Past Simple: foljet e parregullta, did dhe didn't në anglisht
Past Simple: Irregular Verbs, Did and Didn't
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të përdorni 40 nga format më të shpeshta të foljeve të parregullta në të kaluarën (went, had, saw, took…), të ndërtoni mohoren me didn't dhe pyetjen me Did…?, të jepni përgjigje të shkurtra dhe të bëni pyetje me fjalë pyetëse për të kaluarën (Where did you go?).
Ideja kryesore
Shumë nga foljet më të shpeshta të anglishtes nuk marrin -ed në të kaluarën. Ato ndryshojnë formën: go → went, see → saw, eat → ate. Këto janë foljet e parregullta (irregular verbs). Nuk ka një rregull të vetëm, por shumë prej tyre bëjnë pjesë në familje që ndryshojnë në mënyrë të ngjashme. Mësimi në grupe është shumë më i lehtë se një listë e gjatë pa rend.
Tani lajmi i mirë. Në mohore dhe në pyetje forma e parregullt zhduket. Mendojeni did si një vulë kohe. Ajo e vulos gjithë fjalinë «E KALUAR», prandaj folja kryesore nuk ka më nevojë ta tregojë të kaluarën. Ajo kthehet në formën bazë: I went → I didn't go → Did you go?
Vula e kohës punon edhe për foljet e rregullta: I worked → I didn't work → Did you work? Pra ju duhet vetëm një folje ndihmëse, did, për çdo vetë dhe për pothuajse çdo folje.
Be është ndryshe. Ajo e bën vetë mohoren dhe pyetjen: I wasn't…, Were you…? (shih A1-26). As foljet modale si can nuk përdorin did.
Shqipja dhe anglishtja
Edhe shqipja ka folje me të kaluar të parregullt («shkoj → shkova», «shoh → pashë», «ha → hëngra»), prandaj ideja ju është e njohur. Ndryshimi i madh është did. Në shqip mohorja dhe pyetja e ruajnë foljen në të kaluarën: «Nuk shkova», «Ku shkove?». Në anglisht të kaluarën e merr did, dhe folja kryesore kthehet në formën bazë: I didn't go, Where did you go?. Prandaj gabimet tipike janë I not went, I didn't went dhe Where you went?.
Edhe dy gjëra. Në shqip pyesim shpesh me të kryerën: «Kur ke ardhur?», «Ku i ke blerë?». Në anglisht për një ngjarje të mbaruar përdoret Did…?: When did you arrive? Dhe mohimi i dyfishtë shqip («Nuk pashë askënd») në anglisht bëhet një mohim: I didn't see anybody.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Shkova në shtrat herët. | I went to bed early. | këtu është njësoj: folje e parregullt në pohore |
| Nuk fjeta mirë. | I didn't sleep well. | «nuk» + e kaluara → didn't + forma bazë |
| E pe lajmin? | Did you see the news? | në shqip vetëm intonacioni, në anglisht did + forma bazë |
| Ku shkove me pushime? | Where did you go on holiday? | fjala pyetëse + did + kryefjala + forma bazë |
| Kur ke ardhur? | When did you arrive? | e kryera shqipe → Past Simple me did |
| Nuk pashë askënd. | I didn't see anybody. | dy mohime shqip, një në anglisht |
| Bëmë shumë foto. | We took a lot of photos. | «bëj foto» → take photos |
| Ishe në shtëpi mbrëmë? | Were you at home last night? | be nuk merr did: Were you…? |
Shkurt: në pohore përdorni formën e kaluar (went, saw); në mohore dhe pyetje did e merr të kaluarën dhe folja kthehet në formën bazë (didn't go, Did you see?), edhe pse në shqip folja mbetet «shkova», «pe».
