SlowingoGramatika
A1 29 / 32

Past Simple në shqip: foljet e rregullta me -ed

Past Simple: Regular Verbs

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të flisni për veprime të mbaruara në të kaluarën me foljet e rregullta (I worked, she studied, we stopped), ta shkruani saktë mbaresën -ed, ta shqiptoni në tri mënyrat e saj dhe të përdorni shprehjet e kohës së kaluar.

Ideja kryesore

Past Simple (e kryera e thjeshtë) na tregon për një veprim të mbaruar: ndodhi, është e plotë dhe i përket një kohe që ka kaluar: yesterday, last year, in 2010. Përfytyroni një derë që tani është e mbyllur. Veprimi është në anën tjetër të derës. Ka mbaruar, dhe ne e shohim pas.

Për shumicën e foljeve anglishtja e shënon të kaluarën me një mbaresë të vogël: -ed. Work → worked. Play → played. Live → lived. Këto folje quhen folje të rregullta (regular verbs), sepse të gjitha e ndjekin këtë rregull. (Foljet që nuk e ndjekin, si go → went, janë te A1-28.)

Ka edhe një lajm të mirë. Past Simple ka një formë për çdo vetë: I worked, you worked, she worked, they worked. Nuk ka -s për he / she / it, dhe në fjalitë pohore nuk ka was ose ndonjë folje tjetër ndihmëse. Duhet të mësoni vetëm disa rregulla drejtshkrimi dhe shqiptimin e -ed, që shpesh është vetëm një tingull i vogël, jo një rrokje më shumë.

Shqipja dhe anglishtja

Lajm i mirë: shqipja e ndryshon foljen sipas vetës («punova, punove, punoi, punuam, punuat, punuan»), kurse anglishtja ka një formë të vetme: worked.

Kurthi kryesor është tjetër. Shqipja ka dy kohë për veprimet e kaluara: e kryera e thjeshtë («punova») dhe e kryera («kam punuar»), dhe në të folur «kam punuar» përdoret shumë lirshëm, edhe me «dje»: «Dje kam punuar nga shtëpia». Në anglisht kur ka një kohë të mbaruar (yesterday, last week, in 2015, two days ago), forma shqipe nuk vendos asgjë: vendos fjala e kohës, dhe ajo do Past Simple. Edhe dy gjëra të tjera: «para dy ditësh» është two days ago, dhe e pakryera shqipe për zakonet e së kaluarës («Kur isha fëmijë, shkoja në shkollë në këmbë») në anglisht zakonisht është thjesht Past Simple: I walked.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Punova / punoi / punuan.I / she / they worked.gjashtë forma shqip, një formë në anglisht
Dje kam punuar nga shtëpia.Yesterday I worked from home.kohë e mbaruar → Past Simple, jo have worked
U transferuan në Kanada në vitin 2015.They moved to Canada in 2015.këtu është njësoj: «në vitin» → in
Para dy javësh.Two weeks ago.«para» → ago, pas periudhës
Kur isha fëmijë, shkoja në shkollë në këmbë.When I was a child, I walked to school.zakon i së kaluarës → Past Simple
Mbrëmë arrita vonë.I arrived late last night.në shqip mbaresa tregon vetën, në anglisht I është i detyrueshëm

Shkurt: një formë për të gjitha vetat (-ed). Kur fjalia ka një kohë të mbaruar, përdorni Past Simple, edhe nëse në shqip do të thoshit «kam punuar». Dhe mos harroni kryefjalën: I arrived, jo vetëm arrived.

Forma

Një formë për të gjitha vetat

KryefjalaPast Simple
I / you / he / she / it / we / theyworked yesterday.
I / you / he / she / it / we / theyplayed tennis.

Drejtshkrimi i -ed

RregulliShembuj
Shumica e foljeve: + edwork → worked, clean → cleaned, want → wanted
Folja mbaron me -e: + dlive → lived, like → liked, arrive → arrived, dance → danced
Bashkëtingëllore + y: y → iedstudy → studied, carry → carried, try → tried
Zanore + y: + ed (pa ndryshim)play → played, stay → stayed, enjoy → enjoyed
Rrokja e fundit e theksuar, me një zanore + një bashkëtingëllore: dyfishohet bashkëtingëllorjastop → stopped, plan → planned, prefer → preferred
Rrokja e fundit e patheksuar: pa dyfishimvisit → visited, open → opened, listen → listened
Mbaron me w, x ose y: pa dyfishimsnow → snowed, fix → fixed, play → played
Një zanore + ltravel → travelled (UK) / traveled (US), cancel → cancelled (UK) / canceled (US)

