Present Perfect эсвэл Past Simple? Ялгааг монголоор тайлбарлав
Present Perfect or Past Simple?
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та Present Perfect (одоо төгссөн цаг: I've been to Mexico) ба Past Simple (энгийн өнгөрсөн цаг: I went to Mexico last summer) хоёрын алийг хэрэглэхээ цаг хугацаагаар нь шийдэж чадна: тэр хугацаа одоо ч үргэлжилж байна уу, эсвэл дууссан уу. Мөн туршлагаасаа эхлээд дэлгэрэнгүй рүү нь шилжиж ярьж сурна.
Гол санаа
Хоёр цаг хоёулаа өнгөрсөн үйл явдлын тухай ярьдаг. Ялгаа нь таны бодож буй хугацааны хүрээнд байна.
A1-27-ийн хаалттай хаалгыг санаж байна уу? Дууссан хугацаа хаалттай хаалганы цаана байдаг. Одоо дэлгүүрийн хаалган дээрх самбарыг төсөөлөөрэй. Past Simple-тэй үед самбар дээр CLOSED гэж бичээстэй: хугацаа дууссан – yesterday, last year, in 2010, two days ago. Тэр хугацаанд дахиж юу ч болохгүй. I drank three coffees yesterday.
Present Perfect-тэй үед самбар дээр OPEN гэж бичээстэй: хугацаа одоо ч үргэлжилж байна – today, this week, so far, in my life. Дахиад юм болж болно. I've drunk three coffees today – өдөр хараахан дуусаагүй.
Тиймээс сонгохоосоо өмнө өөрөөсөө асуугаарай: Хугацаа дууссан уу? Хэрэв та хэзээ гэдгийг хэлж эсвэл асууж байвал – өөрөөр хэлбэл дууссан хугацаа – самбар хаалттай: Past Simple. Хугацаа одоо ч нээлттэй, эсвэл та өнөөг хүртэлх бүх амьдралаа бодож байвал Present Perfect нь зөв сонголт. Харин хоёр талын мэдэх нэг тодорхой өнгөрсөн үйл явдлын тухай ярьж байвал хугацааны үггүй ч Past Simple хэрэглэнэ: Nice jacket! Where did you buy it?
Монгол хэл ба англи хэл
Монгол хэлэнд өнгөрсөн цагийн хэд хэдэн хэлбэр бий (-сан, -в, -лаа, -жээ, -ж байсан), гэхдээ англи Present Perfect шиг «өнгөрсөн үйл явдлыг одоотой холбодог» тусгай цаг байхгүй. Бид «Өчигдөр гурван аяга кофе уусан», «Өнөөдөр гурван аяга кофе уучихлаа» гэж хоёуланд нь өнгөрсөн цагийн хэлбэр хэрэглэдэг. Англиар өчигдөр дууссан тул Past Simple, өнөөдөр дуусаагүй тул Present Perfect. Бас «Би Мексикт хоёр удаа очиж байсан» (туршлага) ба «Би 2019 онд Ромд очиж байсан» (тодорхой он) хоёрт монголоор нэг ижил хэлбэр байдаг ч англиар хоёр өөр цаг: I've been to Mexico twice, I went to Rome in 2019. Тиймээс монгол үйл үгийн хэлбэр биш, цаг хугацааны үг шийднэ.
Бусад ялгаа. Нэгдүгээрт, «-ын өмнө» гэдэг нь before ч, ago ч болно. Хэр их хугацаа өнгөрснийг хэлэхэд англиар ago гэж хугацааны дараа нь тавина: «гурван жилийн өмнө» → three years ago. Хоёрдугаарт, «хэзээ ч … -гүй» гэж монголоор хоёр үгүйсгэл хэрэглэдэг бол англиар ганц never хангалттай. Гуравдугаарт, «анх удаа …-ж байна» гэж монголоор одоо цагаар хэлдэг бол англиар the first time + Present Perfect. Сайн мэдээ: «Хэзээ ирсэн бэ?» гэж монголоор ч өнгөрсөн цагаар асуудаг, англиар ч When did you arrive? – Past Simple. Туршлагын тухай «-ж үзсэн үү?» гэдэг асуулт англи Have you ever…?-тэй сайн таарна.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Өчигдөр гурван аяга кофе уусан. | I drank three coffees yesterday. | өчигдөр дууссан → Past Simple; энд адилхан |
| Өнөөдөр гурван аяга кофе уучихлаа. | I've drunk three coffees today. | монголоор өнгөрсөн цаг; англиар өдөр дуусаагүй → Present Perfect |
| Би Мексикт хоёр удаа очиж байсан. | I've been to Mexico twice. | туршлага, хугацаагүй → Present Perfect |
| Би 2019 онд Ромд очиж байсан. | I went to Rome in 2019. | монгол хэлбэр нь дээрхтэй адилхан; англиар он → Past Simple |
| Хэзээ ирсэн бэ? | When did you arrive? | «хэзээ» → Past Simple; энд адилхан |
| Гоё хүрэм байна! Хаанаас авсан бэ? | Where did you buy it? | нэг тодорхой үйл явдал → хугацааны үггүй ч Past Simple |
| Бид гурван жилийн өмнө энд нүүж ирсэн. | We moved here three years ago. | «… -ын өмнө» → хугацаа + ago |
| Та морь унаж үзсэн үү? | Have you ever ridden a horse? | «-ж үзсэн үү?» → Have you ever…? |
| Би наймаалж хэзээ ч идэж үзээгүй. | I've never eaten octopus. | монголоор «хэзээ ч» + «-гүй», англиар зөвхөн never |
| Би анх удаа ганцаараа нисч байна. | This is the first time I've flown alone. | монголоор одоо цаг, англиар Present Perfect |
Товчхондоо: монгол үйл үгийн хэлбэр англи цагийг шийддэггүй – цаг хугацааны үг шийднэ. Дууссан хугацаа, хэзээ гэсэн асуулт, нэг тодорхой үйл явдал → Past Simple; нээлттэй хугацаа, хугацаагүй туршлага → Present Perfect.