Forma
40 folje të parregullta shumë të shpeshta, në familje
| Familja | Forma bazë → E kaluara |
|---|---|
| 1. Pa ndryshim | put → put, cut → cut, cost → cost, let → let, read → read (shqiptohet si red) |
| 2. d → t, ose zanore më e shkurtër + t | send → sent, spend → spent, leave → left, feel → felt, keep → kept, meet → met, lose → lost |
| 3. -ought / -aught | buy → bought, bring → brought, think → thought, teach → taught |
| 4. -ew | know → knew, grow → grew, fly → flew |
| 5a. Zanorja → a (tingull i shkurtër, si te cat) | begin → began, drink → drank, swim → swam, run → ran |
| 5b. Zanorja → a + e (tingulli si te day) | give → gave, come → came |
| 6. Zanorja → o | get → got, write → wrote, drive → drove, speak → spoke, tell → told |
| 7. Mësojini një nga një | go → went, have → had, do → did, make → made, say → said, see → saw, take → took, eat → ate, find → found, hear → heard |
E kaluara e be (was / were) është te A1-26.
Pohore, mohore, pyetje
| Modeli | Shembull | |
|---|---|---|
| Pohore | kryefjala + forma e kaluar | She went home. / She worked late. |
| Mohore | kryefjala + didn't (did not) + forma bazë | She didn't go home. / She didn't work late. |
| Pyetje | Did + kryefjala + forma bazë? | Did she go home? / Did she work late? |
Përgjigjet e shkurtra
| Pyetja | Po | Jo |
|---|---|---|
| Did you see the match? | Yes, I did. | No, I didn't. |
| Did they like the hotel? | Yes, they did. | No, they didn't. |
Pyetjet me fjalë pyetëse (rendi i fjalëve nga A1-16): fjala pyetëse + did + kryefjala + forma bazë.
| Fjala pyetëse | did | Kryefjala | Forma bazë |
|---|---|---|---|
| Where | did | you | go? |
| What | did | she | say? |
| When | did | they | arrive? |
Përdorimi
1Foljet e parregullta në fjali pohore
Përdorni formën e kaluar të parregullt për veprime të mbaruara, njësoj si foljet e rregullta me -ed. Forma është e njëjtë për të gjitha vetat.
2Mohorja me didn't + forma bazë
Përdorni didn't + formën bazë. Didn't e mban të kaluarën, prandaj folja kryesore nuk ndryshon. Në shqip «nuk» + e kaluara; në anglisht e kaluara kalon te didn't.
3Pyetjet po / jo dhe përgjigjet e shkurtra
Përdorni Did + kryefjala + forma bazë. Përgjigjet e shkurtra përdorin did / didn't.
4Pyetjet me fjalë pyetëse për të kaluarën
Vendoseni fjalën pyetëse para did: fjala pyetëse + did + kryefjala + forma bazë.
5Be nuk përdor did
Be e bën vetë mohoren dhe pyetjen: wasn't / weren't, Was…? / Were…? Shih A1-26.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Nuk e pashë» → I not saw. Në shqip mohorja është thjesht «nuk» + folja në të kaluarën: «Më fal, nuk e pashë mesazhin tënd, isha në dush». Fjalë për fjalë del I not saw. Në anglisht not nuk qëndron vetëm: duhet didn't + forma bazë.
2. «Kur e ke dhënë?» → When have you taken? Në shqip pyesim natyrshëm me të kryerën: «Kur e ke dhënë provimin e patentës? Nuk e dija që di të ngasësh makinë!». Fjalë për fjalë del have you taken. Por pyetja when kërkon një kohë të mbaruar, dhe për këtë anglishtja do Did…?
3. «Nuk na tha asgjë» → didn't tell us nothing. «Recepsionistja nuk na tha asgjë për pagesën shtesë». Në shqip mohimi i dyfishtë është i detyrueshëm. Në anglisht një mohim mjafton: didn't … anything ose told us nothing.
4. «Bëri selfie» → made selfies. «Motra ime bëri qindra selfie në kalanë e Beratit». Fjalë për fjalë del made. Në anglisht fotot nuk «bëhen», por «merren»: take → took a photo, a selfie.
Mos i ngatërroni
did si folje ndihmëse apo did si folje kryesore – Did mund të jetë folja ndihmëse dhe njëkohësisht e kaluara e foljes kryesore do, në të njëjtën fjali.
didn't + folje apo wasn't / weren't + mbiemër – Foljet e zakonshme përdorin didn't; be përdor wasn't / weren't.