Shqiptimi i -ed (hollësitë te Drejtshkrimi dhe shqiptimi)

TingulliKurShembuj
/ɪd/: një rrokje më shumëpas tingullit t ose dwanted, waited, needed, decided
/t/pas tingujve si p, k, s, sh, ch, fstopped, worked, kissed, washed, watched, laughed
/d/pas të gjithë tingujve të tjerë, edhe pas zanoreveplayed, lived, called, cleaned, studied

Shprehjet e kohës: yesterday, yesterday evening, last night / week / month / year, three days ago, a long time ago, in 2010, in March, when I was a child.

Mohoret dhe pyetjet (didn't, Did you…?) janë te A1-28.

Përdorimi

1Veprime të mbaruara në një kohë të kaluar

Përdorni Past Simple për një veprim që filloi dhe mbaroi në të kaluarën. Shpesh themi edhe kur ndodhi.

I watched a great documentary last night.
Mbrëmë pashë një dokumentar shumë të mirë.
last night → Past Simple
She started her new job in March.
Ajo e filloi punën e re në mars.
March me shkronjë të madhe
We booked our flights two weeks ago.
I rezervuam biletat e avionit para dy javësh.
«para dy javësh» → two weeks ago
My laptop crashed yesterday.
Dje m'u bllokua laptopi.
në shqip edhe «më është bllokuar dje», në anglisht yesterday → crashed
They moved to Canada in 2015.
Ata u transferuan në Kanada në vitin 2015.
edhe «kanë shkuar në Kanada në 2015»; në anglisht in 2015 → moved

2Një varg veprimesh të kaluara

Përdorni Past Simple për veprime që ndodhën njëri pas tjetrit, si në një tregim.

I opened the door, turned on the light and screamed.
Hapa derën, ndeza dritën dhe bërtita.
në shqip pa «unë», në anglisht I vetëm një herë, në fillim; pas and nuk përsëritet
He finished work, walked to the station and waited for the train.
E mbaroi punën, eci deri në stacion dhe priti trenin.
wait for: «pres» do for
She cooked dinner, cleaned the kitchen and relaxed on the sofa.
Ajo gatoi darkën, pastroi kuzhinën dhe u çlodh në divan.

3Situata të kaluara dhe veprime të përsëritura

Përdorni Past Simple për situata që zgjatën për ca kohë në të kaluarën dhe për veprime që ndodhën shumë herë. (Për used to, shih A2-28.) Në shqip për veprimet e përsëritura shpesh përdorim të pakryerën («shkoja», «rrinim»); në anglisht këtu mjafton Past Simple.

My grandparents lived in a small village for forty years.
Gjyshërit e mi jetuan dyzet vjet në një fshat të vogël.
When I was a child, I walked to school every day.
Kur isha fëmijë, shkoja në shkollë në këmbë çdo ditë.
në shqip «shkoja», në anglisht walked
We stayed with my aunt every summer.
Çdo verë rrinim te tezja.
«rrinim» → stayed
He worked as a waiter when he was a student.
Kur ishte student, punonte si kamerier.
«punonte» → worked

4Një formë për çdo vetë

Forma e Past Simple është e njëjtë për të gjitha kryefjalët, pa -s për he / she / it.

I studied all weekend.
Studiova gjithë fundjavën.
Emma studied all weekend.
Ema studioi gjithë fundjavën.
e njëjta formë: studied
The kids played in the garden all afternoon.
Fëmijët luajtën në kopsht gjithë pasditen.
It rained all day on Sunday.
Të dielën ra shi gjithë ditën.
në shqip kryefjala është «shi», në anglisht it

5Shprehjet e kohës së kaluar

Vendoseni shprehjen e kohës në fund ose në fillim të fjalisë. Ago vjen pas periudhës. Para last ose yesterday mos vini parafjalë (shih A1-20).

