Past Simple монголоор: дүрмийн бус үйл үг, did ба didn't
Past Simple: Irregular Verbs, Did and Didn't
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та хамгийн түгээмэл 40 дүрмийн бус үйл үгийн өнгөрсөн хэлбэрийг (went, had, saw, took…) хэрэглэж, didn't-ээр үгүйсгэл, Did…?-ээр асуулт зохиож, богино хариулт өгч, өнгөрсөн цагийн тухай асуух үгтэй асуулт (Where did you go?) тавьж чадна.
Гол санаа
Англи хэлний хамгийн түгээмэл үйл үгсийн олонх нь өнгөрсөн цагт -ed авдаггүй. Тэд хэлбэрээ өөрчилдөг: go → went, see → saw, eat → ate. Эдгээр нь дүрмийн бус үйл үг (irregular verbs). Нэг дүрэм байхгүй ч олонх нь ижил байдлаар өөрчлөгддөг гэр бүл-д хуваагддаг. Урт, санамсаргүй жагсаалт цээжлэхээс бүлгээр нь сурах нь хамаагүй амархан.
Одоо сайн мэдээ. Үгүйсгэл, асуултад дүрмийн бус хэлбэр алга болдог. Did-г цаг хугацааны тамга гэж бодоорой. Тэр бүх өгүүлбэрт «ӨНГӨРСӨН» гэсэн тамга дардаг тул гол үйл үг өнгөрсөн цагийг дахин харуулах шаардлагагүй. Тэр үндсэн хэлбэр-тээ буцна: I went → I didn't go → Did you go?
Тамга дүрмийн үйл үгт ч ажилладаг: I worked → I didn't work → Did you work? Тиймээс бүх хүн, бараг бүх үйл үгт ганцхан туслах үйл үг хэрэгтэй: did.
Be өөр. Тэр үгүйсгэл, асуултаа өөрөө бүтээдэг: I wasn't…, Were you…? (A1-26-ийг үзнэ үү). Can шиг модаль үйл үг ч did хэрэглэдэггүй.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор өнгөрсөн цагийн үгүйсгэл, асуулт үйл үг дээрээ л хийгддэг: «явсан» → «яваагүй» → «явсан уу?». Туслах үйл үг байхгүй, үгийн дараалал өөрчлөгддөггүй. Англиар did гэсэн тусдаа үг хэрэгтэй, тэр нь өгүүлэгдэхүүний өмнө ирж, гол үйл үг үндсэн хэлбэрт буцна. Монгол «-аагүй» өнгөрсөн цаг, үгүйсгэлийг хамт агуулдаг тул англиар ч хоёуланг нь тэмдэглэх гээд didn't went гэх нь элбэг.
Бусад хоёр ялгаа. Нэгдүгээрт, монголоор богино хариултад үйл үгээ давтдаг: «Тасалбар авсан уу?» – «Тийм, авсан». Англиар Yes, I did. Хоёрдугаарт, «Хэн ч ирээгүй», «Юу ч аваагүй» гэж «ч»-тэй үгийг үгүйсгэлтэй хамт хэрэглэдэг. Англиар нэг өгүүлбэрт ганц үгүйсгэл: Nobody came. I didn't buy anything. Энд адилхан зүйл ч бий: монгол үйл үг шиг англи did ч хүнээрээ хувирдаггүй: I did, she did, they did.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Би өчигдөр орой эрт унтсан. | I went to bed early last night. | дүрмийн бус хэлбэрийг цээжилнэ |
| Би сайн унтаагүй. | I didn't sleep well. | монголоор нэг үгэнд; англиар didn't + үндсэн хэлбэр |
| Өнөө өглөө мэдээ үзсэн үү? | Did you see the news this morning? | монголоор сул үг төгсгөлд; англиар Did урагшаа |
| Чи амралтаараа хаашаа явсан бэ? | Where did you go on holiday? | асуух үг + did + өгүүлэгдэхүүн + үндсэн хэлбэр |
| «Ажилд орсон уу?» «Тийм, орсон!» | "Did she get the job?" "Yes, she did!" | монголоор үйл үгээ давтана; англиар did |
| Үдэшлэгт хэн ч ирээгүй. | Nobody came to the party. | «ч … -гүй» → ганц үгүйсгэл |
| Тэр, бид, тэд ирсэн. | She / We / They came. | энд адилхан: хүнээрээ хувирдаггүй |
Товчхондоо: үгүйсгэл, асуултад did өнгөрсөн цагийг авч явна, гол үйл үг үндсэн хэлбэр; богино хариулт Yes, I did; «хэн ч … -гүй» → nobody + батлах үйл үг.