Бүтэц
Цаг хугацааны үгс: нээлттэй юу, хаалттай юу?
| Present Perfect – хугацаа одоо ч нээлттэй, эсвэл өнөөг хүртэлх амьдрал | Past Simple – дууссан хугацаа |
|---|---|
| today, this week, this month, this year | yesterday, last week, last month, last year |
| this morning (одоо ч өглөө байна) | this morning (одоо үдээс хойш болсон) |
| ever, never (өнөөг хүртэлх амьдралд), so far, up to now | in 2010, at three o'clock, two days ago |
| хугацааны үггүй: таны амьдрал дахь туршлага | хугацааны үггүй: хоёр талын мэдэх нэг тодорхой үйл явдал (Where did you buy it?) |
| recently (Past Simple-тэй ч хэрэглэнэ: I recently moved) | when I was a child, When…? What time…? |
Нэг үйл явдал хоёр өөр цагаар
| Present Perfect | Past Simple |
|---|---|
| I've been to Mexico. (туршлага, хугацаагүй) | I went to Mexico last summer. (дууссан хугацаа) |
| She's written two books so far. (одоо ч нээлттэй) | She wrote her first book in 2015. (дууссан) |
| Have you seen Tom this week? | Did you see Tom last week? |
Ярианы түгээмэл дараалал: эхлээд Present Perfect-ээр (туршлага), дараа нь дэлгэрэнгүйг Past Simple-ээр. "Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019. It was beautiful."
Хэрэглээ
1Дуусаагүй хугацаа ба дууссан хугацаа
Дуусаагүй хугацаатай (today, this week, this year, so far) Present Perfect хэрэглэнэ. Дууссан хугацаатай (yesterday, last year, in 2015, ago) Past Simple хэрэглэнэ. Монголоор үйл үгийн хэлбэр энэ ялгааг ихэвчлэн харуулдаггүй, цаг хугацааны үг л шийднэ.
2Туршлага ба тодорхой нэг үйл явдал
Амьдралын туршлагыг хугацаагүйгээр хэлэхэд Present Perfect хэрэглэнэ. Тодорхой нэг үйл явдлын дэлгэрэнгүйг – хэзээ, хаана, хэнтэй, ямар байсныг – хэлэх эсвэл асуухад Past Simple рүү шилжинэ.
3Ever, never, the first time, the best… I've ever
Бүх амьдралын тухай асуултад (Have you ever…?) болон өнөөг хүртэлх амьдралын тухай өгүүлбэрт (I've never…) Present Perfect хэрэглэнэ. (Дууссан хугацааны хүрээнд never нь Past Simple-тэй ч явж болно: I never saw him again.) It's the first time… болон харьцуулалтын дээд зэрэг (superlative) – the best / the worst … I've ever… – дараа ч Present Perfect ирнэ. Эдгээрийг тогтсон загвар болгон цээжлээрэй.
4Хэзээ гэсэн асуулт → Past Simple
When…? эсвэл What time…? гэсэн асуулт дууссан хугацааны тухай асуудаг тул ихэвчлэн Past Simple-ээр асууна – яриа Present Perfect-ээр эхэлсэн байсан ч. Энд монгол хэл ч адилхан: «Хэзээ ирсэн бэ?»
5Нэг үйл явдал: юу өөрчлөгдөх вэ?
Олон үйл явдлыг аль ч цагаар хэлж болно. Цаг нь таны хэрхэн харж байгааг илэрхийлнэ: одоогийн үр дүн ба нээлттэй хугацаа (Present Perfect) эсвэл хугацаатай, дууссан түүх (Past Simple).
