Present Perfect: just, already, yet – «дөнгөж сая», «аль хэдийн», «хараахан»
Present Perfect: Just, Already, Yet
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та одоо ач холбогдолтой өнгөрсөн үйлдлийн тухай (I've lost my keys) ярьж, мэдээ хуваалцаж, just, already, yet-ийг өгүүлбэрт зөв байранд нь хэрэглэж чадна.
Гол санаа
Өнөөдрийн хийх ажлынхаа жагсаалтыг төсөөлөөрэй. Зарим ажлын хажууд чагт тэмдэг байна, заримд нь байхгүй. Жагсаалтаа харахдаа та ажил бүрийг хэзээ хийснээ асуудаггүй. Та «Одоо юу хийгдсэн, юу хийгдээгүй вэ?» гэж асууна.
Энэ хичээлд Present Perfect (одоо төгссөн цаг) яг энэ үүргийг гүйцэтгэнэ. Энэ нь өнгөрсөн үйлдлийг одооноос хардаг, учир нь үр дүн нь одоо энд байна: I've lost my keys (тиймээс би орж чадахгүй). She's broken her arm (тиймээс тэр теннис тоглож чадахгүй).
Гурван жижиг үг жагсаалт дахь чагтыг тодорхойлно. Just бол шинэхэн чагт: саяхан болсон. Already бол эрт, эсвэл одоогоос өмнө тавигдсан чагт: I've already paid. Yet бол чагтгүй, гэхдээ чагт тавигдана гэж хүлээж буй ажил: I haven't called her yet. Жагсаалт одоогийн тухай тул үйл үг ч одоогийн тухай: have/has + past participle.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор одоо ач холбогдолтой үр дүнг ихэвчлэн «-чихлаа», «-чихсан» гэж хэлдэг: «Түлхүүрээ гээчихлээ», «Бороо зогсчихлоо». Энэ нь англи Present Perfect-тэй утгаараа ойр. Гурван жижиг үгийн утга ч таарна: «дөнгөж сая» = just, «аль хэдийн» = already, «хараахан … -гүй» = not … yet – энд адилхан.
Ялгаа нь байрлал ба туслах үйл үгэнд. Монголоор эдгээр үг үйл үгийн өмнө ирдэг: «Би хараахан шийдээгүй». Англиар just, already нь have / has-ийн ард, past participle-ийн өмнө, харин yet өгүүлбэрийн төгсгөлд: I haven't decided yet. Мөн монголоор «аль хэдийн хийчихсэн» гэхэд туслах үйл үг байхгүй, харин англиар have / has заавал хэрэгтэй. Асуултад монголоор төгсгөлд нь «уу / үү» нэмэхэд л болно («Илгээмж ирсэн үү?»), англиар Has өгүүлбэрийн эхэнд гарна.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Түлхүүрээ гээчихлээ. | I've lost my keys. | «-чихлаа» (үр дүн одоо) → Present Perfect |
| Би таны мессежийг дөнгөж сая харлаа. | I've just seen your message. | «дөнгөж сая» = just: have-ийн ард |
| Тэр гэрийн даалгавраа аль хэдийн хийчихсэн. | She's already finished her homework. | «аль хэдийн» = already; англиар has заавал |
| Би хараахан шийдээгүй. | I haven't decided yet. | монголоор үйл үгийн өмнө; англиар yet төгсгөлд |
| Илгээмж ирсэн үү? | Has the parcel arrived yet? | монголоор «үү» төгсгөлд; англиар Has эхэнд |
| Хараарай! Бороо зогсчихлоо. | Look! It's stopped raining. | it's = it has; монголоор «бороо» өгүүлэгдэхүүн, англиар it |
Товчхондоо: «-чихлаа / -чихсан» (үр дүн одоо) → have / has + V3. «Дөнгөж сая», «аль хэдийн» → just / already have / has-ийн ард. «Хараахан … -гүй» → not … yet төгсгөлд.
Бүтэц
Present Perfect (A2-16-ийн давталт)
| Өгүүлэгдэхүүн | have / has | past participle |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | finished. |
| he / she / it | has ('s) | finished. |
| үгүйсгэл | haven't / hasn't | finished. |
| асуулт | Have you / Has she… | finished? |
She's finished her homework-д 's = has: үйлдэл харуулсан past participle, энд тусагдахуунтай, үүнийг хэлж байна. (Зарим past participle be-гийн ард тэмдэг нэр болдог: It's broken = it is – A2-16-г үзнэ үү.)
