SlowingoQrammatika
A1 29 / 32

Past Simple azərbaycanca: qaydalı feillər, -ed yazılışı və tələffüzü

Past Simple: Regular Verbs

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz qaydalı feillərlə keçmişdə bitmiş hərəkətlərdən danışa (I worked, she studied, we stopped), -ed sonluğunu düzgün yaza, onun üç tələffüzünü düzgün deyə və keçmiş zaman ifadələrini işlədə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Past Simple (sadə keçmiş zaman) bitmiş bir hərəkətdən danışır: o baş verib, tamamlanıb və artıq keçmiş bir vaxta aiddir: yesterday, last year, in 2010. İndi bağlı olan bir qapı təsəvvür edin. Hərəkət qapının o biri tərəfindədir. O bitib, biz isə geriyə, ona baxırıq.

Əksər feillərdə ingilis dili keçmişi bir kiçik sonluqla göstərir: -ed. Work → worked. Play → played. Live → lived. Bu feillər qaydalı feillər (regular verbs) adlanır, çünki hamısı bu qaydaya tabedir. (Tabe olmayan feillər, məsələn, go → went, A1-28 dərsindədir.)

Daha bir sevindirici xəbər: Past Simple formasında bütün şəxslər üçün bir forma var: I worked, you worked, she worked, they worked. He / she / it üçün -s yoxdur, təsdiq cümləsində was və ya başqa köməkçi feil də yoxdur. Yalnız bir neçə yazılış qaydasını və -ed sonluğunun tələffüzünü öyrənmək lazımdır: o çox vaxt əlavə heca deyil, sadəcə bir kiçik səsdir.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində keçmişi -dı / -di / -du / -dü şəkilçisi göstərir və bu, ingiliscə -ed sonluğuna çox yaxındır: «işlədi» → worked. Fərq budur ki, azərbaycancada şəxs də feildə görünür: «işlədim», «işlədin», «işlədi», «işlədik». İngiliscədə isə bütün şəxslər üçün forma eynidir: worked. Bu, işinizi asanlaşdırır. Amma iki tələ var. Birincisi, «idi» sözü keçmişlə bağlı olduğu üçün bəzən ingiliscədə was da artırılır: I was work səhvdir. İkincisi, keçmişdə təkrarlanan hərəkətləri azərbaycanca çox vaxt -ırdı ilə deyirik («hər yay xalamgildə qalırdıq»): ingiliscədə bunun üçün də Past Simple işlənə bilər: We stayed with my aunt every summer.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
işlədim / işlədi / işlədikI worked / she worked / we workedbir forma, şəxs dəyişmir
Dünən gec işlədim.I worked late yesterday.-dim → -ed; was yoxdur
Yorğun idim.I was tired.«idi» → was; yalnız be ilə
Hər yay xalamgildə qalırdıq.We stayed with my aunt every summer.təkrarlanan keçmiş: -ırdı → Past Simple da olur
İki həftə əvvəltwo weeks agoago sonda; before yox
keçən həftəlast weekön söz yoxdur

Nəticə: hərəkət feili keçmişdədirsə, sadəcə -ed artırın: was lazım deyil, şəxs də dəyişmir.

Quruluş

Bütün şəxslər üçün bir forma

MübtədaPast Simple
I / you / he / she / it / we / theyworked yesterday.
I / you / he / she / it / we / theyplayed tennis.

-ed yazılışı

QaydaNümunələr
Əksər feillər: + edwork → worked, clean → cleaned, want → wanted
Feil -e ilə bitir: + dlive → lived, like → liked, arrive → arrived, dance → danced
Samit + y: y → iedstudy → studied, carry → carried, try → tried
Sait + y: + ed (dəyişmir)play → played, stay → stayed, enjoy → enjoyed
Vurğulu son heca, bir sait + bir samit: samit qoşalaşırstop → stopped, plan → planned, prefer → preferred
Vurğusuz son heca: qoşalaşma yoxdurvisit → visited, open → opened, listen → listened
w, x və ya y ilə bitir: qoşalaşma yoxdursnow → snowed, fix → fixed, play → played
Bir sait + ltravel → travelled (UK) / traveled (US), cancel → cancelled (UK) / canceled (US)

-ed tələffüzü (ətraflı: Yazılış və tələffüz bölməsində)

SəsNə vaxtNümunələr
/ɪd/: əlavə heca/t/ və ya /d/ səsindən sonrawanted, waited, needed, decided
/t/p, k, s, sh, ch, f kimi kar səslərdən sonrastopped, worked, kissed, washed, watched, laughed
/d/bütün başqa səslərdən, saitlərdən də sonraplayed, lived, called, cleaned, studied

Zaman ifadələri: yesterday, yesterday evening, last night / week / month / year, three days ago, a long time ago, in 2010, in March, when I was a child.