Америк англи хэлэнд зарим Present Perfect-ийн нөхцөлд Past Simple түгээмэл (Did you eat yet?, Did you ever see it?) – A2-17-ийг үзнэ үү. Дууссан хугацааны үгтэй (yesterday, last year, ago) бол британи, америк англи хэлний аль алинд нь зөвхөн Past Simple.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. Дууссан хугацаатай Present Perfect. Монголоор «Нагац эгч маань Улаанбаатар руу нүүхээсээ өмнө 2010 онд Дарханд сувилагчаар ажиллаж байсан», «Аравдугаар ангид байхдаа би Эрдэнэтэд болсон математикийн олимпиадад оролцож байсан» гэж «-ж байсан»-ыг тодорхой хугацаатай ч хэрэглэдэг. Олон хүн «-ж байсан» = have been, эсвэл «have + V3 = өнгөрсөн цаг» гэж цээжилдэг тул дууссан хугацаатай have / has + past participle гаргана. Он, yesterday, last…, ago, when I was…-тэй англиар зөвхөн Past Simple.
2. «Гурван жилийн өмнө» → before three years. «-ын өмнө» гэдэг нь before ч, ago ч болдог. Хэр их хугацаа өнгөрснийг хэлэхэд англиар ago-г хугацааны дараа тавина. Before + хугацаа энэ утгыг өгдөггүй. (Before ганцаараа, хугацаагүй бол «өмнө нь» гэсэн утгатай: I've never been there before.)
3. «Анх удаа …-ж байна» → first time + одоо цаг. Монголоор «Солонгос зочид маань гэрт анх удаа хонож байгаа болохоор их зураг авч байна» гэж одоо цагаар хэлдэг. Англиар It's / This is the first time гэсний дараа Present Perfect ирнэ.
4. Хоёр үгүйсгэл. Монголоор «хэзээ ч» гэдэг үг үйл үгийн «-гүй»-тэй хамт явдаг: «Аав маань Улаанбаатарт олон жил такси барьж байгаа ч хэзээ ч осол гаргаж байгаагүй». Үгчлэн орчуулбал англиар хоёр үгүйсгэл гарна. Англиар нэг үгүйсгэл хангалттай: never, эсвэл not … ever.
Бүү андуураарай
this morning: нээлттэй юу, хаалттай юу? – Нэг ижил үг нээлттэй ч, дууссан ч хугацаа байж болно. Хэзээ ярьж байгаагаас хамаарна. Монголоор хоёр тохиолдолд адилхан «Өнөө өглөө хоёр хурал хийсэн» гэж хэлж болно; англиар үйл үгийн цаг өглөө дууссан эсэхийг харуулна.
ever / never ба өнгөрсөн тодорхой хугацаа – Have you ever…?, I've never… дээр хугацааны хүрээ нь таны өнөөг хүртэлх бүх амьдрал. Дууссан хугацааны үг энэ хүрээг таслана. Хугацааны хүрээ дууссан бол never нь Past Simple-тэй явж болно.
How long…? ба Present Perfect – Одоо ч үргэлжилж буй байдлыг (How long have you lived here?) A2-18 хичээлээс үзнэ үү. Анхаар: монголоор «Би энд таван жил амьдарч байна», «Түүнийг 2015 оноос хойш мэднэ» гэж одоо цагаар хэлдэг. Англиар энд одоо цаг биш, Present Perfect: I've lived here for five years, I've known him since 2015. Мэдээ, түүний дэлгэрэнгүйн тухай A2-17 хичээлээс үзнэ үү.
Зөв бичих ба дуудлага
- Хурдан ярианд I've worked /aɪv wɜːkt/ ба I worked /aɪ wɜːkt/ бараг адилхан сонсогддог. Ихэнхдээ цорын ганц ялгаа нь жижигхэн /v/. Үүнийг сайн сонсож, цаг хугацааны үгийг ч анхаараарай. /v/ хэлэхдээ дээд шүдээ доод уруулдаа хүргэ; хоёр уруулаараа хэлбэл I've бүдгэрнэ.
- worked дахь /w/-д шүд оролцдоггүй: уруулаа «у» хэлэх гэж байгаа юм шиг дугуйлаад нээ. /ɜː/ бол шинэ, урт эгшиг: уруулаа дугуйлахгүй, хэлээ амны голд байлгаарай; энэ нь «э» ч, «ө» ч биш.
- Ердийн үйл үгийн -ed нь тусдаа үе болохгүй, зөвхөн t, d-ийн дараа л үе болно: дуу оролцдоггүй авианы дараа /t/ (worked), дуутай авианы дараа /d/ (lived, played), t, d-ийн дараа /ɪd/ (started). worked нэг үетэй: төгсгөлийн /kt/-ийн хооронд эгшиг бүү оруул. «воркэд» гэвэл буруу.
