Past Simple (энгийн өнгөрсөн цаг) монголоор: дүрмийн үйл үг, -ed
Past Simple: Regular Verbs
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та өнгөрсөн цагт болж дууссан үйлдлийг дүрмийн үйл үгээр (I worked, she studied, we stopped) хэлж, -ed төгсгөлийг зөв бичиж, гурван янзаар нь дуудаж, өнгөрсөн цагийн хэллэгийг хэрэглэж чадна.
Гол санаа
Past Simple (энгийн өнгөрсөн цаг) дууссан үйлдлийн тухай өгүүлнэ: болсон, дууссан, аль хэдийн өнгөрсөн цаг үед хамаарах – yesterday, last year, in 2010. Одоо хаалттай байгаа хаалга төсөөлөөрэй. Үйлдэл хаалганы цаана байна. Дууссан, бид эргэж харж байна.
Ихэнх үйл үгийн өнгөрсөн цагийг англиар ганц жижиг төгсгөлөөр тэмдэглэдэг: -ed. Work → worked. Play → played. Live → lived. Бүгд энэ дүрмийг дагадаг тул эдгээрийг дүрмийн үйл үг (regular verbs) гэдэг. (go → went шиг дүрэм дагадаггүй үйл үг A1-28-д бий.)
Бас нэг сайн мэдээ. Past Simple бүх хүнд нэг хэлбэртэй: I worked, you worked, she worked, they worked. he / she / it-д -s байхгүй, батлах өгүүлбэрт was эсвэл өөр туслах үйл үг байхгүй. Хэдэн зөв бичих дүрэм, -ed-ийн дуудлагыг л сурахад хангалттай – энэ нь ихэнхдээ нэмэлт үе биш, ганцхан жижиг авиа.
Монгол хэл ба англи хэл
Энд монгол хэл танд тусална. Монголоор ч өнгөрсөн цагийг үйл үгийн ард дагавраар тэмдэглэдэг: «ажилласан», «тоглосон», «нүүлээ». Монгол үйл үг ч хүнээрээ хувирдаггүй: «би ажилласан», «тэр ажилласан». Англи -ed яг ийм: бүх хүнд нэг хэлбэр.
Ялгаа нь гурав. Нэгдүгээрт, монголоор өнгөрсөн зуршлыг «-даг байсан», өнгөрсөн байдлыг «-ж байсан» гэж «байсан»-тай хэлдэг. Үүнийг was гэж орчуулбал I was walk… гэсэн алдаа гарна; англиар энгийн -ed хангалттай. Хоёрдугаарт, монголоор үгийн дараалал «Би өчигдөр өрөөгөө цэвэрлэсэн» – цаг өгүүлэгдэхүүний дараа, үйл үг төгсгөлд. Англиар үйл үг өгүүлэгдэхүүний дараа, цаг төгсгөлд эсвэл эхэнд: I cleaned my room yesterday. Гуравдугаарт, «нэг цагийн өмнө» → an hour ago, before биш.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Би ажилласан. / Тэр ажилласан. | I worked. / She worked. | энд адилхан: дагавар, хүнээрээ хувирдаггүй |
| Өчигдөр гэрээсээ ажилласан. | Yesterday I worked from home. | энд адилхан: өнгөрсөн цагийг заавал тэмдэглэнэ |
| Би бага байхдаа сургууль руугаа алхдаг байсан. | When I was a child, I walked to school every day. | «-даг байсан» → -ed, was walk биш |
| Тэр оюутан байхдаа зөөгч хийж байсан. | He worked as a waiter when he was a student. | «-ж байсан» → ихэвчлэн энгийн -ed |
| Би өчигдөр өрөөгөө цэвэрлэсэн. | I cleaned my room yesterday. | цагийн үг өгүүлэгдэхүүн, үйл үгийн хооронд биш |
| Би чам руу нэг цагийн өмнө залгасан. | I called you an hour ago. | «-ын өмнө» → … ago |
Товчхондоо: монгол «-сан» шиг англи -ed бүх хүнд нэг; «-даг байсан», «-ж байсан» гэсэн «байсан»-г was болгохгүй; цагийн үгийг төгсгөлд эсвэл эхэнд тавина.
