SlowingoQrammatika
A2 18 / 38

Present Perfect azərbaycanca: just, already, yet. «İndicə», «artıq» və «hələ» ingiliscə

Present Perfect: Just, Already, Yet

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz indi əhəmiyyəti olan keçmiş hərəkətlərdən danışa (I've lost my keys), xəbər verə və just, already və yet sözlərini cümlədə düzgün yerə qoya biləcəksiniz.

Əsas fikir

Bu gün üçün iş siyahınızı təsəvvür edin. Bəzi işlərin yanında işarə var, bəzilərinin yanında yoxdur. Siyahıya baxanda hər işi nə vaxt etdiyinizi soruşmursunuz. Soruşursunuz: İndi nə hazırdır, nə hazır deyil?

Bu dərsdə Present Perfect (indiki bitmiş zaman) məhz bu işi görür. O, keçmiş hərəkətə indidən baxır, çünki nəticəsi indi buradadır: I've lost my keys (ona görə içəri girə bilmirəm). She's broken her arm (ona görə tennis oynaya bilmir).

Üç kiçik söz siyahıdakı işarələri təsvir edir. Just təzə işarədir: bir an əvvəl olub. Already erkən və ya indiyə qədər qoyulmuş işarədir: I've already paid. Yet işarəsi olmayan işdir, amma işarənin qoyulacağını gözləyirik: I haven't called her yet. Siyahı indi haqqındadır, ona görə feil də indi haqqındadır: have/has + üçüncü forma.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində bu üç sözün yaxşı qarşılıqları var: indicə / təzəcə ≈ just, artıq ≈ already, hələ … -mamışam ≈ not … yet. Amma iki fərq var. Birincisi, söz sırası: azərbaycancada «hələ» və «artıq» adətən feildən əvvəl gəlir («Hələ qərar verməmişəm»), ingiliscədə isə just və already have/has ilə üçüncü formanın arasında durur, yet isə cümlənin sonuna gedir: I haven't decided yet. İkincisi, zaman: azərbaycancada təzə nəticəni və xəbəri çox vaxt -dı / -di ilə deyirik («Mesajını indicə gördüm», «Komandamız kuboku qazandı!»), bəzən də -mış / -ıb ilə («Açarlarımı itirmişəm»). Britaniya ingiliscəsində belə hallarda Present Perfect işlənir. Amerika ingiliscəsində isə Past Simple də çox təbiidir: I just saw your message. Bir şeyi də yadda saxlayın: «indicə» sözü ilə bəzən dəqiq vaxt da deyirik («indicə, beş dəqiqə əvvəl»), ingiliscədə isə just ilə dəqiq keçmiş vaxt (ten minutes ago, yesterday) birlikdə işlənmir.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Açarlarımı itirmişəm.nəticə indiI've lost my keys.
Mesajını indicə gördüm.bir an əvvəl; azərbaycancada -dümI've just seen your message. (US: I just saw…)
Artıq yemişəm.indiyə qədər, vaxtından tezI've already eaten.
Hələ qərar verməmişəm.hələ yox, amma sonraI haven't decided yet. (yet sonda)
Hələ yox.qısa cavabNot yet.
Bağlama gəlibmi?sual; sıra dəyişmirHas the parcel arrived yet?
Artıq pulu ödəmisən? Nə tez!təəccübHave you already paid?
Komandamız kuboku qazandı!təzə xəbərOur team has won the cup!

Qısası: «indicə» və «artıq» → have/has sözündən sonra; «hələ … -mamışam» → yet cümlənin sonunda. Təzə nəticə və xəbər üçün, azərbaycanca «-dı» desəniz də, Britaniya ingiliscəsində have/has + üçüncü forma işlədin.

Quruluş

Present Perfect (təkrar, A2-16)

Mübtədahave / hasüçüncü forma
I / you / we / theyhave ('ve)finished.
he / she / ithas ('s)finished.
inkarhaven't / hasn'tfinished.
sualHave you / Has she…finished?

She's finished her homework cümləsində 's = has: bunu hərəkət bildirən üçüncü forma göstərir, burada tamamlıqla birlikdə. (Bəzi üçüncü formalar be feilindən sonra sifət də ola bilər: It's broken = it is, A2-16 dərsinə baxın.)

Just, already, yet: mənası və yeri

SözMənasıCümlə növüYeriNümunə
justçox az əvvəl, indicəəsasən təsdiqhave/has ilə üçüncü formanın arasındaI've just finished.
alreadyindiyə qədər; gözləniləndən teztəsdiq və sualhave/has ilə üçüncü formanın arasında və ya sondaShe's already left. / She's left already.
yetindiyə qədər (və olacağını gözləyirik)inkar və sualcümlənin sonundaI haven't eaten yet. / Have you eaten yet?

Yet ilə qısa cavab: "Is it ready?" "Not yet."