İnkar və sual (didn't, Did you…?) A1-28 dərsindədir.

İstifadə

1Keçmiş bir vaxtda bitmiş hərəkətlər

Keçmişdə başlayıb bitmiş hərəkət üçün Past Simple işlədin. Çox vaxt nə vaxt baş verdiyini də deyirik.

I watched a great documentary last night.
Dünən axşam çox maraqlı bir sənədli film izlədim.
«-dim» → -ed
She started her new job in March.
O, martda yeni işinə başladı.
We booked our flights two weeks ago.
İki həftə əvvəl aviabiletlərimizi sifariş etdik.
«əvvəl» → ago, sonda
My laptop crashed yesterday.
Dünən noutbukum sıradan çıxdı.
They moved to Canada in 2015.
Onlar 2015-ci ildə Kanadaya köçdülər.
«köçdülər» → moved, şəxs dəyişmir

2Ardıcıl keçmiş hərəkətlər

Bir-birinin ardınca baş vermiş hərəkətlər üçün, hekayədəki kimi, Past Simple işlədin.

I opened the door, turned on the light and screamed.
Qapını açdım, işığı yandırdım və qışqırdım.
hər feil -ed alır
He finished work, walked to the station and waited for the train.
O, işi bitirdi, vağzala piyada getdi və qatarı gözlədi.
She cooked dinner, cleaned the kitchen and relaxed on the sofa.
O, şam yeməyi bişirdi, mətbəxi təmizlədi və divanda dincəldi.

3Keçmişdəki vəziyyətlər və təkrarlanan hərəkətlər

Keçmişdə bir müddət davam etmiş vəziyyətlər və dəfələrlə baş vermiş hərəkətlər üçün Past Simple işlədin. (used to üçün A2-28 dərsinə baxın.)

My grandparents lived in a small village for forty years.
Babamla nənəm qırx il kiçik bir kənddə yaşadılar.
müddət bitib → lived
When I was a child, I walked to school every day.
Uşaq olanda hər gün məktəbə piyada gedirdim.
azərbaycancada -ırdı; ingiliscədə walked
We stayed with my aunt every summer.
Hər yay xalamgildə qalırdıq.
«qalırdıq» → stayed
He worked as a waiter when he was a student.
Tələbə olanda ofisiant işləyirdi.
«işləyirdi» → worked

4Bütün şəxslər üçün bir forma

Past Simple forması bütün mübtədalar üçün eynidir: he / she / it üçün -s yoxdur.

I studied all weekend.
Bütün həftə sonu dərs oxudum.
oxudum → studied
Emma studied all weekend.
Emma bütün həftə sonu dərs oxudu.
oxudu → yenə studied
The kids played in the garden all afternoon.
Uşaqlar bütün günortadan sonra bağda oynadılar.
oynadılar → played
It rained all day on Sunday.
Bazar günü bütün günü yağış yağdı.
azərbaycancada mübtəda «yağış»; ingiliscədə it

5Keçmiş zaman ifadələri

Zaman ifadəsini cümlənin sonunda və ya əvvəlində qoyun. Ago dövrdən sonra gəlir. Last və yesterday sözlərindən əvvəl ön söz işlətməyin (A1-20 dərsinə baxın).

