Present Perfect me just, already, yet: «sapo», «tashmë», «ende» në anglisht
Present Perfect: Just, Already, Yet
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të flisni për veprime të së kaluarës që kanë rëndësi tani (I've lost my keys), të jepni lajme dhe të përdorni just, already dhe yet në vendin e duhur të fjalisë.
Ideja kryesore
Përfytyroni listën tuaj të punëve për sot. Disa punë kanë një shenjë pranë, disa jo. Kur shikoni listën, nuk pyesni kur e bëtë secilën punë. Pyesni: çfarë është bërë tani, dhe çfarë jo?
Kjo është detyra e Present Perfect (e kryera) në këtë mësim. Ai e shikon një veprim të kaluar nga tani, sepse rezultati është këtu tani: I've lost my keys (prandaj nuk hyj dot në shtëpi). She's broken her arm (prandaj nuk mund të luajë tenis).
Tri fjalë të vogla përshkruajnë shenjat në listë. Just është një shenjë e freskët: ndodhi para një çasti. Already është një shenjë që erdhi herët, ose para tani: I've already paid. Yet është një punë pa shenjë, por që e presim: I haven't called her yet. Lista ka të bëjë me tani, prandaj edhe folja ka të bëjë me tani: have/has + past participle.
Shqipja dhe anglishtja
Edhe në shqip i kemi këto tri ide: «sapo» = just, «tashmë» (ose «qysh tani») = already, «ende» ose «akoma» = yet. Lajm i mirë: «Ende jo» është saktësisht Not yet, dhe lajmet edhe në shqip i japim shpesh me të kryerën: «Maria ka lindur një bebe!» → Maria has had her baby!
Por ka tre dallime. E para: «sapo» në shqip shkon shpesh me të kryerën e thjeshtë («Sapo e pashë mesazhin»). Në anglishten britanike me just përdoret Present Perfect (I've just seen your message); në atë amerikane edhe Past Simple (I just saw it). E dyta: në shqip «ende» dhe «tashmë» vihen lirisht në mes të fjalisë («A i ke blerë ende biletat?»), kurse në anglisht yet vjen në fund, pas kundrinorit, dhe already nuk futet midis foljes dhe kundrinorit. E treta: «ende» do të thotë edhe yet, edhe still («Ende po fle» = She's still sleeping). Yet nuk do të thotë kurrë «ende» në kuptimin «vazhdon».
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Sapo e pashë mesazhin tënd. | I've just seen your message. | «sapo» → have just + past participle (UK) |
| Filmi sapo ka filluar. Ulu! | The film has just started. Sit down! | just midis has dhe past participle |
| Tashmë kam ngrënë. | I've already eaten. | «tashmë» → already; këtu është njësoj |
| A ka mbërritur ende pakoja? | Has the parcel arrived yet? | «ende» në pyetje → yet në fund |
| A i ke bërë ende detyrat e shtëpisë? | Have you finished your homework yet? | yet pas kundrinorit, jo në mes |
| Ende jo. | Not yet. | këtu është njësoj |
| Më kanë humbur çelësat. | I've lost my keys. | në shqip «çelësat» kryefjalë, në anglisht I |
| Bebja ende po fle. | The baby is still sleeping. | «ende» = vazhdon → still, jo yet |
Shkurt: «sapo» = just, «tashmë» = already – të dyja midis have / has dhe past participle; «ende» në mohime e pyetje = yet, në fund të fjalisë. «Ende» që do të thotë «vazhdon» është still.
Forma
Present Perfect (përsëritje nga A2-16)
| Kryefjala | have / has | past participle |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | finished. |
| he / she / it | has ('s) | finished. |
| mohore | haven't / hasn't | finished. |
| pyetje | Have you / Has she… | finished? |
Te She's finished her homework, 's = has: këtë e tregon past participle që shpreh një veprim, këtu me kundrinor. (Disa past participle mund të jenë edhe mbiemra pas be: It's broken = it is – shih A2-16.)