İstifadə

1Nəticəsi indi olan keçmiş hərəkət

Keçmiş hərəkətin indi əhəmiyyətli nəticəsi varsa, Present Perfect işlədin. Nə vaxt olduğunu demirik: əsas olan nəticədir.

I've lost my keys.
Açarlarımı itirmişəm.
nəticə: indi içəri girə bilmirəm; danışıqda «itirdim» də deyirik
Someone has taken my seat.
Kimsə yerimi tutub.
nəticə: indi yerim yoxdur
Look! It's stopped raining.
Bax! Yağış kəsib.
it's = it has
She's broken her arm, so she can't play tennis.
Onun qolu sınıb, ona görə tennis oynaya bilmir.
she's = she has; «o» qadındır
The price of coffee has gone up again.
Qəhvənin qiyməti yenə qalxıb.
nəticə: indi bahadır

2Just = bir an əvvəl

Just sözünü have/has ilə üçüncü formanın arasına qoyun. O, hərəkətin çox təzə olduğunu göstərir. Azərbaycancada burada çox vaxt «indicə» + -dı deyirik.

I've just seen your message.
Mesajını indicə gördüm.
azərbaycancada -düm; Britaniya ingiliscəsində I've just seen
The film has just started. Sit down!
Film təzəcə başlayıb. Otur!
just: has ilə started arasında
"Where's Anna?" "She's just gone out."
«Anna hanı?» «İndicə çıxdı.»
hələ qayıtmayıb → gone
We've just moved into a new flat.
Təzəcə yeni mənzilə köçmüşük.
flat (UK), apartment (US)
Have you just woken up?
Təzəcə oyanmısan?
sualda da just mübtədadan sonra gəlir

3Already = indiyə qədər və ya gözləniləndən tez

Already adətən have/has ilə üçüncü formanın arasında gəlir. Danışıqda sonda da ola bilər. Sualda çox vaxt təəccüb bildirir: bu qədər tez?

"Do you want some lunch?" "No, thanks. I've already eaten."
«Nahar edirsən?» «Yox, sağ ol. Artıq yemişəm.»
artıq → already
I've already told you twice!
Sənə artıq iki dəfə demişəm!
already: 've ilə told arasında
It's only ten o'clock, and she's already finished her homework.
Saat hələ ondur, o isə artıq ev tapşırığını bitirib.
burada «hələ» = only; artıq → already
Have you already paid? That was quick!
Artıq pulu ödəmisən? Nə tez!
təəccüb
They've sold all the tickets already.
Bütün biletləri artıq satıblar.
already sonda da ola bilər

4Yet = indiyə qədər yox, amma gözləyirik

Yet sözünü inkar və suallarda işlədin. O, adətən cümlənin sonunda, tamamlıqdan sonra gəlir. Yet ilə inkar «indi yox, amma yəqin ki, sonra» deməkdir. Azərbaycancada «hələ» əvvəldə dursa da, ingiliscədə yet sonda durur.

I haven't decided yet.
Hələ qərar verməmişəm.
«hələ» əvvəldə; yet sonda
Has the parcel arrived yet?
Bağlama gəlibmi?
neytral sual; has mübtədadan əvvəl
"Is dinner ready?" "Not yet."
«Şam yeməyi hazırdır?» «Hələ yox.»
hələ yox → Not yet
We haven't met our new neighbours yet.
Yeni qonşularımızla hələ tanış olmamışıq.
yet tamamlıqdan sonra; neighbours (UK)
Have you finished your homework yet?
Ev tapşırığını bitirmisən?
yet sonda, your homework sözündən sonra

5Xəbər vermək

Təzə xəbəri çox vaxt Present Perfect ilə veririk, çünki xəbər yenidir və indi vacibdir. Təfərrüatları (nə vaxt, harada, necə) əlavə edəndə isə adətən Past Simple formasına keçirik: A2-19 dərsinə baxın.

Guess what! I've found a new job.
Bil nə oldu? Yeni iş tapmışam!
təzə xəbər → Present Perfect
Have you heard? Maria has had her baby!
Eşitmisən? Mariyanın uşağı olub!
xəbər
Our team has won the cup!
Komandamız kuboku qazandı!
azərbaycancada -dı; Britaniya ingiliscəsində has won
I've found a new job. They called me this morning.
Yeni iş tapmışam. Bu səhər mənə zəng etdilər.
əvvəl xəbər, sonra Past Simple ilə təfərrüat

6Amerika ingiliscəsi: just, already və yet ilə Past Simple

Amerika ingiliscəsində just, already və yet sözləri ilə Past Simple çox işlənir. Hər iki forma düzgündür. Britaniya ingiliscəsi adətən Present Perfect seçir. Bu kursda Present Perfect formasını məşq edirik.

