Past Simple në shqip: foljet e rregullta me -ed
Past Simple: Regular Verbs
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të flisni për veprime të mbaruara në të kaluarën me foljet e rregullta (I worked, she studied, we stopped), ta shkruani saktë mbaresën -ed, ta shqiptoni në tri mënyrat e saj dhe të përdorni shprehjet e kohës së kaluar.
Ideja kryesore
Past Simple (e kryera e thjeshtë) na tregon për një veprim të mbaruar: ndodhi, është e plotë dhe i përket një kohe që ka kaluar: yesterday, last year, in 2010. Përfytyroni një derë që tani është e mbyllur. Veprimi është në anën tjetër të derës. Ka mbaruar, dhe ne e shohim pas.
Për shumicën e foljeve anglishtja e shënon të kaluarën me një mbaresë të vogël: -ed. Work → worked. Play → played. Live → lived. Këto folje quhen folje të rregullta (regular verbs), sepse të gjitha e ndjekin këtë rregull. (Foljet që nuk e ndjekin, si go → went, janë te A1-28.)
Ka edhe një lajm të mirë. Past Simple ka një formë për çdo vetë: I worked, you worked, she worked, they worked. Nuk ka -s për he / she / it, dhe në fjalitë pohore nuk ka was ose ndonjë folje tjetër ndihmëse. Duhet të mësoni vetëm disa rregulla drejtshkrimi dhe shqiptimin e -ed, që shpesh është vetëm një tingull i vogël, jo një rrokje më shumë.
Shqipja dhe anglishtja
Lajm i mirë: shqipja e ndryshon foljen sipas vetës («punova, punove, punoi, punuam, punuat, punuan»), kurse anglishtja ka një formë të vetme: worked.
Kurthi kryesor është tjetër. Shqipja ka dy kohë për veprimet e kaluara: e kryera e thjeshtë («punova») dhe e kryera («kam punuar»), dhe në të folur «kam punuar» përdoret shumë lirshëm, edhe me «dje»: «Dje kam punuar nga shtëpia». Në anglisht kur ka një kohë të mbaruar (yesterday, last week, in 2015, two days ago), forma shqipe nuk vendos asgjë: vendos fjala e kohës, dhe ajo do Past Simple. Edhe dy gjëra të tjera: «para dy ditësh» është two days ago, dhe e pakryera shqipe për zakonet e së kaluarës («Kur isha fëmijë, shkoja në shkollë në këmbë») në anglisht zakonisht është thjesht Past Simple: I walked.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Punova / punoi / punuan. | I / she / they worked. | gjashtë forma shqip, një formë në anglisht |
| Dje kam punuar nga shtëpia. | Yesterday I worked from home. | kohë e mbaruar → Past Simple, jo have worked |
| U transferuan në Kanada në vitin 2015. | They moved to Canada in 2015. | këtu është njësoj: «në vitin» → in |
| Para dy javësh. | Two weeks ago. | «para» → ago, pas periudhës |
| Kur isha fëmijë, shkoja në shkollë në këmbë. | When I was a child, I walked to school. | zakon i së kaluarës → Past Simple |
| Mbrëmë arrita vonë. | I arrived late last night. | në shqip mbaresa tregon vetën, në anglisht I është i detyrueshëm |
Shkurt: një formë për të gjitha vetat (-ed). Kur fjalia ka një kohë të mbaruar, përdorni Past Simple, edhe nëse në shqip do të thoshit «kam punuar». Dhe mos harroni kryefjalën: I arrived, jo vetëm arrived.