Just, already, yet: утга ба байрлал
| Үг | Утга | Өгүүлбэрийн төрөл | Байрлал | Жишээ |
|---|---|---|---|---|
| just | дөнгөж сая | голдуу батлах | have/has ба past participle-ийн хооронд | I've just finished. |
| already | одоогоос өмнө; бодсоноос эрт | батлах ба асуулт | have/has ба past participle-ийн хооронд, эсвэл төгсгөлд | She's already left. / She's left already. |
| yet | одоог хүртэл (болно гэж хүлээж байна) | үгүйсгэл ба асуулт | өгүүлбэрийн төгсгөлд | I haven't eaten yet. / Have you eaten yet? |
Yet-тэй богино хариулт: "Is it ready?" "Not yet."
Хэрэглээ
1Одоо үр дүнтэй өнгөрсөн үйлдэл
Өнгөрсөн үйлдлийн үр дүн одоо чухал бол Present Perfect хэрэглэнэ. Хэзээ болсныг хэлэхгүй; гол нь үр дүн.
2Just = дөнгөж сая
Just-ийг have/has ба past participle-ийн хооронд тавина. Үйлдэл маш саяхан болсныг харуулна.
3Already = одоогоос өмнө, эсвэл бодсоноос эрт
Already ихэвчлэн have/has ба past participle-ийн хооронд ирнэ. Ярианд төгсгөлд ч ирж болно. Асуултад ихэвчлэн гайхшрал илэрхийлнэ: ийм хурдан уу?
4Yet = одоог хүртэл, гэхдээ хүлээж байна
Yet-ийг үгүйсгэл ба асуултад хэрэглэнэ. Ихэвчлэн өгүүлбэрийн төгсгөлд, тусагдахууны ард ирнэ. Yet-тэй үгүйсгэл «одоо биш, гэхдээ дараа нь болох байх» гэсэн утгатай.
5Мэдээ хэлэх
Шинэхэн мэдээг ихэвчлэн Present Perfect-ээр хэлдэг, учир нь мэдээ шинэ бөгөөд одоо чухал. Дэлгэрэнгүйг (хэзээ, хаана, яаж) нэмэхдээ ихэвчлэн Past Simple (энгийн өнгөрсөн цаг) рүү шилжинэ – A2-19-ийг үзнэ үү.
6Америк англи хэл: just, already, yet-тэй Past Simple
Америк англи хэлэнд just, already, yet-тэй Past Simple маш түгээмэл. Хоёр хэлбэр хоёулаа зөв. Британи англи хэл ихэвчлэн Present Perfect-ийг илүүд үздэг. Энэ хичээлд бид Present Perfect-ийг дадлага хийнэ.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Аль хэдийн биччихсэн» → have-гүй. Монголоор «IELTS-ийн эссэгээ аль хэдийн биччихсэн, одоо дүрмийн алдаагаа шалгаж байна» гэхэд туслах үйл үг байхгүй. Тиймээс олон хүн already + past participle гэж have-ийг хаядаг. Англиар have / has заавал хэрэгтэй (эсвэл америк маягаар Past Simple: I already wrote).
2. «Хараахан … -гүй» → yet үйл үгийн өмнө. Монголоор «хараахан» үйл үгийн өмнө ирдэг: «Өвөө маань шинэ ухаалаг утсаа яаж хэрэглэхийг хараахан сураагүй байна». Үгчлэн орчуулбал yet дунд нь гарна. Англиар үгүйсгэлд yet өгүүлбэрийн төгсгөлд.
3. «Суудлаа захиалчихсан уу?» → have-гүй асуулт. Монголоор асуулт хийхэд төгсгөлд нь «уу / үү» нэмэхэд л болно: «Дөлгөөн, Дархан явах галт тэргэнд суудлаа захиалчихсан уу?». Үгчлэн орчуулбал өгүүлбэрийн дараалал өөрчлөгдөхгүй, туслах үйл үг ч алга. Англиар Have / Has өгүүлбэрийн эхэнд гарна.
Бүү андуураарай
асуултад yet эсвэл already – Yet бол энгийн асуулт: болно гэж хүлээж байна. Already гайхшрал илэрхийлнэ: бодсоноос эрт болжээ.
just = дөнгөж сая эсвэл just = зөвхөн – Present Perfect-тэй just ихэвчлэн «дөнгөж сая» гэсэн утгатай. Бусад өгүүлбэрт «зөвхөн» гэсэн утгатай байж болно.
yet эсвэл still – Still (ямар нэг зүйл үргэлжилж байна: I still haven't finished) болон any more / no longer-ийг B1-33-т үзнэ. Present Perfect ба Past Simple-ийн сонголтыг A2-19-д үзнэ.