We arrived at the hotel late last night.
Dünən gecə otelə gec çatdıq.
last → ön söz yoxdur
I called you an hour ago.
Bir saat əvvəl sənə zəng etdim.
«bir saat əvvəl» → an hour ago
In 2010, my parents opened a small restaurant.
2010-cu ildə valideynlərim kiçik bir restoran açdılar.
Yesterday I tried sushi for the first time.
Dünən ilk dəfə suşi daddım.
try → tried

Tez-tez edilən səhvlər

❌Yesterday I work from home.
✅Yesterday I worked from home.
Keçmiş vaxt → keçmiş forma.
❌She studyed all night.
✅She studied all night.
Samit + y → -ied.
❌We stoped at a café.
✅We stopped at a café.
Vurğulu, bir sait + bir samit → samit qoşalaşır.
❌He visitted his aunt.
✅He visited his aunt.
Son heca vurğusuzdur: qoşalaşma yoxdur.
❌They plaied football.
✅They played football.
Sait + y → sadəcə -ed artırın.
❌I was work late yesterday.
✅I worked late yesterday.
Keçmiş feildən əvvəl was artırmayın.
❌She worked-ed hard.
✅She worked hard.
-ed yalnız bir dəfə artırılır.
❌I moved here before five years.
✅I moved here five years ago.
ago dövrdən sonra gəlir.
❌We arrived in last Monday.
✅We arrived last Monday.
last sözündən əvvəl ön söz işlənmir.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Keçmiş» → was + feil. «İdi» sözü keçmişlə bağlı olduğu üçün bəzən ingiliscədə hər keçmiş cümləyə was artırırıq. Amma was / were yalnız be feilinin keçmişidir. Hərəkət feili üçün -ed kifayətdir.

❌Last summer Nigar was help her mother in the shop.
✅Last summer Nigar helped her mother in the shop.
❌My cousins were travel to Lankaran by train.
✅My cousins travelled to Lankaran by train.
UK; US: traveled

2. -ed düşür. Azərbaycan dilində söz sonunda «-kt», «-pt» kimi samit birləşmələri az olur, ona görə cooked, helped sözlərinin sonu danışıqda da, yazıda da asanlıqla itir. «Dünən» sözü cümlədə olsa belə, feil keçmiş formada olmalıdır.

❌Yesterday my grandmother cook dolma for the whole family.
✅Yesterday my grandmother cooked dolma for the whole family.

3. Eşitdiyimiz kimi yazmaq. Azərbaycan dilində söz necə deyilirsə, elə də yazılır. Ona görə stopped və worked sözlərini «stopt», «workt» kimi yazmaq istəyirik. İngiliscədə tələffüz /t/ olsa da, yazılışda həmişə -ed qalır.

❌The taxi stopt in front of our building in Shamakhi.
✅The taxi stopped in front of our building in Shamakhi.
❌Kamran workt in a hotel last summer.
✅Kamran worked in a hotel last summer.

4. «On dəqiqə əvvəl» → before ten minutes. Azərbaycanca «əvvəl» sözü dövrdən sonra gəlir və before kimi tərcümə olunur. İndidən geriyə sayanda ingiliscədə ago işlənir: ten minutes ago.

❌Elvin called me before ten minutes.
✅Elvin called me ten minutes ago.

Qarışdırmayın

was / were və -ed feilləri — Was / were insanı təsvirlə və ya yerlə bağlayır (I was tired). Hərəkət feilləri -ed alır və onlara was lazım deyil. A1-26 dərsinə baxın.

I was tired.
Yorğun idim.
be + sifət
I worked hard.
Çox işlədim.
hərəkət feili + -ed, was yoxdur

Əlavə heca var, yoxsa yox? — -ed alan feillərin çoxu əlavə heca qazanmır. Walked bir hecadır; waited iki.

I walked to work.
İşə piyada getdim.
walked: bir heca
I waited for an hour.
Bir saat gözlədim.
waited: iki heca

Past Simple və Present Simple — Present Simple indini və həmişəni təsvir edir (A1-12 dərsinə baxın); Past Simple isə bitmiş bir vaxtı.

I live in Leeds now.
İndi Lidsdə yaşayıram.
indiki zaman
I lived in York in 2015.
2015-ci ildə Yorkda yaşayırdım.
keçmiş, bitib → lived