Forma
Një formë për të gjitha vetat
| Kryefjala | Past Simple |
|---|---|
| I / you / he / she / it / we / they | worked yesterday. |
| I / you / he / she / it / we / they | played tennis. |
Drejtshkrimi i -ed
| Rregulli | Shembuj |
|---|---|
| Shumica e foljeve: + ed | work → worked, clean → cleaned, want → wanted |
| Folja mbaron me -e: + d | live → lived, like → liked, arrive → arrived, dance → danced |
| Bashkëtingëllore + y: y → ied | study → studied, carry → carried, try → tried |
| Zanore + y: + ed (pa ndryshim) | play → played, stay → stayed, enjoy → enjoyed |
| Rrokja e fundit e theksuar, me një zanore + një bashkëtingëllore: dyfishohet bashkëtingëllorja | stop → stopped, plan → planned, prefer → preferred |
| Rrokja e fundit e patheksuar: pa dyfishim | visit → visited, open → opened, listen → listened |
| Mbaron me w, x ose y: pa dyfishim | snow → snowed, fix → fixed, play → played |
| Një zanore + l | travel → travelled (UK) / traveled (US), cancel → cancelled (UK) / canceled (US) |
Shqiptimi i -ed (hollësitë te Drejtshkrimi dhe shqiptimi)
| Tingulli | Kur | Shembuj |
|---|---|---|
| /ɪd/: një rrokje më shumë | pas tingullit t ose d | wanted, waited, needed, decided |
| /t/ | pas tingujve si p, k, s, sh, ch, f | stopped, worked, kissed, washed, watched, laughed |
| /d/ | pas të gjithë tingujve të tjerë, edhe pas zanoreve | played, lived, called, cleaned, studied |
Shprehjet e kohës: yesterday, yesterday evening, last night / week / month / year, three days ago, a long time ago, in 2010, in March, when I was a child.
Mohoret dhe pyetjet (didn't, Did you…?) janë te A1-28.
Përdorimi
1Veprime të mbaruara në një kohë të kaluar
Përdorni Past Simple për një veprim që filloi dhe mbaroi në të kaluarën. Shpesh themi edhe kur ndodhi.
2Një varg veprimesh të kaluara
Përdorni Past Simple për veprime që ndodhën njëri pas tjetrit, si në një tregim.
3Situata të kaluara dhe veprime të përsëritura
Përdorni Past Simple për situata që zgjatën për ca kohë në të kaluarën dhe për veprime që ndodhën shumë herë. (Për used to, shih A2-28.) Në shqip për veprimet e përsëritura shpesh përdorim të pakryerën («shkoja», «rrinim»); në anglisht këtu mjafton Past Simple.
4Një formë për çdo vetë
Forma e Past Simple është e njëjtë për të gjitha kryefjalët, pa -s për he / she / it.
5Shprehjet e kohës së kaluar
Vendoseni shprehjen e kohës në fund ose në fillim të fjalisë. Ago vjen pas periudhës. Para last ose yesterday mos vini parafjalë (shih A1-20).
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Dje e kam lyer» → have painted yesterday. Në shqip e kryera përdoret lirshëm edhe me një kohë të mbaruar: «Dje e kam lyer gjithë ballkonin, prandaj sot më dhembin krahët». Fjalë për fjalë del have painted … yesterday. Në anglisht me yesterday, last week, ago, in 2015 duhet Past Simple.
2. «U rregullonte çdo verë» → was fixing. Në shqip për zakonet e së kaluarës përdorim të pakryerën: «Gjyshi u rregullonte biçikletat fëmijëve të fshatit çdo verë». Kjo kohë i ngjan formës was / were + -ing. Por për veprime të përsëritura anglishtja përdor zakonisht Past Simple.
3. «Para dy vjetësh» → before two years. «Klea dhe Arditi e hapën biznesin e tyre para dy vjetësh». «Para» shqip do të thotë edhe before, edhe ago. Kur numëroni prapa nga sot, anglishtja thotë periudha + ago.
4. Tregim pa kryefjalë. «Mbrëmë arrita vonë në shtëpi dhe porosita një picë». Në shqip mbaresa «-a» e tregon vetën, prandaj kryefjala nuk duhet. Në anglisht arrived është i njëjtë për të gjitha vetat, prandaj I është i detyrueshëm.
Mos i ngatërroni
was / were apo foljet me -ed – Was / were e lidhin një person me një përshkrim ose një vend (I was tired). Foljet e veprimit marrin -ed dhe nuk duan was. Shih A1-26.
Rrokje më shumë apo jo? – Shumica e foljeve me -ed nuk shtojnë rrokje. Walked ka një rrokje; waited ka dy.
