music festival?
Hech musiqa festivalida boʻlganmisiz?
Dad has gone to the supermarket. He'll be back soon.
Dadam supermarketga ketdi. Hozir qaytib keladi.
«ketdi» → gone

5Avval tajriba, keyin tafsilotlar Past Simple da

Tajribani Present Perfect bilan boshlang. Bitta aniq voqea haqida tafsilot — qachon, qayerda, kim bilan, qanday oʻtdi — aytishingiz yoki soʻrashingiz bilan Past Simple ga oʻting.

"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
«Rimda boʻlganmisiz?» «Ha, 2019-yilda borganman.»
oʻzbekchada «-gan» yil bilan ham keladi; inglizchada vaqt → Past Simple: went
I've met a famous actor. I met him in a café last summer.
Bir mashhur aktyor bilan tanishganman. U bilan oʻtgan yozda bir kafeda tanishdim.
tafsilot → Past Simple
"Have you ever lost your passport?" "Yes, once. It was a nightmare."
«Hech pasportingizni yoʻqotganmisiz?» «Ha, bir marta. Dahshat edi.»
bitta voqea → was
"Have you ever tried snowboarding?" "Yes. I tried it in January, and I loved it."
«Hech snoubordda uchib koʻrganmisiz?» «Ha. Yanvarda sinab koʻrdim, juda yoqdi.»

Keng tarqalgan xatolar

❌I have been to Rome in 2019.
✅I went to Rome in 2019.
Tugagan vaqt → Past Simple.
❌Have you ever ate sushi?
✅Have you ever eaten sushi?
have / has dan keyin past participle: eat – ate – eaten.
❌She has went to Spain.
✅She has gone to Spain. yoki She has been to Spain.
Past Simple emas, past participle ishlating.
❌I haven't never seen snow.
✅I've never seen snow. yoki I haven't ever seen snow.
never + darak feʼl.
❌He have visited Peru.
✅He has visited Peru.
he / she / it → has.
❌I've ever been to Canada.
✅I've been to Canada.
Darak gapda ever asosan orttirma darajadan yoki the first / only time dan keyin keladi.
❌"Have you been to Mexico?" "Yes, I've."
✅"Yes, I have."
Darak qisqa javobda qisqargan shakl ishlatilmaydi.
❌"Where's Tom?" "He's been to the bank."
✅"He's gone to the bank."
Bu vaziyatda notoʻgʻri: u hozir bankda → gone.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «-gan» + aniq vaqt → Present Perfect. Oʻzbekchada «Akam ikki yil oldin Samarqandga borgan», «2015-yilda tanishganmiz» deyish juda tabiiy. Inglizchada esa ago, in 2015, last year kabi tugagan vaqt Present Perfect bilan kelmaydi: faqat Past Simple.

❌My brother has visited Samarkand two years ago.
✅My brother visited Samarkand two years ago.
❌We have met in 2015.
✅We met in 2015.

2. «Boʻlganman» → been in. «Londonda boʻlganman» gapidagi «-da» ni in deb tarjima qilamiz. Tashrif haqida gapirganda inglizchada odatda been to deyiladi.

⚠️I've been in London twice.
✅I've been to London twice.
Grammatika jihatidan xato emas, lekin tashrif tajribasi uchun odatda been to ishlatiladi.

3. «-ganmisiz?» → soʻz tartibi oʻzgarmaydi. Oʻzbekchada savolni -mi yasaydi, soʻz tartibi esa oʻsha-oʻsha. Inglizchada have / has egadan oldin keladi.

❌You have ever been to Khiva?
✅Have you ever been to Khiva?
❌Your parents have ever flown?
✅Have your parents ever flown?

4. «Ha, bormaganman» → Yes, I haven't. Oʻzbekchada inkor savolga «ha» deb rozilik bildiramiz: «Hech palov yemaganmisiz?» «Ha, yemaganman». Inglizchada yes / no savolga emas, javobdagi feʼlga mos keladi: inkor javob → No.

❌"Have you never tried plov?" "Yes, I haven't."
✅"No, I haven't."

Adashtirmang

Present Perfect va Past Simple — Present Perfect = hozirgacha boʻlgan hayotdagi tajriba, vaqt aytilmaydi. Past Simple = tugagan vaqt yoki tafsilotlar. Toʻliq taqqoslash A2-19 da.

I've been to Japan.
Yaponiyada boʻlganman.
tajriba
I went to Japan last spring.
Oʻtgan bahorda Yaponiyaga bordim.
qachon

been va gone — Been to = borib, qaytib kelgan. Gone to = hozir oʻsha yerda.

They've been to the beach.
Ular plyajga borib kelishdi.
qaytib kelishgan: qumli sochiqlarga qarang
They've gone to the beach.
Ular plyajga ketishdi.
hozir plyajda

he's = he is / he has — Keyin nima kelishiga qarang. -ing shakli, sifat yoki ot → is. Harakat bildiradigan past participle (odatda toʻldiruvchi bilan yoki been to / gone to) → has. Ehtiyot boʻling: baʼzi past participle lar sifat vazifasida ham keladi (broken, tired, married), unda 's = is. Buni maʼno hal qiladi.