Just, already, yet: kuptimi dhe vendi
| Fjala | Kuptimi | Lloji i fjalisë | Vendi | Shembull |
|---|---|---|---|---|
| just | para pak çastesh, «sapo» | kryesisht pohore | midis have/has dhe past participle | I've just finished. |
| already | para tani; më herët nga sa pritej, «tashmë» | pohore dhe pyetje | midis have/has dhe past participle, ose në fund | She's already left. / She's left already. |
| yet | deri tani (dhe presim që të ndodhë), «ende» | mohore dhe pyetje | në fund të fjalisë | I haven't eaten yet. / Have you eaten yet? |
Përgjigje e shkurtër me yet: «Is it ready?» «Not yet.»
Përdorimi
1Një veprim i kaluar me rezultat tani
Përdorni Present Perfect kur një veprim i kaluar ka një rezultat që ka rëndësi tani. Nuk themi kur ndodhi; rëndësi ka rezultati.
2Just = para një çasti
Vendoseni just midis have/has dhe past participle. Tregon që veprimi është shumë i freskët. Në shqip themi «sapo», shpesh me të kryerën e thjeshtë.
3Already = para tani, ose më herët nga sa pritej
Already zakonisht vjen midis have/has dhe past participle. Në të folur mund të vijë edhe në fund. Në pyetje shpesh tregon habi: kaq shpejt?
4Yet = deri tani, por e presim
Përdorni yet në fjali mohore dhe në pyetje. Zakonisht vjen në fund të fjalisë, pas kundrinorit. Mohimi me yet do të thotë «jo tani, por ndoshta më vonë». Në shqip: «ende», «akoma».
5Të japësh lajme
Lajmet e freskëta i japim shpesh me Present Perfect, sepse lajmi është i ri dhe i rëndësishëm tani. Kur shtojmë detaje (kur, ku, si), zakonisht kalojmë te Past Simple (e kryera e thjeshtë) – shih A2-19.
6Anglishtja amerikane: Past Simple me just, already dhe yet
Në anglishten amerikane Past Simple është shumë i zakonshëm me just, already dhe yet. Të dyja format janë të sakta. Anglishtja britanike zakonisht parapëlqen Present Perfect. Në këtë kurs ushtrojmë Present Perfect. (Kjo i ngjan shqipes: «Sapo hëngra» është si I just ate.)
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Më ka humbur karikuesi» → my charger has lost. Në shqip sendi që humbet shpesh është kryefjala: «Mami, më ka humbur karikuesi. Mendoj se e lashë te Blerta». Fjalë për fjalë del my charger has lost. Në anglisht lose ka si kryefjalë personin që e humb: I've lost my charger.
2. «Ende», «tashmë» në mes të fjalisë. Në shqip themi «A e ka rregulluar ende hidrauliku dushin në banjë?», «Fëmijët i kanë ngrënë tashmë të gjitha qershitë!». Në anglisht yet vjen në fund, pas kundrinorit, dhe already vjen para past participle (ose në fund), por jo midis foljes dhe kundrinorit.
3. «Ende» = still → yet. «Ende» në shqip do të thotë edhe «deri tani jo» (yet), edhe «vazhdon» (still): «Mos bëni zhurmë, Erioni ende po fle». Në kuptimin «vazhdon» anglishtja përdor still; yet nuk shkon këtu.
Mos i ngatërroni
yet apo already në pyetje – Yet është pyetje neutrale: e prisni që të ndodhë. Already tregon habi: ndodhi më shpejt nga sa e prisnit.
just = para një çasti apo just = vetëm – Me Present Perfect just zakonisht do të thotë «sapo». Në fjali të tjera mund të thotë «vetëm».
yet apo still – Still (diçka vazhdon: I still haven't finished, «Ende nuk kam mbaruar») dhe any more / no longer mësohen te B1-33. Zgjedhja midis Present Perfect dhe Past Simple është te A2-19.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Në të folur have dhe has shkurtohen dhe dëgjohen me vështirësi: I've just seen it /aɪv dʒʌst siːn ɪt/, She's already left /ʃiːz ɔːlˈredi left/. Dëgjoni tingullin e vogël /v/ ose /z/.