Past Simple apo Present Simple – Present Simple përshkruan të tashmen dhe gjithmonë (shih A1-12); Past Simple përshkruan një kohë të mbaruar.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Tri tingujt e -ed: /t/ (stopped /stɒpt/ (UK), /stɑːpt/ (US)), /d/ (played /pleɪd/), /ɪd/ (wanted /ˈwɒntɪd/ (UK), /ˈwɑːntɪd/ (US)). Në anglishten amerikane rrokja shtesë shpesh është /əd/.
- Rregulli varet nga tingulli i fundit, jo nga shkronja e fundit. Pas /t/ ose /d/ → /ɪd/. Pas tingujve të pazëshëm (/p/, /k/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /f/, /θ/) → /t/. Pas tingujve të tjerë → /d/. Laughed mbaron me tingullin /f/ → /lɑːft/ (UK), /læft/ (US).
- Shqipja shqiptohet ashtu siç shkruhet, prandaj shumë shqipfolës lexojnë çdo shkronjë: work-ed /ˈwɜːkɪd/. Mos e bëni: worked ka një rrokje, /wɜːkt/. Mos shtoni as «ë» midis bashkëtingëlloreve në fund.
- Provë me dorën në fyt: nëse ndjeni dridhje te tingulli i fundit i foljes (play, live, call), mbaresa është /d/; nëse jo (stop, work, kiss), është /t/.
- Në të folur të shpejtë /t/ ose /d/ shpesh bashkohet me fjalën tjetër: I watched TV tingëllon si I watch TV me një t të shpejtë; dëgjojeni me kujdes.
- Dyfishimi varet nga theksi: prefer → preferred, por open → opened, visit → visited.
Rregulli i artë
E kaluara e rregullt = folja + -ed, e njëjtë për çdo vetë. Kontrolloni drejtshkrimin (lived, studied, stopped) dhe shtoni një rrokje vetëm pas tingullit t ose d (wanted, needed). Me një kohë të mbaruar (yesterday, ago, last…) përdorni Past Simple, edhe kur shqipja thotë «kam punuar».
Ushtrime
A. Forma
Vendosini foljet në Past Simple.
-
I (watch) a film last night.
-
She (study) for three hours.
-
We (stop) for lunch at a small café.
-
They (live) in Spain for two years.
-
He (plan) a surprise party.
-
My brother (play) football yesterday.
-
The bus (arrive) late.
B. Kuptimi
A shton -ed një rrokje më shumë (yes / no)? Cili tingull: «t» apo «d»? Përgjigjuni në anglisht.
-
Does -ed add an extra syllable? needed
-
Does -ed add an extra syllable? cooked
-
Which ending sound: "t" or "d"? cleaned
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I … the kitchen yesterday.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: We moved here three years ….
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
I visitted my cousin.
-
He finish work at six yesterday.
-
We was arrived late.
-
She tried a new recipe last night.
D. Në kontekst
Lexoni tekstin dhe vendosini foljet në Past Simple.
On Saturday I 17 (stay) at home. In the morning I 18 (clean) the flat, and in the afternoon I 19 (try) a new recipe. On Sunday my friends 20 (invite) me to the park. We 21 (walk) by the river and 22 (chat) for hours.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani tri gjëra që bëtë fundjavën e kaluar, me folje të rregullta.
-
Shkruani një fjali për fëmijërinë tuaj me when I was a child.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-26 Was dhe were në anglisht: e kaluara e foljes to be Zgjidhni përgjigjen e saktë: Yesterday I … very busy.
-
A1-22 Present Continuous në shqip: I'm working, shpjegim dhe ushtrime Shkruani formën -ing: stop
-
A1-12 Present Simple në shqip: I work, she works – shpjegim dhe ushtrime Zgjidhni përgjigjen e saktë: Now she … in Rome, but in 2015 she lived in Milan.
Përgjigjet
A. Forma
- watched
- studied
- stopped
- lived
- planned
- played
- arrived
B. Kuptimi
- yes
- no
- d
- cleaned
- ago
C. Gjeni gabimin
- I visited my cousin.
- He finished work at six yesterday.
- We arrived late.
- ✓ She tried a new recipe last night.
D. Në kontekst
- stayed
- cleaned
- tried
- invited
- walked
- chatted
E. Radha juaj
- I cleaned my room. I watched a film. I called my sister.
- When I was a child, I played football every day.
F. Përsëritje e përzier
- was
- stopping
- lives