We arrived at the hotel late last night.
Mbrëmë arritëm vonë në hotel.
I called you an hour ago.
Të mora në telefon para një ore.
«para një ore» → an hour ago
In 2010, my parents opened a small restaurant.
Në vitin 2010 prindërit e mi hapën një restorant të vogël.
Yesterday I tried sushi for the first time.
Dje provova sushi për herë të parë.
në shqip edhe «kam provuar», në anglisht yesterday → tried

Gabime të shpeshta

❌Yesterday I work from home.
✅Yesterday I worked from home.
Kohë e kaluar → forma e kaluar.
❌She studyed all night.
✅She studied all night.
Bashkëtingëllore + y → -ied.
❌We stoped at a café.
✅We stopped at a café.
Një zanore + një bashkëtingëllore, e theksuar → dyfishohet.
❌He visitted his aunt.
✅He visited his aunt.
Rrokja e fundit e patheksuar: pa dyfishim.
❌They plaied football.
✅They played football.
Zanore + y → thjesht shtohet -ed.
❌I was work late yesterday.
✅I worked late yesterday.
Mos vini was para një foljeje në të kaluarën.
❌She worked-ed hard.
✅She worked hard.
-ed shtohet vetëm një herë.
❌I moved here before five years.
✅I moved here five years ago.
ago vjen pas kohës.
❌We arrived in last Monday.
✅We arrived last Monday.
Para last nuk vihet parafjalë.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Dje e kam lyer» → have painted yesterday. Në shqip e kryera përdoret lirshëm edhe me një kohë të mbaruar: «Dje e kam lyer gjithë ballkonin, prandaj sot më dhembin krahët». Fjalë për fjalë del have painted … yesterday. Në anglisht me yesterday, last week, ago, in 2015 duhet Past Simple.

❌I have painted the whole balcony yesterday, so today my arms hurt.
✅I painted the whole balcony yesterday, so today my arms hurt.
yesterday → Past Simple

2. «U rregullonte çdo verë» → was fixing. Në shqip për zakonet e së kaluarës përdorim të pakryerën: «Gjyshi u rregullonte biçikletat fëmijëve të fshatit çdo verë». Kjo kohë i ngjan formës was / were + -ing. Por për veprime të përsëritura anglishtja përdor zakonisht Past Simple.

⚠️My grandpa was fixing bikes for the kids in the village every summer.
✅My grandpa fixed bikes for the kids in the village every summer.
Gramatikisht është e saktë, por tregon një veprim në zhvillim; për një zakon të së kaluarës: fixed

3. «Para dy vjetësh» → before two years. «Klea dhe Arditi e hapën biznesin e tyre para dy vjetësh». «Para» shqip do të thotë edhe before, edhe ago. Kur numëroni prapa nga sot, anglishtja thotë periudha + ago.

❌Klea and Ardit started their own business before two years.
✅Klea and Ardit started their own business two years ago.
«para dy vjetësh» → two years ago

4. Tregim pa kryefjalë. «Mbrëmë arrita vonë në shtëpi dhe porosita një picë». Në shqip mbaresa «-a» e tregon vetën, prandaj kryefjala nuk duhet. Në anglisht arrived është i njëjtë për të gjitha vetat, prandaj I është i detyrueshëm.

❌Last night arrived home late and ordered a pizza.
✅Last night I arrived home late and ordered a pizza. ose I arrived home late last night and ordered a pizza.
kryefjala I është e detyrueshme

Mos i ngatërroni

was / were apo foljet me -ed – Was / were e lidhin një person me një përshkrim ose një vend (I was tired). Foljet e veprimit marrin -ed dhe nuk duan was. Shih A1-26.

I was tired.
Isha i lodhur.
be + mbiemër
I worked hard.
Punova shumë.
folje veprimi + -ed

Rrokje më shumë apo jo? – Shumica e foljeve me -ed nuk shtojnë rrokje. Walked ka një rrokje; waited ka dy.

I walked to work.
Shkova në punë në këmbë.
walked: një rrokje
I waited for an hour.
Prita një orë.
waited: dy rrokje

Past Simple apo Present Simple – Present Simple përshkruan të tashmen dhe gjithmonë (shih A1-12); Past Simple përshkruan një kohë të mbaruar.

