Present Perfect или Past Simple? Разликата објаснета на македонски
Present Perfect or Past Simple?
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе знаете да избирате меѓу Present Perfect (англиски сегашен перфект: I've been to Mexico) и Past Simple (просто минато време: I went to Mexico last summer) според тоа дали периодот е уште отворен или веќе затворен. Ќе знаете и од искуство да преминете на детали.
Главна идеја
Двете времиња зборуваат за минатото. Разликата е во периодот на кој мислите.
Се сеќавате на затворената врата од лекцијата A1-27? Завршеното време е зад затворена врата. Сега замислете врата на продавница со табла на неа. Кај Past Simple на таблата пишува CLOSED (затворено): периодот е завршен – yesterday, last year, in 2010, two days ago. Во него ништо повеќе не може да се случи. I drank three coffees yesterday.
Кај Present Perfect на таблата пишува OPEN (отворено): периодот уште трае – today, this week, so far, in my life. Нешто уште може да се случи. I've drunk three coffees today – а денот уште не е завршен.
Пред да изберете, прашајте се: Дали периодот е завршен? Ако кажувате или прашувате кога се случило нешто – а тоа значи завршено време – вратата е затворена: Past Simple. Ако периодот е уште отворен или мислите на целиот досегашен живот, природниот избор е Present Perfect. А ако зборувате за еден конкретен настан од минатото што и двајцата соговорници го знаат, точно е Past Simple и без збор за време: Nice jacket! Where did you buy it?
Македонски и англиски
Кај нас за минатото има повеќе форми: аорист („испив“, „отидов“), имперфект („пиев“, „одев“), перфект со „сум“ („сум испил“, „сум бил“) и перфект со „има“ („имам испиено“, „имам бидено“). Англискиот тука избира меѓу две времиња, и тоа според периодот, а не според тоа како би го рекле кај нас. „Вчера испив три кафиња“ е I drank, а „Денес испив три кафиња“, рекнато напладне, е I've drunk. Македонскиот глагол е ист, а англиското време е различно: не одлучува македонскиот глагол, туку времето.
Формата лесно залажува. Перфектот со „има“ („го има напишано“) многу личи на has written, а перфектот со „сум“ често го користиме за искуство („Дали некогаш си бил во Рим?“), исто како Present Perfect. Но ниту перфектот со „сум“, ниту перфектот со „има“ не се исто што и англискиот Present Perfect во сите употреби. Кај нас, особено во говорот, двата можат да стојат и до завршено време („Го имам видено вчера“, „Кога си се вратил?“), а таму англискиот дозволува само Past Simple. И глаголскиот вид не одлучува: „испив“ (свршен) и „пиев“ (несвршен) не се двете англиски времиња.
Уште три наши обрасци водат кон грешка. „Пред“ значи и before и ago, но пред период („пред две години“) тоа е ago, и тоа по периодот. Со „прв пат“ кај нас обично стои сегашно време („Прв пат летам сам“). А она што трае до сега го кажуваме исто така со сегашно време („Живеам тука пет години“; видете A2-18).
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Вчера испив три кафиња. | I drank three coffees yesterday. | вчера е завршено → Past Simple |
| Денес испив три кафиња. | I've drunk three coffees today. | истиот аорист; денот трае → Present Perfect |
| Сум ги запознал нејзините родители. Ги запознав на нејзиниот роденден. | I've met her parents. I met them at her birthday party. | искуство → Present Perfect; детал (каде) → Past Simple |
| пред две години | two years ago | „пред“ стои напред, ago позади; со ago само Past Simple |
| Кога си пристигнал? / Кога пристигна? | When did you arrive? | прашање кога → Past Simple, без оглед на нашата форма |
| Убава јакна! Каде ја купи? | Nice jacket! Where did you buy it? | еден познат настан → Past Simple и без збор за време |
| Прв пат летам сам. | This is the first time I've flown alone. | кај нас сегашно време; на англиски Present Perfect |
| Ова е најдобрата пица што сум ја јадел. | It's the best pizza I've ever had. | суперлатив + ever → Present Perfect |
| Утрово имав два состанока. | I've had two meetings this morning. / I had two meetings this morning. | во 11 часот утрото трае, во 16 часот е завршено; кај нас реченицата е иста |
| Живеам тука пет години. | I've lived here for five years. | трае до сега: кај нас сегашно време, на англиски Present Perfect A2-18 |
Накратко: кај секоја наша форма за минато прашајте се дали периодот е завршен. Завршено време, прашање кога или познат конкретен настан → Past Simple; период што трае или искуство без време → Present Perfect.