I've just eaten.
Təzəcə yemək yemişəm.
UK və US
I just ate.
İndicə yedim.
Amerika ingiliscəsində çox işlənir
Did you finish your homework yet?
Ev tapşırığını bitirdin?
US-də çox işlənir; UK: Have you finished your homework yet?
I already told you.
Sənə artıq dedim.
US-də çox işlənir; UK: I've already told you.

Tez-tez edilən səhvlər

❌I've finished just.
✅I've just finished.
just have/has ilə üçüncü formanın arasında gəlir.
❌I've yet called her.
✅I haven't called her yet.
yet inkar və suallarda, sonda gəlir.
❌Have you finished yet your homework?
✅Have you finished your homework yet?
yet tamamlıqdan sonra gəlir.
❌Have you finished already your homework?
✅Have you already finished your homework? və ya Have you finished your homework already?
already feillə tamamlığın arasına girmir.
❌She has already went home.
✅She has already gone home.
have/has sözündən sonra üçüncü forma (go – went – gone).
❌I've just seen him yesterday.
✅I saw him yesterday.
yesterday kimi bitmiş vaxt Past Simple tələb edir. A2-19 dərsinə baxın.
⚠️I haven't already finished.
✅I haven't finished yet.
«İndiyə qədər yox» mənası üçün not … yet işlədin. Haven't already yalnız xüsusi ifadələrdə işlənir (if you haven't already done it).

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Hələ» əvvəldə → yet ortada. Azərbaycancada «hələ» feildən əvvəl gəlir: «Çamadanımı hələ yığmamışam», «Aysel nənəsinə hələ zəng etməyib». Sözbəsöz tərcümədə yet də cümlənin ortasına düşür. İngiliscədə yet cümlənin sonunda durur.

❌I yet haven't packed my suitcase.
✅I haven't packed my suitcase yet.
❌Aysel yet hasn't called her grandmother.
✅Aysel hasn't called her grandmother yet.

2. Təzə nəticə və xəbər «-dı» ilə → Past Simple. Azərbaycancada təzə xəbəri çox vaxt -dı ilə deyirik: «Bax, telefonumun ekranını sındırdım!», «Ev aldıq!». Amerika ingiliscəsində Past Simple burada normaldır, amma Britaniya ingiliscəsində nəticə indi vacibdirsə, Present Perfect işlənir.

⚠️(Sınıq ekranı dostunuza göstərirsiniz.) Look, I broke my phone screen!
✅Look, I've broken my phone screen!
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma Britaniya ingiliscəsində indiki nəticə üçün Present Perfect işlənir; Amerika ingiliscəsində Past Simple da təbiidir.
⚠️(Murad dostlarına təzə xəbər verir.) We bought a house!
✅We've bought a house!
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma Britaniya ingiliscəsində təzə xəbər adətən Present Perfect ilə verilir; Amerika ingiliscəsində We bought a house! də normaldır.

3. «İndicə, on dəqiqə əvvəl» → just + dəqiq vaxt. Azərbaycancada «indicə» sözünü dəqiq vaxtla da birləşdiririk: «Leylanı indicə, on dəqiqə əvvəl gördüm». İngiliscədə ago, yesterday, at five kimi dəqiq keçmiş vaxt varsa, yalnız Past Simple işlənir; just isə vaxtsız Present Perfect ilə gəlir.

❌I've just seen Leyla ten minutes ago.
✅I saw Leyla ten minutes ago. və ya I've just seen Leyla.
❌Elvin has just called me at five o'clock.
✅Elvin called me at five o'clock. və ya Elvin has just called me.

4. Sualda söz sırası dəyişmir. Azərbaycancada «Bacın imtahan nəticələrini alıb?» deyirik: söz sırası təsdiq cümləsi kimidir. İngiliscədə have / has mübtədadan əvvələ keçir, yet isə sonda qalır.

❌Your sister has got her exam results yet?
✅Has your sister got her exam results yet?
❌Your parents have arrived in Baku yet?
✅Have your parents arrived in Baku yet?

Qarışdırmayın

sualda yet və already — Yet neytral sualdır: olacağını gözləyirsiniz. Already təəccüb bildirir: gözləniləndən tez olub.

Have you finished yet?
Bitirmisən?
neytral: sadəcə soruşuram
Have you finished already?
Artıq bitirmisən?
təəccüb: nə tez!

just = indicə və just = sadəcə — Present Perfect ilə just adətən «indicə» deməkdir. Başqa cümlələrdə «sadəcə, yalnız» mənasında ola bilər.

I've just had a sandwich.
İndicə bir sendviç yedim.
just = indicə
I just want a sandwich, nothing else.
Sadəcə bir sendviç istəyirəm, başqa heç nə.
just = sadəcə

yet və still — Still (bir şey davam edir: I still haven't finished, «Hələ də bitirməmişəm») və any more / no longer B1-33 dərsində öyrədilir. Present Perfect və Past Simple arasında seçim A2-19 dərsindədir.