Yazılış və tələffüz

  • -ed sonluğunun üç səsi: /t/ (stopped /stɒpt/ (UK), /stɑːpt/ (US)), /d/ (played /pleɪd/), /ɪd/ (wanted /ˈwɒntɪd/ (UK), /ˈwɑːntɪd/ (US)). Amerika ingiliscəsində əlavə heca çox vaxt /əd/ kimi səslənir.
  • Qayda son hərfə yox, son səsə baxır. /t/ və ya /d/ səsindən sonra → /ɪd/. Kar səslərdən sonra (/p/, /k/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /f/, /θ/) → /t/. Başqa səslərdən sonra → /d/. Laughed /f/ səsi ilə bitir → /lɑːft/ (UK), /læft/ (US).
  • Çox vaxt worked sözünü iki hecada /ˈwɜːkɪd/ deyirlər. Belə deməyin: worked bir hecadır, sonda sadəcə /kt/. Sonda sait də artırmayın.
  • Əlinizi boğazınıza qoyub yoxlayın: feilin son səsində titrəmə hiss edirsinizsə (play, live, call), sonluq /d/ olur; hiss etmirsinizsə (stop, work, kiss), /t/.
  • Azərbaycancada söz sonunda səsli samit karlaşır («kitab» → «kitap» kimi). İngiliscədə played, lived sözlərinin sonundakı /d/ səsli qalmalıdır: «pleyt», «livt» deməyin. Öndəki sait də bir az uzanır.
  • Tez danışıqda /t/ və ya /d/ çox vaxt növbəti sözə birləşir: I watched TV cümləsində t çox qısa eşidilir. Ona diqqətlə qulaq asın.
  • Qoşalaşma vurğudan asılıdır: preFER → preferred, amma Open → opened, VISit → visited.

Qızıl qayda

Qaydalı keçmiş = feil + -ed, bütün şəxslər üçün eyni. Yazılışı yoxlayın (lived, studied, stopped) və əlavə hecanı yalnız /t/ və ya /d/ səsindən sonra artırın (wanted, needed). Hərəkət feilinə was artırmayın: «işlədim» → I worked.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Feilləri Past Simple formasında yazın.

  1. I (watch) a film last night.
  2. She (study) for three hours.
  3. We (stop) for lunch at a small café.
  4. They (live) in Spain for two years.
  5. He (plan) a surprise party.
  6. My brother (play) football yesterday.
  7. The bus (arrive) late.

B. Məna

Cavabları ingiliscə yazın.

  1. -ed əlavə heca yaradır? (yes / no) needed
  2. -ed əlavə heca yaradır? (yes / no) cooked
  3. Hansı son səs: "t", yoxsa "d"? cleaned
  4. Düzgün cavabı seçin: I … the kitchen yesterday.
  5. Düzgün cavabı seçin: We moved here three years ….

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. I visitted my cousin.
  2. He finish work at six yesterday.
  3. We was arrived late.
  4. She tried a new recipe last night.

D. Mətndə

Feilləri Past Simple formasında yazın.

Last weekend
On Saturday I 17 (stay) at home. In the morning I 18 (clean) the flat, and in the afternoon I 19 (try) a new recipe. On Sunday my friends 20 (invite) me to the park. We 21 (walk) by the river and 22 (chat) for hours.

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Keçən həftə sonu etdiyiniz üç şeyi qaydalı feillərlə yazın.
  2. when I was a child ilə uşaqlığınız haqqında bir cümlə yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-26 Was və were azərbaycanca: «idim», «idi», «var idi» ingiliscə necə deyilir?
    Düzgün cavabı seçin: Yesterday I … very busy.
  2. A1-22 Present Continuous azərbaycanca: I'm working, indi və bu günlərdə baş verənlər
    -ing formasını yazın: stop
  3. A1-12 Present Simple azərbaycanca: I work, she works — he, she, it ilə -s nə vaxt artırılır?
    Düzgün cavabı seçin: Now she … in Rome, but in 2015 she lived in Milan.
Cavablar

A. Quruluş

  1. watched
  2. studied
  3. stopped
  4. lived
  5. planned
  6. played
  7. arrived

B. Məna

  1. yes
  2. no
  3. d
  4. cleaned
  5. ago

C. Səhvi tapın

  1. I visited my cousin.
  2. He finished work at six yesterday.
  3. We arrived late.
  4. ✓ She tried a new recipe last night.

D. Mətndə

  1. stayed
  2. cleaned
  3. tried
  4. invited
  5. walked
  6. chatted

E. Sizin növbəniz

  1. I cleaned my room. I watched a film. I called my sister.
  2. When I was a child, I played football every day.

F. Qarışıq təkrar

  1. was
  2. stopping
  3. lives
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play