Форма
Зборови за време: отворено или затворено?
| Present Perfect – периодот трае или досегашниот живот | Past Simple – завршено време |
|---|---|
| today, this week, this month, this year (денес, оваа недела, овој месец, оваа година) | yesterday, last week, last month, last year (вчера, минатата недела, минатиот месец, минатата година) |
| this morning (утрото уште трае) | this morning (веќе е попладне) |
| ever, never (некогаш, никогаш – во досегашниот живот), so far, up to now (досега) | in 2010, at three o'clock, two days ago (во 2010 година, во три часот, пред два дена) |
| без збор за време: искуство од животот | без збор за време: еден конкретен настан што и двајцата го знаат (Where did you buy it?) |
| recently (неодамна; и со Past Simple: I recently moved) | when I was a child (кога бев дете), When…? What time…? |
Ист настан во двете времиња
| Present Perfect | Past Simple |
|---|---|
| I've been to Mexico. (искуство, без време) | I went to Mexico last summer. (завршено време) |
| She's written two books so far. (трае) | She wrote her first book in 2015. (завршено) |
| Have you seen Tom this week? | Did you see Tom last week? |
Вообичаен образец во разговор: почнете со Present Perfect (искуство), а за деталите преминете на Past Simple. "Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019. It was beautiful."
Употреба
1Незавршено и завршено време
Со период што уште трае (today, this week, this year, so far) користете Present Perfect. Со завршено време (yesterday, last year, in 2015, ago) користете Past Simple. Кај нас во двата случаи често стои ист аорист, па одлучува само периодот.
2Искуство или конкретен настан во минатото
За искуство од животот, без време, користете Present Perfect. Кога давате или прашувате детали за еден конкретен пат – кога, каде, со кого, како било – преминете на Past Simple.
3Ever, never, the first time, the best… I've ever
Во прашања за целиот досегашен живот (Have you ever…?) и во изјави за досегашниот живот (I've never…) користете Present Perfect. (За завршен период never може да оди и со Past Simple: I never saw him again.) Present Perfect доаѓа и по It's the first time… и по суперлатив: the best / the worst … I've ever…. Научете ги како готови изрази.
4Прашање со кога → Past Simple
Прашањето When…? или What time…? прашува за завршено време, па таму обично стои Past Simple – дури и ако разговорот почнал со Present Perfect.
5Ист настан – што се менува?
Многу настани можат да се опишат со двете времиња. Времето покажува како го гледате настанот: резултат сега и отворен период (Present Perfect) или завршена приказна со време (Past Simple).
Во американскиот англиски Past Simple е вообичаен и во некои ситуации каде што британскиот користи Present Perfect (Did you eat yet?, Did you ever see it?) – видете A2-17. Но со зборовите за завршено време (yesterday, last year, ago) и двата користат само Past Simple.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Го има положено во четврток“ → has passed … on Thursday. Кај нас перфектот со „има“ („го има положено“, „ја имаат реновирано“), особено во говорот, може да стои и до завршено време: „Марија го има положено возачкиот во четврток“. По форма тоа личи на has passed, па лесно се преведува така. Но штом во реченицата има завршено време (on Thursday, last month, in 2021), англискиот бара Past Simple.
2. „Пред три месеци“ → before three months. Кај нас „пред“ значи и before и ago. Кога по него следи период („пред три месеци“, „пред една недела“), англискиот вели ago и го става по периодот. Со ago оди само Past Simple.
3. „Кога си се вратил?“ → When have you come back? Кај нас прашањето со „кога“ често е во перфект со „сум“: „Кога си се вратил од Австралија?“, „Кога сте се запознале?“. Затоа на англиски лесно излегува When have you…? Но прашањето When…? прашува за завршено време: Past Simple.
4. „Утрово разговарав со дванаесет клиенти“ → Past Simple за период што трае. Кај нас аористот е сосема природен и за период што уште не завршил: „Денес испив три кафиња“, „Утрово разговарав со дванаесет клиенти“ (рекнато во десет и пол). На англиски, ако периодот уште трае (today, this week, this morning пред пладне), природниот избор е Present Perfect.
Не мешајте
this morning: отворено или затворено? – Истите зборови може да значат отворен или завршен период. Зависи од тоа кога зборувате. Кај нас реченицата е иста во двата случаи.
ever / never и време во минатото – Во Have you ever…? и I've never… периодот е целиот ваш досегашен живот. Завршеното време го пресекува тој период. Кога периодот е завршен, never може да оди со Past Simple.
How long…? со Present Perfect – За состојба што трае и сега (How long have you lived here?) видете A2-18. За вести и нивните детали видете A2-17.