Бүтэц
Бүх хүнд нэг хэлбэр
| Өгүүлэгдэхүүн | Past Simple |
|---|---|
| I / you / he / she / it / we / they | worked yesterday. |
| I / you / he / she / it / we / they | played tennis. |
-ed-ийн зөв бичих дүрэм
| Дүрэм | Жишээ |
|---|---|
| Ихэнх үйл үг: + ed | work → worked, clean → cleaned, want → wanted |
| -e-ээр төгссөн: + d | live → lived, like → liked, arrive → arrived, dance → danced |
| Гийгүүлэгч + y: y → ied | study → studied, carry → carried, try → tried |
| Эгшиг + y: + ed (өөрчлөлтгүй) | play → played, stay → stayed, enjoy → enjoyed |
| Сүүлийн үе өргөлттэй, нэг эгшиг + нэг гийгүүлэгч: гийгүүлэгчийг давхарлана | stop → stopped, plan → planned, prefer → preferred |
| Сүүлийн үе өргөлтгүй: давхарлахгүй | visit → visited, open → opened, listen → listened |
| w, x, y-ээр төгссөн: давхарлахгүй | snow → snowed, fix → fixed, play → played |
| Нэг эгшиг + l | travel → travelled (UK) / traveled (US), cancel → cancelled (UK) / canceled (US) |
-ed-ийн дуудлага (дэлгэрэнгүйг «Зөв бичих ба дуудлага» хэсгээс үзээрэй)
| Авиа | Хэзээ | Жишээ |
|---|---|---|
| «id» – нэмэлт үе | t, d авианы дараа | wanted, waited, needed, decided |
| «t» | p, k, s, sh, ch, f зэрэг авианы дараа | stopped, worked, kissed, washed, watched, laughed |
| «d» | бусад бүх авиа, эгшгийн дараа | played, lived, called, cleaned, studied |
Цагийн хэллэг: yesterday, yesterday evening, last night / week / month / year, three days ago, a long time ago, in 2010, in March, when I was a child.
Үгүйсгэл, асуулт (didn't, Did you…?) A1-28-д бий.
Хэрэглээ
1Өнгөрсөн цагт болж дууссан үйлдэл
Өнгөрсөн цагт эхэлж, дууссан үйлдэлд Past Simple. Хэзээ болсныг ихэвчлэн хэлдэг.
2Дараалсан үйлдлүүд
Түүх шиг ар араасаа болсон үйлдлүүдэд Past Simple.
3Өнгөрсөн байдал ба давтагдсан үйлдэл
Өнгөрсөн цагт хэсэг хугацаанд үргэлжилсэн байдал, олон удаа давтагдсан үйлдэлд Past Simple. (Used to-г A2-28-аас үзээрэй.)
4Бүх хүнд нэг хэлбэр
Past Simple-ийн хэлбэр бүх өгүүлэгдэхүүнд адилхан – he / she / it-д -s байхгүй.
5Өнгөрсөн цагийн хэллэг
Цагийн хэллэгийг өгүүлбэрийн төгсгөлд эсвэл эхэнд тавина. Ago хугацааны ард ирнэ. Last, yesterday-ийн өмнө угтвар үг тавихгүй (A1-20-ийг үзнэ үү).
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «-даг байсан» → was + үйл үг. Монголоор өнгөрсөн зуршлыг «-даг байсан» гэж хэлдэг: «Аав маань залуудаа Эрдэнэтийн уурхайд бүтэн арван жил ажилладаг байсан». «Байсан»-г was гэж орчуулбал үйл үгийн өмнө was гарна. Англиар энгийн -ed хангалттай.
2. «-ж байсан» → was + -ing. Монголоор өнгөрсөн байдал, туршлагыг «-ж байсан» гэж ярьдаг: «Ах маань Солонгост гурван жил оюутан байхдаа зочид буудалд хүлээн авагчаар ажиллаж байсан». Was working дүрмийн хувьд зөв ч өөр утгатай: ямар нэг агшинд үргэлжилж байсан үйлдэл (A2-01-ийг үзнэ үү). Дууссан, урт байдлын тухай бол Past Simple.
3. «Би өчигдөр … угаасан» → I yesterday washed. Монголоор цагийн үг өгүүлэгдэхүүний шууд дараа ирэх нь хэвийн: «Би өчигдөр бүх хөшгөө угаагаад, гал тогооны хаалгаа будсан». Англиар yesterday, last week өгүүлэгдэхүүн, үйл үгийн хооронд ордоггүй: төгсгөлд эсвэл эхэнд.
4. «Хорин минутын өмнө» → before twenty minutes. Монгол «-ын өмнө» нь ago ч, before ч болно: «Би шалгалтаа хорин минутын өмнө дуусгачихаад, одоо Сарааг гадаа хүлээж байна». Англиар хугацааны ард ago.
Бүү андуураарай
was / were эсвэл -ed үйл үг – Was / were хүнийг тодорхойлолт эсвэл газартай холбоно (I was tired). Үйлдлийн үйл үг -ed авна, was хэрэггүй. A1-26-ийг үзнэ үү.
Нэмэлт үе байна уу, үгүй юу? – Ихэнх -ed үйл үг нэмэлт үе нэмдэггүй. Walked нэг үетэй; waited хоёр үетэй.
Past Simple эсвэл Present Simple – Present Simple одоо, үргэлжийн зүйлийг тайлбарлана (A1-12-ийг үзнэ үү); Past Simple дууссан цаг үеийг.