Бүтэц
Түгээмэл 40 дүрмийн бус үйл үг, гэр бүлээр нь
| Гэр бүл | Үндсэн хэлбэр → Өнгөрсөн |
|---|---|
| 1. Өөрчлөгддөггүй | put → put, cut → cut, cost → cost, let → let, read → read («red» шиг дуудна) |
| 2. d → t, эсвэл богино эгшиг + t | send → sent, spend → spent, leave → left, feel → felt, keep → kept, meet → met, lose → lost |
| 3. -ought / -aught | buy → bought, bring → brought, think → thought, teach → taught |
| 4. -ew | know → knew, grow → grew, fly → flew |
| 5a. Эгшиг → a (cat дахь шиг богино авиа) | begin → began, drink → drank, swim → swam, run → ran |
| 5b. Эгшиг → a + e (day дахь шиг авиа) | give → gave, come → came |
| 6. Эгшиг → o | get → got, write → wrote, drive → drove, speak → spoke, tell → told |
| 7. Нэг бүрчлэн цээжлэх | go → went, have → had, do → did, make → made, say → said, see → saw, take → took, eat → ate, find → found, hear → heard |
Be-ийн өнгөрсөн цаг (was / were) A1-26-д бий.
Батлах, үгүйсгэх, асуулт
| Загвар | Жишээ | |
|---|---|---|
| Батлах | өгүүлэгдэхүүн + өнгөрсөн хэлбэр | She went home. / She worked late. |
| Үгүйсгэх | өгүүлэгдэхүүн + didn't (did not) + үндсэн хэлбэр | She didn't go home. / She didn't work late. |
| Тийм / үгүй асуулт | Did + өгүүлэгдэхүүн + үндсэн хэлбэр? | Did she go home? / Did she work late? |
Богино хариулт
| Асуулт | Тийм | Үгүй |
|---|---|---|
| Did you see the match? | Yes, I did. | No, I didn't. |
| Did they like the hotel? | Yes, they did. | No, they didn't. |
Асуух үгтэй асуулт (A1-16-ийн үгийн дараалал): асуух үг + did + өгүүлэгдэхүүн + үндсэн хэлбэр.
| Асуух үг | did | Өгүүлэгдэхүүн | Үндсэн хэлбэр |
|---|---|---|---|
| Where | did | you | go? |
| What | did | she | say? |
| When | did | they | arrive? |
Хэрэглээ
1Батлах өгүүлбэрт дүрмийн бус үйл үг
Дууссан үйлдэлд дүрмийн бус өнгөрсөн хэлбэрийг -ed үйл үгтэй адил хэрэглэнэ. Хэлбэр нь бүх хүнд адилхан.
2Didn't + үндсэн хэлбэрээр үгүйсгэх
Didn't + үндсэн хэлбэр. Didn't өнгөрсөн цагийг авч явдаг тул гол үйл үг өөрчлөгдөхгүй.
3Тийм / үгүй асуулт ба богино хариулт
Did + өгүүлэгдэхүүн + үндсэн хэлбэр. Богино хариултад did / didn't.
4Өнгөрсөн цагийн тухай асуух үгтэй асуулт
Асуух үгийг did-ийн өмнө тавина: асуух үг + did + өгүүлэгдэхүүн + үндсэн хэлбэр.
5Be did хэрэглэдэггүй
Be үгүйсгэл, асуултаа өөрөө бүтээнэ: wasn't / weren't, Was…? / Were…? A1-26-ийг үзнэ үү.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Тийм, зарсан» → Yes, I sold. Монголоор богино хариултад үйл үгээ давтдаг: «Өвөө, цагаан морио Хархорины хөршдөө зарсан уу?» – «Тийм, зарсан». Англиар богино хариултад did / didn't, гол үйл үгийг давтахгүй.
2. «Яаж олсон бэ?» → How you found? Монголоор асуух үг, үйл үг байрандаа үлдэж, асуух сул үг төгсгөлд нэмэгддэг: «Хотын төвд ийм хямд байр яаж олсон бэ?» Англиар асуух үг + did + өгүүлэгдэхүүн + үндсэн хэлбэр.
3. «Хэн ч ирээгүй» → Nobody didn't come. Монголоор «хэн ч», «юу ч» гэдэг үгийг үгүйсгэлтэй хамт хэрэглэдэг: «Цагаан сарын шинийн нэгэнд манай оффист хэн ч ажиллаагүй», «Дөлгөөн гэрээсээ гадагш харсан ч харанхуйд юу ч хараагүй». Англиар nobody, nothing өөрөө үгүйсгэл тул үйл үг батлах хэлбэртэй: Nobody came. Эсвэл didn't … anything.
4. «Идээгүй» → didn't ate. Монгол «-аагүй» өнгөрсөн цаг, үгүйсгэлийг хамт агуулдаг: «Дүү маань оройн хоолондоо ногоогоо огт идээгүй». Тиймээс англиар ч хоёуланг нь тэмдэглэх гээд didn't + өнгөрсөн хэлбэр гарна. Англиар didn't л өнгөрсөн цагийг авч явна.
Бүү андуураарай
Туслах үйл үг did эсвэл гол үйл үг did – Did туслах үйл үг ч, гол үйл үг do-гийн өнгөрсөн хэлбэр ч байж болно, бүр нэг өгүүлбэрт.
didn't + үйл үг эсвэл wasn't / weren't + тэмдэг нэр – Ердийн үйл үг didn't хэрэглэнэ; be нь wasn't / weren't.