Правопис и изговор
- Во брз говор I've worked /aɪv wɜːkt/ и I worked /aɪ wɜːkt/ звучат многу слично. Често единствената разлика е малото /v/ – слушајте го и слушајте ги зборовите за време. Кога зборувате, изговорете го /v/ јасно: тоа е истиот глас како нашето „в“, горните заби лесно ја допираат долната усна.
- Кај правилните глаголи Past Simple и минатиот партицип се исти (worked – worked), па времето го покажува помошниот глагол have / has. Кај неправилните глаголи формите често се различни: saw – seen, went – gone / been, ate – eaten.
- worked има еден слог: наставката -ed тука звучи како /t/ и не додава самогласка. Самогласката /ɜː/ ја немаме: усните се опуштени и не се заокружуваат, јазикот е во средината на устата. Не изговарајте ја како „ер“ или „ор“.
- ago е нагласено на вториот слог: /əˈɡəʊ/ (UK), /əˈɡoʊ/ (US). Кај нас двосложните зборови се нагласуваат на првиот слог, па нагласот лесно оди на погрешно место. Првиот слог е слабо /ə/ – краток, опуштен глас, не јасно „а“.
- ever /ˈevə/ (UK), /ˈevər/ (US) е нагласено во прашањата Have you ever…?.
Златно правило
Завршено време, прашање кога или еден конкретен настан од минатото → Past Simple. Периодот уште трае или станува збор за досегашно искуство (без време) → Present Perfect. Штом почнете да давате детали (кога, каде, како), преминете на Past Simple. Не одлучува македонскиот глагол – аорист, перфект со „сум“ или со „има“ – туку времето.
Вежби
A. Форма
Дополнете ги речениците со точната форма на глаголот во заградата. Во оваа вежба користете ги британските форми (видете A2-17, употреба 6).
-
I (see) this film before.
-
I (see) this film last week.
-
you (go) out last night?
-
She (not / call) me today.
-
We (move) here in 2019.
-
This is the first time I (eat) Thai food.
B. Значење
Изберете го точниот одговор. Користете ги британските форми (видете A2-17, употреба 6).
-
Изберете го точниот одговор: … three emails so far today.
-
Изберете го точниот одговор: … my phone on holiday last year, but a waiter found it.holiday (UK), vacation (US)
-
Часот е 16.00. Изберете го точниот одговор: … the bank this morning?
-
Изберете го точниот одговор: How many countries … in your life?
-
Изберете го точниот одговор: your new job?
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
I've visited my grandparents last weekend.
-
Have you ever eaten snails?
-
"Have you been to Berlin?" "Yes, I've been there in May."
-
When have you bought that jacket?
D. Во контекст
Дополнете ги зборовите што недостасуваат во разговорот со точните форми на глаголите во заградите. Користете ги британските форми (видете A2-17, употреба 6).
Lucy: Hi Ben! I 16 (not / see) you for ages!
Ben: I know! I 17 (be) really busy this month. I 18 (start) a new job three weeks ago.
Lucy: Great! 19 you (meet) many people there yet?
Ben: Yes, a few. And I 20 (go) to the office party last Friday.
Lucy: Oh, nice! 21 you (enjoy) it?
E. Ваш ред е
Напишете на англиски за вашите искуства и за вашиот ден.
-
Напишете за едно ваше искуство. Потоа додадете два детали во Past Simple.
-
Напишете две реченици за денешниот ден и една реченица за вчера.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
A2-18 Present Perfect со for и since: „живеам тука пет години“ на англиски I've known Ali ten years.
-
A2-17 Present Perfect со just, already и yet: објаснување на македонски Ставете го already на точното место: I've told you.
-
A2-02 Past Simple или Past Continuous? When, while и during на англиски I (cook) dinner when you called, so I didn't answer the phone.
Одговори
A. Форма
- 've seen / have seen
- saw
- Did … go
- hasn't called / has not called
- moved
- 've eaten / have eaten
B. Значење
- I've written
- I lost
- Did you call
- have you visited
- When did you start
C. Најдете ја грешката
- I visited my grandparents last weekend.
- ✓ Have you ever eaten snails?
- Yes, I went there in May. / Yes, I was there in May.
- When did you buy that jacket?
D. Во контекст
- haven't seen / have not seen
- 've been / have been
- started
- Have … met
- went
- Did … enjoy
E. Ваш ред е
- I've been to Morocco. I went there in 2021 with my sister, and we loved the food.
- I've had two coffees today. I haven't checked my emails yet. Yesterday I worked from home.
F. Мешано повторување
- for
- I've already told you. / I've told you already.
- was cooking