- just /dʒʌst/ fillon me «xh» të shqipes. Zanorja /ʌ/ nuk ekziston në shqip: është e shkurtër, me gojë gjysmë të hapur, diku midis «a»-së dhe «ë»-së. Në I've just… just zakonisht theksohet: zëri ngrihet pak.
- already është një fjalë, me theks në rrokjen e dytë: /ɔːlˈredi/. Mos e ngatërroni me all ready (dy fjalë = krejt gati: We're all ready to go).
- yet /jet/ fillon si yes: tingulli /j/ është «j» e shqipes. Në fund të një pyetjeje po / jo zëri zakonisht ngrihet: Have you finished yet?
- finished /ˈfɪnɪʃt/ ka dy rrokje, jo tri: -ed pas «sh» shqiptohet /t/. Mos thoni «fi-ni-shed».
Rregulli i artë
Kur një veprim i kaluar ka rëndësi tani, përdorni have/has + past participle. Vendosini just («sapo») dhe already («tashmë») midis have/has dhe past participle (already mund të vijë edhe në fund). Vendoseni yet («ende») në fund të fjalive mohore dhe pyetjeve. «Ende» në kuptimin «vazhdon» është still.
Ushtrime
A. Forma
Në këto ushtrime përdorni Present Perfect (formën e anglishtes britanike). Edhe Past Simple amerikan (I just ate) është i saktë – shih përdorimin 6.
-
I can't find my wallet. I (lose) it.
-
Vendoseni just në vendin e duhur: She has called me.
-
Vendoseni yet në vendin e duhur: They haven't replied to my email.
-
Vendoseni already në vendin e duhur: I've paid for the tickets.
-
"Is Tom here?" "No, he (just / leave)."
-
the film (start) yet?
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen që i përshtatet kuptimit.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: "Do you want to see this film?" "No, I've … seen it."
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I haven't had breakfast ….
-
Cila pyetje tregon habi?
-
Jeni shumë të uritur. Thoni pse:
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct. Në korrigjime përdorni Present Perfect.
-
I've finished just my work.
-
Have you yet called your mum?mum (UK), mom (US)
-
She has already went to bed.
-
We haven't booked the hotel yet.
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Në çdo vend me folje përdorni Present Perfect.
Mia: Hi Leo! We 15 (just / arrive) at the new flat!
Leo: Great! Have you unpacked 16?
Mia: No, not yet. But Sam 17 (already / build) the bed!
Leo: Wow! 18 the internet (start) working yet?
Mia: No, it 19 (not / start) yet. I'm using my phone.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani dy gjëra që i keni bërë tashmë sot dhe një që nuk e keni bërë ende.
-
Shkruani një lajm të mirë të shkurtër për një shok. Përdorni Present Perfect dhe just.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A2-16 Present Perfect për përvojat: Have you ever…? – shpjeguar në shqip "Where's Dad?" "He's ___ … to the shop. He'll be back in ten minutes."
-
A2-16 Present Perfect për përvojat: Have you ever…? – shpjeguar në shqip you ever (eat) Korean food?
-
A1-28 Past Simple: foljet e parregullta, did dhe didn't në anglisht Shkruani Past Simple dhe past participle: write
Përgjigjet
A. Forma
- 've lost / have lost
- She has just called me. / She's just called me.
- They haven't replied to my email yet.
- I've already paid for the tickets. / I've paid for the tickets already.
- 's just left / has just left
- Has … started
B. Kuptimi
- already
- yet
- Have you finished already?
- I haven't eaten yet.
C. Gjeni gabimin
- I've just finished my work. / I have just finished my work.
- Have you called your mum yet?
- She has already gone to bed. / She's already gone to bed. / She has gone to bed already.
- ✓ We haven't booked the hotel yet.
D. Në kontekst
- 've just arrived / have just arrived
- yet / already
- has already built / 's already built
- Has … started
- hasn't started / has not started
E. Radha juaj
- I've already had breakfast. I've already answered my emails. I haven't been to the gym yet.
- Guess what! I've just passed my driving test!
F. Përsëritje e përzier
- gone
- Have … eaten
- wrote … written