Did you…? эсвэл Have you ever…? – Did you see…? дууссан цаг үеийн (өчигдөр, өнгөрсөн долоо хоног) тухай асууна. Have you ever seen…? одоог хүртэлх таны бүх амьдралын тухай асууна; үүнийг A2-16-д үзнэ. Монголоор хоёуланг нь «үзсэн үү?» гэж асууж болох тул цагийн үгэнд анхаараарай.
Зөв бичих ба дуудлага
- Read (өнгөрсөн) одоо цагийнхтайгаа адилхан бичигддэг ч /red/ гэж, red (улаан) шиг дуудагдана.
- Said /sed/ – red-тэй холбоцтой, paid-тэй биш. Says /sez/.
- Bought, brought, thought, taught бүгд хоорондоо холбоцтой: /ɔːt/ (UK), /ɑːt/ эсвэл /ɔːt/ (US) – «bawt» шиг. UK англиар sport-той ч холбоцтой. Бичигдсэн gh дуудагдахгүй.
- Gave, came нь day дахь /eɪ/ эгшигтэй; began, drank, swam, ran нь cat дахь богино /æ/ эгшигтэй. /æ/ монгол хэлэнд байхгүй: «а» хэлэх шиг амаа ангайж, хэлээ «э» шиг урагш байлгаарай.
- Ate /et/ эсвэл /eɪt/ (UK), /eɪt/ (US) – «et» эсвэл «eight» шиг.
- Didn't /ˈdɪdnt/ – хоёр үе, хоёр дахь нь маш богино. Хурдан ярианд төгсгөлийн t бараг сонсогддоггүй. d, n хооронд эгшиг бүү нэмээрэй.
- Did you ихэвчлэн /ˈdɪdʒu/ болж нийлдэг – «didja» шиг: Did you see it?
- Knew нь new шиг сонсогдоно: /njuː/ (UK), /nuː/ (US). k дуудагдахгүй.
- thought дахь /θ/ монгол хэлэнд байхгүй: хэлний үзүүрийг шүдний хооронд хавчуулаарай.
Алтан дүрэм
Батлах өгүүлбэрт өнгөрсөн хэлбэр (went, saw, worked). Үгүйсгэл, асуултад didn't / Did + үндсэн хэлбэр (didn't go, Did you see?) – did өнгөрсөн цагийг авч явна. Богино хариулт: Yes, I did. / No, I didn't. Be үгүйсгэл, асуултаа did-гүй бүтээнэ.
Дасгал
A. Бүтэц
Өнгөрсөн хэлбэрийг бичиж, дутуу үгийг нөхөөрэй.
-
go-гийн өнгөрсөн хэлбэр:
-
buy-ийн өнгөрсөн хэлбэр:
-
write-ийн өнгөрсөн хэлбэр:
-
put-ийн өнгөрсөн хэлбэр:
-
I (not / see) him yesterday.
-
you (have) a good weekend?
-
Where you (go) last summer?
B. Утга
Зөв хариултыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … at the meeting?
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: What … yesterday?
-
"Did they win?" "No, they ."
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I … well this morning.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
She didn't came to class.
-
Did you bought milk?
-
Where you went last night?
-
We ate at a lovely restaurant.
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй.
Leo: Hi, Nina! 16 you have a good holiday?
Nina: Yes, I 17! We 18 (fly) to Greece and 19 (stay) on a small island.
Leo: What 20 you do there?
Nina: We swam every day and 21 (eat) fresh fish every evening. But we 22 (not / see) any dolphins!
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Өчигдрийн тухай дүрмийн бус үйл үгтэй гурван өгүүлбэр бичнэ үү.
-
Найзаасаа сүүлийн амралтынх нь тухай асуух хоёр асуулт бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A1-27 Past Simple (энгийн өнгөрсөн цаг) монголоор: дүрмийн үйл үг, -ed Өнгөрсөн хэлбэрийг бичнэ үү: study
-
A1-26 Was ба were монголоор: be-ийн өнгөрсөн цаг, there was, I was born Зөв хариултыг сонгоно уу: … the shops open?
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does – үгүйсгэл ба асуултыг монголоор Зөв хариултыг сонгоно уу: … your brother like football?
Хариулт
A. Бүтэц
- went
- bought
- wrote
- put
- didn't see / did not see
- Did … have
- did … go
B. Утга
- Were you
- did you do
- didn't / did not
- didn't feel
C. Алдааг олоорой
- She didn't come to class.
- Did you buy milk?
- Where did you go last night?
- ✓ We ate at a lovely restaurant.
D. Нөхцөл байдалд
- Did
- did
- flew
- stayed
- did
- ate
- didn't see / did not see
E. Таны ээлж
- I got up at seven. I had coffee with my sister. I went to the gym.
- Where did you go? What did you eat?
F. Холимог давталт
- studied
- Were
- Does