- Ердийн үйл үгийн Past Simple ба past participle (гурав дахь хэлбэр / V3) адилхан (worked – worked), тиймээс цагийг have / has гэсэн туслах үйл үг харуулна. Дүрмийн бус үйл үгэнд хэлбэр нь ихэвчлэн өөр: saw – seen, went – gone / been, ate – eaten.
- ago-гийн өргөлт хоёр дахь үе дээр: /əˈɡəʊ/ (UK), /əˈɡoʊ/ (US) – «a-GO». Монголоор өргөлт эхний үе дээр байдаг тул «А-го» гэж хэлэх хандлагатай; эхний үе нь сул, богино /ə/.
- ever /ˈevə/ (UK), /ˈevər/ (US) нь Have you ever…? гэсэн асуултад өргөлттэй сонсогдоно.
Алтан дүрэм
Дууссан хугацаа, хэзээ гэсэн асуулт эсвэл нэг тодорхой өнгөрсөн үйл явдал → Past Simple. Одоо ч нээлттэй хугацаа эсвэл өнөөг хүртэлх амьдралын туршлага (хугацаа заагаагүй) → Present Perfect. Дэлгэрэнгүйг (хэзээ, хаана, яаж) хэлмэгц Past Simple рүү шилжээрэй. Монгол үйл үгийн хэлбэр биш, цаг хугацааны үг шийднэ: «гурван жилийн өмнө» = three years ago.
Дасгал
A. Бүтэц
Энэ дасгалд британи англи хэлний хэлбэрийг хэрэглээрэй (A2-17, хэрэглээ 6-г үзнэ үү). Хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
-
I (see) this film before.
-
I (see) this film last week.
-
you (go) out last night?
-
She (not / call) me today.
-
We (move) here in 2019.
-
This is the first time I (eat) Thai food.
B. Утга
Британи англи хэлний хэлбэрийг хэрэглээрэй (A2-17, хэрэглээ 6-г үзнэ үү).
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … three emails so far today.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … my phone on holiday last year, but a waiter found it.holiday (UK), vacation (US)
-
Одоо үдээс хойш 4 цаг болж байна. Зөв хариултыг сонгоно уу: … the bank this morning?
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: How many countries … in your life?
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: your new job?
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
I've visited my grandparents last weekend.
-
Have you ever eaten snails?
-
"Have you been to Berlin?" "Yes, I've been there in May."
-
When have you bought that jacket?
D. Нөхцөл байдалд
Британи англи хэлний хэлбэрийг хэрэглээрэй (A2-17, хэрэглээ 6-г үзнэ үү). Хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
Lucy: Hi Ben! I 16 (not / see) you for ages!
Ben: I know! I 17 (be) really busy this month. I 18 (start) a new job three weeks ago.
Lucy: Great! 19 you (meet) many people there yet?
Ben: Yes, a few. And I 20 (go) to the office party last Friday.
Lucy: Oh, nice! 21 you (enjoy) it?
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Өөрийн амьдралд тохиолдсон нэг туршлагын тухай бичнэ үү. Дараа нь Past Simple-ээр хоёр дэлгэрэнгүй нэмээрэй.
-
Өнөөдрийн тухай хоёр, өчигдрийн тухай нэг өгүүлбэр бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A2-18 Present Perfect + for, since: «… жил амьдарч байна»-г англиар зөв хэлэх нь I've known Ali ten years.
-
A2-17 Present Perfect: just, already, yet – «дөнгөж сая», «аль хэдийн», «хараахан» already-г зөв байранд нь оруулна уу: I've told you.
-
A2-02 Past Simple эсвэл Past Continuous? When, while-ийн ялгааг монголоор тайлбарлав I (cook) dinner when you called, so I didn't answer the phone.
Хариулт
A. Бүтэц
- 've seen / have seen
- saw
- Did … go
- hasn't called / has not called
- moved
- 've eaten / have eaten
B. Утга
- I've written
- I lost
- Did you call
- have you visited
- When did you start
C. Алдааг олоорой
- I visited my grandparents last weekend.
- ✓ Have you ever eaten snails?
- Yes, I went there in May. / Yes, I was there in May.
- When did you buy that jacket?
D. Нөхцөл байдалд
- haven't seen / have not seen
- 've been / have been
- started
- Have … met
- went
- Did … enjoy
E. Таны ээлж
- I've been to Morocco. I went there in 2021 with my sister, and we loved the food.
- I've had two coffees today. I haven't checked my emails yet. Yesterday I worked from home.
F. Холимог давталт
- for
- I've already told you. / I've told you already.
- was cooking