Зөв бичих ба дуудлага
- -ed-ийн гурван авиа: /t/ (stopped /stɒpt/ (UK), /stɑːpt/ (US)), /d/ (played /pleɪd/), /ɪd/ (wanted /ˈwɒntɪd/ (UK), /ˈwɑːntɪd/ (US)). US англиар нэмэлт үе нь ихэвчлэн /əd/.
- Дүрэм нь сүүлийн үсэг биш, сүүлийн авиа-нд хамаарна. /t/, /d/-ийн дараа → /ɪd/. Дуугүй авиаг (/p/, /k/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /f/, /θ/) дараа → /t/. Бусад авианы дараа → /d/. Laughed /f/ авиагаар төгссөн → /lɑːft/ (UK), /læft/ (US) – «laft» шиг.
- Монголчууд төгсгөлийн гийгүүлэгчдийн хооронд эгшиг оруулах хандлагатай тул worked-ийг «воркэд» гэж хэлэх нь элбэг. Ингэж бүү хэлээрэй: worked /wɜːkt/ нэг үетэй, «workt» шиг. Asked /ɑːskt/ (UK), watched /wɒtʃt/ (UK) ч мөн эгшиггүй.
- Гараа хоолой дээрээ тавиад шалгаарай: үйл үгийн сүүлийн авиан дээр чичиргээ мэдрэгдвэл (play, live, call) төгсгөл нь /d/; мэдрэгдэхгүй бол (stop, work, kiss) /t/.
- Хурдан ярианд /t/ эсвэл /d/ дараагийн үгтэй нийлдэг: I watched TV бараг «I watch TV» шиг, хурдан t-тэй сонсогдоно – анхааралтай сонсоорой.
- Давхарлах эсэхийг өргөлт шийднэ: prefer → preferred, харин open → opened, visit → visited. Монголоор өргөлт үргэлж эхний үе дээр тул pre-FER-ийг анхаараарай.
Алтан дүрэм
Дүрмийн өнгөрсөн цаг = үйл үг + -ed, бүх хүнд адилхан – монгол «-сан» шиг. «-даг байсан», «-ж байсан» гэснийг was болгохгүй, энгийн -ed. Зөв бичихээ шалгаарай (lived, studied, stopped), нэмэлт үеийг зөвхөн t, d авианы дараа нэмнэ (wanted, needed).
Дасгал
A. Бүтэц
Үйл үгийг Past Simple-д оруулна уу.
-
I (watch) a film last night.
-
She (study) for three hours.
-
We (stop) for lunch at a small café.
-
They (live) in Spain for two years.
-
He (plan) a surprise party.
-
My brother (play) football yesterday.
-
The bus (arrive) late.
B. Утга
Асуултад англиар хариулна уу.
-
-ed нэмэлт үе нэмж байна уу? (yes / no) needed
-
-ed нэмэлт үе нэмж байна уу? (yes / no) cooked
-
Төгсгөл нь ямар авиа вэ: «t» уу, «d» юу? cleaned
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I … the kitchen yesterday.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: We moved here three years ….
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
I visitted my cousin.
-
He finish work at six yesterday.
-
We was arrived late.
-
She tried a new recipe last night.
D. Нөхцөл байдалд
Үйл үгийг Past Simple-д оруулна уу.
On Saturday I 17 (stay) at home. In the morning I 18 (clean) the flat, and in the afternoon I 19 (try) a new recipe. On Sunday my friends 20 (invite) me to the park. We 21 (walk) by the river and 22 (chat) for hours.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд хийсэн гурван зүйлээ дүрмийн үйл үгээр бичнэ үү.
-
Бага насныхаа тухай when I was a child-тэй нэг өгүүлбэр бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A1-26 Was ба were монголоор: be-ийн өнгөрсөн цаг, there was, I was born Зөв хариултыг сонгоно уу: Yesterday I … very busy.
-
A1-22 Present Continuous (үргэлжилж буй одоо цаг) монголоор: I'm working -ing хэлбэрийг бичнэ үү: stop
-
A1-12 Present Simple монголоор: I work, she works – -s төгсгөл, тайлбар ба дасгал Зөв хариултыг сонгоно уу: Now she … in Rome, but in 2015 she lived in Milan.
Хариулт
A. Бүтэц
- watched
- studied
- stopped
- lived
- planned
- played
- arrived
B. Утга
- yes
- no
- d
- cleaned
- ago
C. Алдааг олоорой
- I visited my cousin.
- He finished work at six yesterday.
- We arrived late.
- ✓ She tried a new recipe last night.
D. Нөхцөл байдалд
- stayed
- cleaned
- tried
- invited
- walked
- chatted
E. Таны ээлж
- I cleaned my room. I watched a film. I called my sister.
- When I was a child, I played football every day.
F. Холимог давталт
- was
- stopping
- lives