Did you…? apo Have you ever…? – Did you see…? pyet për një kohë të mbaruar (dje, javën e kaluar). Have you ever seen…? pyet për gjithë jetën tuaj deri tani; mësohet te A2-16.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Read (e kaluara) shkruhet si e tashmja, por shqiptohet /red/, si ngjyra red.
- Said shqiptohet /sed/: rimon me red, jo me paid. Says është /sez/. Mos e lexoni sipas shkrimit.
- Bought, brought, thought, taught rimojnë midis tyre: /ɔːt/ (UK), /ɑːt/ ose /ɔːt/ (US). gh nuk shqiptohet. Te thought tingulli i parë është /θ/, pra «th» e shqipes: këtu keni avantazh.
- Gave dhe came kanë zanoren e day /eɪ/; began, drank, swam, ran kanë zanoren e shkurtër të cat /æ/, që shqipja nuk e ka: hapni gojën si për «a», por gjuhën mbajeni përpara si për «e».
- Ate shqiptohet /et/ ose /eɪt/ (UK), /eɪt/ (US).
- Didn't /ˈdɪdnt/: dy rrokje, e dyta shumë e shkurtër. Mos shtoni «ë» midis n dhe t. Në të folur të shpejtë t-ja në fund shpesh mezi dëgjohet.
- Did you shpesh bashkohet në /ˈdɪdʒu/, me /dʒ/ si «xh» e shqipes: Did you see it?
- Knew shqiptohet njësoj si new: /njuː/ (UK), /nuː/ (US). K-ja nuk shqiptohet.
Rregulli i artë
Pohore: përdorni formën e kaluar (went, saw, worked). Mohore dhe pyetje: didn't / Did + forma bazë (didn't go, Did you see?); did e mban të kaluarën, edhe pse në shqip folja mbetet në të kaluarën («nuk shkova»). Be e bën vetë mohoren dhe pyetjen, pa did.
Ushtrime
A. Forma
Shkruani të kaluarën ose plotësoni me formën e duhur.
-
E kaluara e go:
-
E kaluara e buy:
-
E kaluara e write:
-
E kaluara e put:
-
I (not / see) him yesterday.
-
you (have) a good weekend?
-
Where you (go) last summer?
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … at the meeting?
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: What … yesterday?
-
"Did they win?" "No, they ."
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I … well this morning.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
She didn't came to class.
-
Did you bought milk?
-
Where you went last night?
-
We ate at a lovely restaurant.
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
Leo: Hi, Nina! 16 you have a good holiday?
Nina: Yes, I 17! We 18 (fly) to Greece and 19 (stay) on a small island.
Leo: What 20 you do there?
Nina: We swam every day and 21 (eat) fresh fish every evening. But we 22 (not / see) any dolphins!
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani tri fjali për ditën e djeshme me folje të parregullta.
-
Shkruani dy pyetje për një shok për pushimet e tij të fundit.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-27 Past Simple në shqip: foljet e rregullta me -ed Shkruani të kaluarën: study
-
A1-26 Was dhe were në anglisht: e kaluara e foljes to be Zgjidhni përgjigjen e saktë: … the shops open?
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does – mohorja dhe pyetjet në shqip Zgjidhni përgjigjen e saktë: … your brother like football?
Përgjigjet
A. Forma
- went
- bought
- wrote
- put
- didn't see / did not see
- Did … have
- did … go
B. Kuptimi
- Were you
- did you do
- didn't / did not
- didn't feel
C. Gjeni gabimin
- She didn't come to class.
- Did you buy milk?
- Where did you go last night?
- ✓ We ate at a lovely restaurant.
D. Në kontekst
- Did
- did
- flew
- stayed
- did
- ate
- didn't see / did not see
E. Radha juaj
- I got up at seven. I had coffee with my sister. I went to the gym.
- Where did you go? What did you eat?
F. Përsëritje e përzier
- studied
- Were
- Does