Yazılış və tələffüz

  • Danışıqda have və has qısaldılır və onları eşitmək çətin olur: I've just seen it /aɪv dʒʌst siːn ɪt/, She's already left /ʃiːz ɔːlˈredi left/. Kiçik /v/ və ya /z/ səsinə qulaq asın.
  • already bir sözdür, vurğu ikinci hecaya düşür: /ɔːlˈredi/. Onu all ready (iki söz = tamamilə hazır: We're all ready to go) ilə qarışdırmayın. İlk sait /ɔː/ uzundur və dodaqlar dairəvi olur.
  • just /dʒʌst/: ilk səs azərbaycancadakı c səsinə çox yaxındır. Sondakı -st qrupuna sait artırmayın. I've just… ifadəsində just adətən vurğulanır: səs onun üstündə bir az qalxır.
  • yet /jet/ yes sözü kimi başlayır: ilk səs azərbaycancadakı y səsidir. Hə / yox sualının sonunda səs adətən qalxır: Have you finished yet?

Qızıl qayda

Keçmiş hərəkət indi vacibdirsə, have/has + üçüncü forma işlədin. Just və already sözlərini have/has ilə üçüncü formanın arasına qoyun (already sonda da ola bilər). Yet sözünü inkar və sualların sonuna qoyun. Azərbaycanca «hələ» əvvəldə gəlsə də, ingiliscədə yet sondadır.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Bu tapşırıqda Present Perfect (Britaniya ingiliscəsinin forması) işlədin. Amerika ingiliscəsindəki Past Simple (I just ate) də düzgündür, İstifadə 6-ya baxın.

  1. I can't find my wallet. I (lose) it.
  2. just sözünü düzgün yerə qoyun: She has called me.
  3. yet sözünü düzgün yerə qoyun: They haven't replied to my email.
  4. already sözünü düzgün yerə qoyun: I've paid for the tickets.
  5. "Is Tom here?" "No, he (just / leave)."
  6. the film (start) yet?

B. Məna

Cümləyə uyğun variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: "Do you want to see this film?" "No, I've … seen it."
  2. Düzgün cavabı seçin: I haven't had breakfast ….
  3. Hansı sual təəccüb bildirir?
  4. Çox acsınız. Səbəbini deyin:

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın. Düzəlişlərdə Present Perfect işlədin.

  1. I've finished just my work.
  2. Have you yet called your mum?
  3. She has already went to bed.
  4. We haven't booked the hotel yet.

D. Mətndə

Mötərizədəki hər feil üçün Present Perfect işlədin.

Moving day
Mia: Hi Leo! We 15 (just / arrive) at the new flat!
Leo: Great! Have you unpacked 16?
Mia: No, not yet. But Sam 17 (already / build) the bed!
Leo: Wow! 18 the internet (start) working yet?
Mia: No, it 19 (not / start) yet. I'm using my phone.

E. Sizin növbəniz

Bu gününüz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Bu gün artıq etdiyiniz iki şey və hələ etmədiyiniz bir şey haqqında yazın.
  2. Dostunuz üçün qısa bir xoş xəbər yazın. Present Perfect və just işlədin.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-16 Present Perfect azərbaycanca: Have you ever…? Həyat təcrübəsi, been və gone
    "Where's Dad?" "He's ___ … to the shop. He'll be back in ten minutes."
  2. A2-16 Present Perfect azərbaycanca: Have you ever…? Həyat təcrübəsi, been və gone
    you ever (eat) Korean food?
  3. A1-28 Past Simple azərbaycanca: qaydasız feillər, did və didn't ilə inkar və sual
    Past Simple formasını və üçüncü formanı yazın: write
Cavablar

A. Quruluş

  1. 've lost / have lost
  2. She has just called me. / She's just called me.
  3. They haven't replied to my email yet.
  4. I've already paid for the tickets. / I've paid for the tickets already.
  5. 's just left / has just left
  6. Has … started

B. Məna

  1. already
  2. yet
  3. Have you finished already?
  4. I haven't eaten yet.

C. Səhvi tapın

  1. I've just finished my work. / I have just finished my work.
  2. Have you called your mum yet?
  3. She has already gone to bed. / She's already gone to bed. / She has gone to bed already.
  4. ✓ We haven't booked the hotel yet.

D. Mətndə

  1. 've just arrived / have just arrived
  2. yet / already
  3. has already built / 's already built
  4. Has … started
  5. hasn't started / has not started

E. Sizin növbəniz

  1. I've already had breakfast. I've already answered my emails. I haven't been to the gym yet.
  2. Guess what! I've just passed my driving test!

F. Qarışıq təkrar

  1. gone
  2. Have … eaten
  3. wrote … written
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play