I live in Leeds now.
Tani jetoj në Lids.
e tashme
I lived in York in 2015.
Në vitin 2015 jetoja në Jork.
e kaluar, e mbaruar; në shqip «jetoja», në anglisht lived

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Tri tingujt e -ed: /t/ (stopped /stɒpt/ (UK), /stɑːpt/ (US)), /d/ (played /pleɪd/), /ɪd/ (wanted /ˈwɒntɪd/ (UK), /ˈwɑːntɪd/ (US)). Në anglishten amerikane rrokja shtesë shpesh është /əd/.
  • Rregulli varet nga tingulli i fundit, jo nga shkronja e fundit. Pas /t/ ose /d/ → /ɪd/. Pas tingujve të pazëshëm (/p/, /k/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /f/, /θ/) → /t/. Pas tingujve të tjerë → /d/. Laughed mbaron me tingullin /f/ → /lɑːft/ (UK), /læft/ (US).
  • Shqipja shqiptohet ashtu siç shkruhet, prandaj shumë shqipfolës lexojnë çdo shkronjë: work-ed /ˈwɜːkɪd/. Mos e bëni: worked ka një rrokje, /wɜːkt/. Mos shtoni as «ë» midis bashkëtingëlloreve në fund.
  • Provë me dorën në fyt: nëse ndjeni dridhje te tingulli i fundit i foljes (play, live, call), mbaresa është /d/; nëse jo (stop, work, kiss), është /t/.
  • Në të folur të shpejtë /t/ ose /d/ shpesh bashkohet me fjalën tjetër: I watched TV tingëllon si I watch TV me një t të shpejtë; dëgjojeni me kujdes.
  • Dyfishimi varet nga theksi: prefer → preferred, por open → opened, visit → visited.

Rregulli i artë

E kaluara e rregullt = folja + -ed, e njëjtë për çdo vetë. Kontrolloni drejtshkrimin (lived, studied, stopped) dhe shtoni një rrokje vetëm pas tingullit t ose d (wanted, needed). Me një kohë të mbaruar (yesterday, ago, last…) përdorni Past Simple, edhe kur shqipja thotë «kam punuar».

Ushtrime

A. Forma

Vendosini foljet në Past Simple.

  1. I (watch) a film last night.
  2. She (study) for three hours.
  3. We (stop) for lunch at a small café.
  4. They (live) in Spain for two years.
  5. He (plan) a surprise party.
  6. My brother (play) football yesterday.
  7. The bus (arrive) late.

B. Kuptimi

A shton -ed një rrokje më shumë (yes / no)? Cili tingull: «t» apo «d»? Përgjigjuni në anglisht.

  1. Does -ed add an extra syllable? needed
  2. Does -ed add an extra syllable? cooked
  3. Which ending sound: "t" or "d"? cleaned
  4. Zgjidhni përgjigjen e saktë: I … the kitchen yesterday.
  5. Zgjidhni përgjigjen e saktë: We moved here three years ….

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. I visitted my cousin.
  2. He finish work at six yesterday.
  3. We was arrived late.
  4. She tried a new recipe last night.

D. Në kontekst

Lexoni tekstin dhe vendosini foljet në Past Simple.

Last weekend
On Saturday I 17 (stay) at home. In the morning I 18 (clean) the flat, and in the afternoon I 19 (try) a new recipe. On Sunday my friends 20 (invite) me to the park. We 21 (walk) by the river and 22 (chat) for hours.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Shkruani tri gjëra që bëtë fundjavën e kaluar, me folje të rregullta.
  2. Shkruani një fjali për fëmijërinë tuaj me when I was a child.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A1-26 Was dhe were në anglisht: e kaluara e foljes to be
    Zgjidhni përgjigjen e saktë: Yesterday I … very busy.
  2. A1-22 Present Continuous në shqip: I'm working, shpjegim dhe ushtrime
    Shkruani formën -ing: stop
  3. A1-12 Present Simple në shqip: I work, she works – shpjegim dhe ushtrime
    Zgjidhni përgjigjen e saktë: Now she … in Rome, but in 2015 she lived in Milan.
Përgjigjet

A. Forma

  1. watched
  2. studied
  3. stopped
  4. lived
  5. planned
  6. played
  7. arrived

B. Kuptimi

  1. yes
  2. no
  3. d
  4. cleaned
  5. ago

C. Gjeni gabimin

  1. I visited my cousin.
  2. He finished work at six yesterday.
  3. We arrived late.
  4. ✓ She tried a new recipe last night.

D. Në kontekst

  1. stayed
  2. cleaned
  3. tried
  4. invited
  5. walked
  6. chatted

E. Radha juaj

  1. I cleaned my room. I watched a film. I called my sister.
  2. When I was a child, I played football every day.

F. Përsëritje e përzier

  1. was
  2. stopping
  3. lives
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play