He's tired.
U charchagan.
he is: oʻzbekchada «-gan», lekin bu holat
He's tried it.
U buni sinab koʻrgan.
he has
He's broken his arm.
U qoʻlini sindirib oldi.
he has: harakat + toʻldiruvchi
It's broken.
Bu singan.
it is: narsaning hozirgi holati

Imlo va talaffuz

  • Darak gap va savollarda have va has kuchsiz: Have you ever…? /həv juː ˈevə/ (UK), /həv juː ˈevər/ (US). Qisqa javobda esa kuchli: Yes, I have /hæv/.
  • ever /ˈevə/: urgʻu birinchi boʻgʻinda — EV-er. Oʻzbek tilida urgʻu odatda oxirgi boʻgʻinga tushadi, shuning uchun bu soʻzda ehtiyot boʻling.
  • Qisqargan shakllar: I've /aɪv/, he's /hiːz/, she's /ʃiːz/. Kichik /v/ yoki /z/ ga quloq soling: I've seen (toʻgʻri) va I seen (standart emas). Oxiridagi /v/ va /z/ jarangli; ularni /f/ va /s/ ga aylantirmang.
  • been ehtiyotkor britancha talaffuzda /biːn/ — choʻziq /iː/, bean kabi; amerika va tez britancha nutqda koʻpincha /bɪn/ — qisqa /ɪ/, bin kabi.
  • Toʻgʻri feʼllarning past participle lari Past Simple imlosi va talaffuziga amal qiladi: stopped /t/, lived /d/, visited /ɪd/ A1-27.
  • gone /ɡɒn/ (UK), /ɡɔːn/ (US); done /dʌn/ sun bilan qofiyadosh. Yozilganicha «done» ni oʻzbekcha «o» bilan oʻqimang.

Oltin qoida

Hayotiy tajriba, vaqt yoʻq → have / has + past participle (Have you ever…? I've never…). Qachon ekanini aytsangiz yoki soʻrasangiz → Past Simple. Been = borib, qaytib kelgan; gone = hali oʻsha yerda. Oʻzbekchadagi «-gan» vaqt bilan kelsa, inglizchada Past Simple!

Mashqlar

A. Tuzilish

Qavs ichidagi feʼldan toʻgʻri shaklni yasang.

  1. I (visit) Rome three times in my life.
  2. you ever (try) Thai food?
  3. She (never / see) the sea.
  4. They (not / meet) my parents yet.
  5. Past participle ni yozing: write
  6. Past participle ni yozing: eat
  7. Qisqa javob bering: "Has he ever worked in a restaurant?" (No)

B. Maʼno

Toʻgʻri javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: "Where's Mum?" "She's … to work."
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: I … that film last week.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: "Have you ever been to Berlin?" "Yes, I … there in 2022."
  4. Toʻgʻri javobni tanlang: I've … eaten octopus.

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. Have you ever went to a concert?
  2. I haven't never ridden a motorbike.
  3. He have visited Peru twice.
  4. She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.

D. Kontekstda

Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼldan toʻgʻri shaklni yasang.

Travel talk
Kai: Have you ever 16 (be) to Japan?
Rosa: Yes, I 17. I 18 (go) there in 2019 with my sister.
Kai: Wow! 19 you (try) real sushi on that trip?
Rosa: Of course! But I 20 (never / climb) Mount Fuji. Maybe next time!
Kai: I've never 21 (be) to Asia. It's my dream.

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Qilgan ikkita ishingiz va hech qachon qilmagan bitta ishingiz haqida yozing.
  2. Have you ever…? bilan savol va Past Simple dagi tafsilot bilan qisqa suhbat yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A1-28 Past Simple oʻzbekcha: notoʻgʻri feʼllar, did va didn't bilan savol va inkor
    Yesterday I (see) a great film.
  2. A2-07 Superlatives oʻzbekcha: orttirma daraja (the biggest, the most beautiful)
    Everest is (high) mountain in the world.
  3. A2-15 Give me the book yoki give it to me? Ikki toʻldiruvchili feʼllar oʻzbekcha
    Toʻgʻri javobni tanlang: Can you show ?
Javoblar

A. Tuzilish

  1. have visited / 've visited
  2. Have … tried
  3. has never seen / 's never seen
  4. haven't met / have not met
  5. written
  6. eaten
  7. No, he hasn't.

B. Maʼno

  1. gone
  2. saw
  3. went
  4. never

C. Xatoni toping

  1. Have you ever been to a concert? / Have you ever gone to a concert?
  2. I've never ridden a motorbike. / I have never ridden a motorbike. / I haven't ever ridden a motorbike.
  3. He has visited Peru twice. / He's visited Peru twice.
  4. ✓ She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.

D. Kontekstda

  1. been
  2. have
  3. went
  4. Did … try
  5. have never climbed / 've never climbed
  6. been

E. Sizning navbatingiz

  1. I've been to Egypt and I've run a half marathon. I've never ridden a horse.
  2. "Have you ever met a famous person?" "Yes, I have. I met a famous singer at the airport in 2021."

F. Aralash takrorlash

  1. saw
  2. the highest
  3. me your photos
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play