Зөв бичих ба дуудлага
- Ярианд have, has товчлогдож, сонсогдохгүй алга болох нь амархан: I've just seen it /aɪv dʒʌst siːn ɪt/, She's already left /ʃiːz ɔːlˈredi left/. Жижигхэн /v/ эсвэл /z/-г сонсоорой.
- already нэг үг, өргөлт хоёр дахь үе дээр: /ɔːlˈredi/. Монгол заншлаар эхний үеийг бүү онцлоорой. all ready (хоёр үг = бүрэн бэлэн: We're all ready to go)-тай бүү андуураарай.
- just /dʒʌst/: /dʒ/ нь монгол «ж»-тэй ойролцоо; /ʌ/ богино, сул – «а»-тай ойр. I've just…-д just ихэвчлэн өргөлттэй: дуу хоолой just дээр бага зэрэг дээшилнэ. Төгсгөлийн /st/-ийн ард эгшиг бүү нэмээрэй.
- yet /jet/ нь yes шиг эхэлнэ. Тийм / үгүй асуултын төгсгөлд дуу хоолой ихэвчлэн дээшилнэ: Have you finished yet?
Алтан дүрэм
Өнгөрсөн үйлдэл одоо чухал бол have/has + past participle хэрэглээрэй – have / has-ийг бүү хаяарай. Just, already-г have/has ба past participle-ийн хооронд тавина (already төгсгөлд ч болно). Yet-ийг үгүйсгэл ба асуултын төгсгөлд тавина – монгол «хараахан» шиг үйл үгийн өмнө биш.
Дасгал
A. Бүтэц
Энэ дасгалд Present Perfect (британи англи хэлний хэлбэр) хэрэглээрэй. Америк Past Simple (I just ate) ч зөв – 6-р хэрэглээг үзнэ үү.
-
I can't find my wallet. I (lose) it.
-
just-ийг зөв байранд нь оруулна уу: She has called me.
-
yet-ийг зөв байранд нь оруулна уу: They haven't replied to my email.
-
already-г зөв байранд нь оруулна уу: I've paid for the tickets.
-
"Is Tom here?" "No, he (just / leave)."
-
the film (start) yet?
B. Утга
Зөв хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: "Do you want to see this film?" "No, I've … seen it."
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I haven't had breakfast ….
-
Аль асуулт гайхшрал илэрхийлж байна вэ?
-
Та их өлсөж байна. Яагаад гэдгийг хэлнэ үү:
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү. Засвартаа Present Perfect хэрэглээрэй.
-
I've finished just my work.
-
Have you yet called your mum?mum (UK), mom (US)
-
She has already went to bed.
-
We haven't booked the hotel yet.
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй. Үйл үгтэй нүх бүрт Present Perfect хэрэглээрэй.
Mia: Hi Leo! We 15 (just / arrive) at the new flat!
Leo: Great! Have you unpacked 16?
Mia: No, not yet. But Sam 17 (already / build) the bed!
Leo: Wow! 18 the internet (start) working yet?
Mia: No, it 19 (not / start) yet. I'm using my phone.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Өнөөдөр аль хэдийн хийсэн хоёр зүйл, хараахан хийгээгүй нэг зүйлийнхээ тухай бичнэ үү.
-
Найздаа зориулж нэг богино сайн мэдээ бичнэ үү. Present Perfect ба just хэрэглээрэй.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A2-16 Present Perfect: Have you ever…? Амьдралын туршлагыг англиар ярих нь "Where's Dad?" "He's ___ … to the shop. He'll be back in ten minutes."
-
A2-16 Present Perfect: Have you ever…? Амьдралын туршлагыг англиар ярих нь you ever (eat) Korean food?
-
A1-28 Past Simple монголоор: дүрмийн бус үйл үг, did ба didn't Past Simple ба past participle-ийг бичнэ үү: write
Хариулт
A. Бүтэц
- 've lost / have lost
- She has just called me. / She's just called me.
- They haven't replied to my email yet.
- I've already paid for the tickets. / I've paid for the tickets already.
- 's just left / has just left
- Has … started
B. Утга
- already
- yet
- Have you finished already?
- I haven't eaten yet.
C. Алдааг олоорой
- I've just finished my work. / I have just finished my work.
- Have you called your mum yet?
- She has already gone to bed. / She's already gone to bed. / She has gone to bed already.
- ✓ We haven't booked the hotel yet.
D. Нөхцөл байдалд
- 've just arrived / have just arrived
- yet / already
- has already built / 's already built
- Has … started
- hasn't started / has not started
E. Таны ээлж
- I've already had breakfast. I've already answered my emails. I haven't been to the gym yet.
- Guess what! I've just passed my driving test!
F. Холимог давталт
- gone
- Have … eaten
- wrote … written
